Tham vấn, góp ý quy hoạch Buôn Ma Thuột: Cần bản đồ số và “biểu tượng sống”

MTXD - Hồ sơ Quy hoạch chung đô thị Buôn Ma Thuột đến năm 2050 được kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới cho đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên. Tuy nhiên, để việc lấy ý kiến cộng đồng thực chất, một văn bản góp ý đề nghị công khai bản đồ số, làm rõ phạm vi tác động đến đất đai, sinh kế của người dân, đồng thời giữ quỹ đất chiến lược để hình thành quảng trường, khu liên hợp văn hóa – thể thao và một “biểu tượng sống” mang thương hiệu Buôn Ma Thuột – Đắk Lắk.

Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk đang tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với hồ sơ Quy hoạch chung đô thị Buôn Ma Thuột đến năm 2050. Sau Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy ngày 12/6/2026, hồ sơ tiếp tục được rà soát, chỉnh sửa và bổ sung để lấy ý kiến trên cơ sở bộ tài liệu cập nhật.

Theo ý kiến của một nhóm dân cư kiến nghị gửi cơ quan tổ chức lập quy hoạch, định hướng xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành đô thị trung tâm vùng, phát triển xanh, sinh thái, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc là mục tiêu nhận được sự đồng thuận. Tuy nhiên, sự đồng thuận chỉ có ý nghĩa khi cộng đồng được cung cấp đầy đủ dữ liệu, hiểu rõ mức độ chắc chắn của từng nội dung và có thể phản hồi gắn với vị trí nhà, đất, khu dân cư hoặc sinh kế bị ảnh hưởng.

Thực trạng hồ sơ quy hoạch

Nội dung góp ý  cho rằng chất lượng của một đồ án quy hoạch không chỉ được đánh giá qua tầm nhìn, khẩu hiệu, hình ảnh minh họa hay số lượng dự án được đề xuất, mà phải được chứng minh bằng khả năng thực hiện, hiệu quả sử dụng đất, năng lực hạ tầng, chất lượng môi trường, quyền lợi cộng đồng, mức độ hấp dẫn đối với doanh nghiệp và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị.

Một trong những vấn đề được đặc biệt quan tâm là hình thức công khai hồ sơ phục vụ lấy ý kiến. Hiện tài liệu được cung cấp chủ yếu dưới dạng báo cáo tóm tắt, bản vẽ khổ A3 và phiếu lấy ý kiến. Cách công khai này có thể giúp người dân nhận biết những định hướng lớn, nhưng chưa đủ thuận tiện để xác định chính xác vị trí nhà ở, đất đai, tuyến đường, khu dân cư, hồ, suối hoặc khu chức năng có liên quan trực tiếp.

Trong khi đó, phạm vi nghiên cứu quy hoạch khoảng 37.709,7ha, bao gồm 5 phường và 1 xã, với dân số dự kiến đến năm 2050 gần một triệu người. Với quy mô này, việc chỉ sử dụng bản đồ tổng hợp tỷ lệ nhỏ và phiếu lựa chọn chung có nguy cơ làm giảm chất lượng tham vấn, bởi người dân khó định vị, đối chiếu và đưa ra ý kiến cụ thể.

Từ thực tế trên, văn bản kiến nghị cơ quan tổ chức lập quy hoạch công khai bản đồ số dưới định dạng KML, KMZ hoặc xây dựng nền tảng WebGIS. Công cụ này phải cho phép người dân sử dụng trên điện thoại, máy tính hoặc các phần mềm bản đồ phổ biến; có khả năng phóng to, thu nhỏ, bật hoặc tắt từng lớp dữ liệu, định vị vị trí thực tế và đối chiếu với nhà đất, đường giao thông, ranh khu chức năng, hồ suối, hành lang hạ tầng.

Các lớp dữ liệu tối thiểu cần được công khai gồm ranh giới hành chính, nền địa hình, ảnh vệ tinh, đường hiện trạng, khu dân cư hiện hữu, sử dụng đất hiện trạng, sử dụng đất quy hoạch, các khu phát triển mới, mạng lưới giao thông, hồ, suối, hành lang thoát nước, công trình hạ tầng kỹ thuật, khu vực dự kiến giải phóng mặt bằng và phân kỳ thực hiện.

Trường hợp chưa thể công khai đến cấp thửa đất, hồ sơ vẫn cần thể hiện ở mức độ đủ để người dân nhận biết khu vực và mức độ ảnh hưởng dự kiến. Đối với những dữ liệu chưa thể công khai đầy đủ, cơ quan tổ chức lập quy hoạch cần nêu rõ nội dung còn thiếu, lý do, căn cứ chuyên môn hoặc pháp lý, mức độ hoàn thiện, cơ quan chịu trách nhiệm và thời điểm dự kiến công khai bổ sung.

Văn bản cũng đề nghị phân loại rõ từng nội dung theo ba trạng thái: nội dung đã xác định, nội dung đang nghiên cứu và nội dung sẽ được xác định ở bước quy hoạch hoặc dự án tiếp theo. Việc phân loại này nhằm tránh tình trạng phương án sơ bộ bị hiểu là nội dung đã được quyết định, từ đó phát sinh tin đồn, đầu cơ đất đai hoặc hạn chế quyền sử dụng đất của người dân khi dự án chưa được triển khai.

Quyền lợi của nhân dân

Đối với các tuyến giao thông như Vành đai 1, Vành đai 2, Vành đai 2.5 và đường sắt Tây Nguyên, dù bước quy hoạch chung chưa thể xác định chính xác tim tuyến hoặc phạm vi thu hồi đến từng thửa đất, hồ sơ vẫn cần công khai điểm đầu, điểm cuối, các nút giao chính, điểm khống chế, hành lang nghiên cứu và mức độ có thể dịch chuyển.

Các nội dung lớn như trung tâm đô thị mới quanh hồ Ea Tam, trung tâm đa chức năng quanh hồ Ea Cuôr Kắp, sân bay, ICD, đường sắt Tây Nguyên, các khu công nghiệp và hệ thống logistics cần có bảng thể hiện rõ phần đã xác định, phần còn nghiên cứu, cơ quan chịu trách nhiệm, thời điểm dự kiến làm rõ và quyền của người dân trong thời gian chưa có dự án cụ thể.

Cùng với đó, người dân cần được góp ý trực tiếp trên bản đồ bằng cách đánh dấu vị trí, nhập tọa độ, đính kèm ảnh hiện trạng, nêu nội dung kiến nghị và nhận mã số để tra cứu kết quả xử lý. Phiếu lấy ý kiến cũng cần có đầy đủ các lựa chọn gồm đồng ý, đồng ý có điều kiện, không đồng ý hoặc chưa đủ thông tin để có ý kiến, thay vì chỉ đưa ra lựa chọn chung.

Thời hạn lấy ý kiến cộng đồng, theo đề xuất, phải được tính từ ngày bộ hồ sơ cập nhật đầy đủ được niêm yết và đăng tải thực tế. Sau khi kết thúc lấy ý kiến, cơ quan tổ chức lập quy hoạch cần công khai số lượng người tham gia, tỷ lệ ý kiến, nội dung tiếp thu, nội dung không tiếp thu, lý do và những thay đổi giữa các phiên bản hồ sơ.

Đối với quyền lợi cộng đồng, văn bản đề nghị ưu tiên giữ ổn định, chỉnh trang hoặc tái thiết tại chỗ đối với khu dân cư, nhà ở và đất ở đã hình thành hợp pháp. Việc thu hồi đất chỉ nên thực hiện khi thật sự cần thiết cho hạ tầng, công trình công cộng hoặc các trường hợp được pháp luật quy định, tránh để người dân hiểu rằng toàn bộ khu vực được đưa vào quy hoạch đô thị đều sẽ bị thu hồi.

Cơ quan lập quy hoạch cũng cần dự kiến sơ bộ diện tích đất có khả năng thu hồi, số hộ bị ảnh hưởng và nhu cầu tái định cư tại từng khu vực trọng điểm. Khu tái định cư phải được chuẩn bị trước, có vị trí thuận lợi cho học tập, việc làm, sinh kế và giúp người dân có điều kiện tạo lập chỗ ở mới.

Các nội dung góp ý cụ thể

Tại khu vực hồ Ea Tam, hồ sơ cần xác định rõ trung tâm đô thị mới là khu vực xung quanh hồ, không đồng nhất với toàn bộ địa bàn phường Ea Tam cũ. Hồ Ea Tam phải được xác định là hạt nhân cảnh quan, sinh thái và không gian công cộng, không bị thương mại hóa thành dự án nhà ở hoặc thương mại thuần túy.

Đối với khu vực hồ Ea Cuôr Kắp, nơi đồng thời được định hướng bố trí sân bay, ICD, logistics, đường sắt, cao tốc, đô thị sân bay, sân golf, nghỉ dưỡng và đô thị sinh thái, văn bản đề nghị xác định rõ chức năng ưu tiên, giới hạn phát triển, sức chịu tải môi trường, giao thông, hạ tầng và quyền lợi của khu dân cư hiện hữu.

Riêng xã Hòa Phú, nơi dự kiến tập trung nhiều chức năng như công nghiệp, logistics, khu xử lý chất thải, nghĩa trang, nhà hỏa táng và nông nghiệp công nghệ cao, hồ sơ phải công khai vị trí, khoảng cách an toàn, hướng gió, địa chất thủy văn, tuyến vận chuyển, công nghệ xử lý và cơ chế giám sát môi trường của cộng đồng.

Có thể tạo giá trị thương mại từ hoạt động thể thao

Người dân đồng thời nhấn mạnh rằng “Thành phố Cà phê của thế giới” không nên chỉ được thể hiện bằng việc mở thêm đường, xây thêm khu đô thị hoặc công trình kiến trúc. Quy hoạch phải trả lời được ngành cà phê sẽ tạo việc làm ở đâu, tri thức và công nghệ được hình thành tại đâu, hàng hóa được giao dịch như thế nào, du khách sẽ trải nghiệm những gì và người dân được hưởng lợi ra sao.

Theo đó, Thành phố Cà phê của thế giới phải là nơi người nông dân bán được sản phẩm với giá trị cao hơn, doanh nghiệp có khả năng xây dựng thương hiệu toàn cầu, thanh niên có việc làm chất lượng, bản sắc buôn làng được bảo tồn, hệ thống hồ suối được phục hồi và nhà đầu tư có môi trường minh bạch để bỏ vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất.

Một đề xuất đáng chú ý là hình thành “biểu tượng sống” cho Buôn Ma Thuột. Khác với tượng đài, quảng trường hoặc công trình kiến trúc chủ yếu tạo ra hình ảnh và điểm tham quan, biểu tượng sống phải tạo được hoạt động thường xuyên, tập hợp cộng đồng, thu hút truyền thông, du khách và tạo ra dòng tiền cho kinh tế địa phương.

Biểu tượng này có thể là một câu lạc bộ bóng đá mang thương hiệu Buôn Ma Thuột – Đắk Lắk, được phát triển từ hệ thống đào tạo trẻ, thể thao cộng đồng và mô hình quản trị chuyên nghiệp. Bóng đá không chỉ là hoạt động thi đấu mà còn có thể trở thành công cụ truyền thông, kinh tế và cộng đồng, giúp tên tuổi Buôn Ma Thuột được nhắc đến thường xuyên qua mỗi trận đấu, mùa giải và thế hệ cầu thủ trưởng thành.

Để hiện thực hóa định hướng này, văn bản kiến nghị nghiên cứu một quỹ đất liền khoảnh khoảng 100–150ha, trong đó khoảng 70–100ha dành cho khu liên hợp thể dục thể thao, sân vận động, học viện bóng đá và hệ thống sân tập; khoảng 15–25ha dành cho quảng trường trung tâm, công viên và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Sân vận động chuyên nghiệp có thể được nghiên cứu với quy mô ban đầu từ 25.000 đến 30.000 chỗ ngồi, đầu tư theo từng giai đoạn và chỉ mở rộng khi có nhu cầu thực tế, nguồn lực và mô hình vận hành phù hợp. Khu liên hợp còn có thể bố trí học viện bóng đá, trung tâm đào tạo trẻ, ký túc xá, sân bóng đá nữ, futsal, trung tâm khoa học và phục hồi thể thao, nhà thi đấu đa năng, công viên, đường chạy và các khu thể thao cộng đồng.

Không gian văn hóa tập trung mang kiến trúc hiện đại với những điểm nhấn bản sắc

Quảng trường trung tâm mới và khu liên hợp văn hóa – thể thao cần được nghiên cứu bố trí tại vị trí có khả năng kết nối thuận lợi với các trục giao thông chính, gần khu dân cư hiện hữu và các khu phát triển mới, đồng thời có điều kiện mở rộng trong tương lai. Không gian này không chỉ phục vụ các sự kiện lớn mà còn phải hoạt động thường xuyên, trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức lễ hội, biểu diễn nghệ thuật, thể thao và các hoạt động văn hóa đặc trưng của Tây Nguyên.

Việc hình thành một “biểu tượng sống” như vậy đòi hỏi cách tiếp cận khác với các dự án hạ tầng thông thường. Quy hoạch cần xác định rõ vai trò, chức năng, mô hình quản lý, nguồn lực đầu tư và cơ chế vận hành lâu dài. Đây không chỉ là câu chuyện xây dựng công trình, mà là xây dựng một hệ sinh thái hoạt động liên tục, có khả năng tự duy trì và phát triển.

Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp, tổ chức thể thao, nhà đầu tư chiến lược tham gia ngay từ giai đoạn quy hoạch. Việc kết hợp giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân, giữa mục tiêu phát triển kinh tế và phục vụ cộng đồng sẽ giúp dự án có tính khả thi cao hơn, tránh tình trạng đầu tư dàn trải hoặc công trình sau khi hoàn thành không được khai thác hiệu quả.

Văn bản góp ý cũng lưu ý rằng việc giữ quỹ đất cho các thiết chế công cộng chiến lược phải được thực hiện ngay từ bước quy hoạch chung. Nếu không được xác định và bảo vệ từ đầu, quỹ đất này rất dễ bị phân tán vào các dự án nhỏ lẻ, dẫn đến việc sau này không còn đủ diện tích hoặc chi phí giải phóng mặt bằng quá lớn để triển khai các công trình quy mô vùng.

Cuối cùng, để quy hoạch thực sự trở thành công cụ phát triển, cần thiết lập cơ chế giám sát, cập nhật và điều chỉnh linh hoạt theo thực tiễn. Quy hoạch không phải là tài liệu “đóng”, mà phải được theo dõi, đánh giá định kỳ, công khai tiến độ thực hiện và điều chỉnh khi có biến động về kinh tế, xã hội, môi trường hoặc nhu cầu của người dân.

Chỉ khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, được tham gia góp ý một cách thực chất và nhìn thấy rõ quyền lợi của mình trong từng phương án, quy hoạch mới có thể nhận được sự đồng thuận rộng rãi. Và chỉ khi đó, Buôn Ma Thuột mới có thể tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên, phát triển bền vững, giàu bản sắc và có vị thế trên bản đồ quốc gia cũng như quốc tế.

Ý kiến tổng kết

Hồ sơ quy hoạch hiện tập trung nhiều vào định hướng phát triển không gian, mở rộng đô thị và phân bố các khu chức năng, nhưng chưa thể hiện đầy đủ tư duy tổ chức hệ thống thiết chế công cộng chiến lược tương xứng với mục tiêu đưa Buôn Ma Thuột trở thành đô thị trung tâm vùng và “Thành phố Cà phê của thế giới”.

Việc chưa xác định rõ vị trí, quy mô và quỹ đất dành cho quảng trường trung tâm mới, khu liên hợp văn hóa – thể thao, sân vận động, công viên, trung tâm triển lãm, hội nghị và các công trình phục vụ hoạt động văn hóa – sự kiện cho thấy khoảng cách đáng kể giữa tầm nhìn phát triển đô thị với phương án sử dụng đất cụ thể.

Đây không phải là nội dung có thể để lại hoàn toàn cho quy hoạch phân khu hoặc các dự án đầu tư sau này. Bởi nếu Quy hoạch chung không nhận diện, khoanh giữ và thiết lập cơ chế bảo vệ quỹ đất chiến lược ngay từ đầu, quá trình đô thị hóa, phân lô, phát triển nhà ở và thương mại có thể làm quỹ đất bị chia nhỏ, đẩy chi phí giải phóng mặt bằng lên cao, thậm chí làm mất khả năng hình thành các công trình công cộng cấp vùng trong tương lai.

Do đó, cơ quan tổ chức lập quy hoạch và liên danh đơn vị tư vấn cần rà soát toàn diện phương án sử dụng đất; nghiên cứu, so sánh các vị trí phù hợp; làm rõ quy mô, khả năng kết nối giao thông, nhu cầu giải phóng mặt bằng, nguồn lực đầu tư và lộ trình triển khai. Phương án lựa chọn phải được giải trình công khai, có căn cứ chuyên môn và xác định rõ trách nhiệm đối với tính khả thi lâu dài của đồ án.

Điểm cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc là quy hoạch không phải sản phẩm để hoàn thành thủ tục, nghiệm thu rồi cất vào hồ sơ. Quy hoạch là quyết định phân bổ đất đai, nguồn lực và cơ hội phát triển của nhiều thế hệ. Một ô đất được xác định thiếu tầm nhìn hôm nay có thể khiến đô thị mất đi một quảng trường, một sân vận động, một công viên hoặc một thiết chế văn hóa cấp vùng trong 50 năm sau./.

Hồng Việt – Quang Huy