Đề án du lịch sinh thái Kon Chư Răng đánh thức “viên ngọc xanh” của Bắc Tây Nguyên

MTXD - Giữa đại ngàn Bắc Tây Nguyên, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng từ lâu được ví như “viên ngọc xanh” với hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc sắc, cảnh quan hùng vĩ và kho tàng đa dạng sinh học quý giá. Tuy nhiên, tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Việc xây dựng Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ, đưa Kon Chư Răng trở thành điểm đến du lịch sinh thái tiêu biểu của Gia Lai và khu vực Tây Nguyên, đồng thời gìn giữ nguyên vẹn những giá trị thiên nhiên cho các thế hệ mai sau.

Sự cần thiết của Đề án

Được thành lập năm 2004, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng hiện có diện tích 15.526,05 ha, nằm trên địa bàn xã Sơn Lang, cách trung tâm xã Kbang khoảng 70 km về phía Nam. Đây là một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng của Gia Lai, đồng thời là một phần của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận năm 2021. Không chỉ giữ vai trò bảo vệ hệ sinh thái rừng kín mưa ẩm nhiệt đới núi thấp đặc trưng của Tây Nguyên, Kon Chư Răng còn là vùng đầu nguồn của sông Kôn, góp phần điều tiết nguồn nước cho các công trình thủy điện và bảo đảm cân bằng sinh thái trong khu vực.

Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng được ví như “viên ngọc xanh” với hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc sắc, cảnh quan hùng vĩ và kho tàng đa dạng sinh học quý giá.

Giá trị nổi bật nhất của Kon Chư Răng chính là sự đa dạng sinh học đặc biệt. Khu bảo tồn ghi nhận khoảng 881 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 547 chi, 162 họ cùng 413 loài động vật có xương sống, trong đó có 65 loài ưu tiên bảo tồn, nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và danh mục các loài nguy cấp, quý hiếm như chà vá chân xám, vượn đen má vàng, các loài mang, trắc, re hương, kim giao, lát hoa... Đây là nguồn tài nguyên vô giá không chỉ đối với công tác nghiên cứu khoa học mà còn tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho các sản phẩm du lịch sinh thái, giáo dục môi trường và khám phá thiên nhiên.

Không chỉ giàu tài nguyên sinh học, Kon Chư Răng còn sở hữu những thắng cảnh thiên nhiên hiếm có với hệ thống thác nước, suối đá, rừng nguyên sinh và các tuyến đường mòn xuyên rừng còn giữ nguyên vẻ hoang sơ. Những địa danh như thác Hang Én (K50), thác Hoa (K40), thác Tóc Tiên, thác 5 tầng, thác Rêu, đồi sim, Bãi Cháy hay cánh đồng Điện Biên đã và đang trở thành những điểm đến hấp dẫn đối với những người yêu thiên nhiên và du lịch khám phá. Bên cạnh đó, bản sắc văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Bahnar với nhà rông, lễ hội, nghề thủ công và đời sống cộng đồng cũng mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động du lịch tại Kon Chư Răng vẫn còn mang tính tự phát, hạ tầng chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch còn đơn điệu và chưa phát huy hết tiềm năng vốn có. Đây cũng chính là lý do Đề án được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý, định hướng phát triển bài bản, lâu dài, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn và khai thác hiệu quả các giá trị tài nguyên thiên nhiên.

Hình thành hệ sinh thái du lịch hiện đại

Theo Đề án, tổng diện tích quy hoạch phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là 500 ha, trong đó gồm 61,25 ha thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, 430,04 ha thuộc phân khu phục hồi sinh thái và 8,71 ha thuộc phân khu dịch vụ - hành chính. Diện tích xây dựng các công trình chỉ chiếm 7,82 ha, toàn bộ bố trí trong phân khu phục hồi sinh thái; diện tích dự kiến cho thuê môi trường rừng là 430,04 ha. Quy hoạch này thể hiện rõ quan điểm phát triển du lịch nhưng không đánh đổi tài nguyên rừng và hệ sinh thái tự nhiên.

Điểm cốt lõi của Đề án là lấy bảo tồn làm nền tảng, phát triển là động lực. Mọi hoạt động du lịch đều phải tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Lâm nghiệp, Luật Du lịch và các quy định liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học. Việc hợp tác, liên kết hoặc cho thuê môi trường rừng chỉ được triển khai đối với những mô hình thân thiện với môi trường, quy mô phù hợp, không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái, cảnh quan và các giá trị bảo tồn. Đồng thời, lợi ích từ hoạt động du lịch phải được chia sẻ hài hòa giữa Nhà nước, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư vùng đệm, góp phần nâng cao sinh kế và tăng cường trách nhiệm bảo vệ rừng.

Định hướng phát triển của Đề án tập trung hình thành hệ thống sản phẩm du lịch đa dạng, đáp ứng xu hướng du lịch xanh đang phát triển mạnh hiện nay. Trong đó ưu tiên phát triển các loại hình du lịch sinh thái, trekking, du lịch mạo hiểm, nghỉ dưỡng giữa rừng, chăm sóc sức khỏe, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, quan sát động thực vật hoang dã và du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Bahnar. Đây đều là những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên của Kon Chư Răng và xu hướng du lịch bền vững trên thế giới.

Thác Hang Én trong Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng.

Đề án cũng xác định 13 dự án để từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển, trong đó ưu tiên đầu tư 5 dự án trọng điểm gồm: Trung tâm Dịch vụ hành chính; Điểm trải nghiệm sinh thái Kon Chư Răng; Điểm nghỉ dưỡng sinh thái Rừng Tùng Ecolodge; Điểm trải nghiệm sinh thái thác Hang Én và Điểm trải nghiệm sinh thái Tóc Tiên - thác 5 tầng. Đây sẽ là những hạt nhân tạo sức lan tỏa, hình thành hệ thống điểm đến chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng phục vụ và tăng sức cạnh tranh của du lịch Kon Chư Răng trong thời gian tới.

Để bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững, Đề án đề ra 15 nhóm giải pháp đồng bộ, từ huy động nguồn lực đầu tư, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến quảng bá, liên kết phát triển du lịch, phát triển cộng đồng, chuyển đổi số đến xây dựng mô hình du lịch thông minh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Kon Chư Răng từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch hiện đại nhưng vẫn giữ được giá trị nguyên bản của rừng đặc dụng.

Việc triển khai Đề án không chỉ góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của Gia Lai theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 mà còn tạo động lực phát triển kinh tế xanh, nâng cao thu nhập cho người dân vùng đệm, thúc đẩy gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống và tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng. Quan trọng hơn, đây là bước đi chiến lược nhằm biến những giá trị tự nhiên đặc sắc của Kon Chư Răng thành nguồn lực phát triển bền vững, để "viên ngọc xanh" của Bắc Tây Nguyên thực sự trở thành điểm đến sinh thái hấp dẫn của Việt Nam và khu vực, nơi mỗi hành trình khám phá thiên nhiên cũng là hành trình chung tay bảo tồn những giá trị vô giá của rừng già cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

Mỹ Bình – Lương Phong

.