Hà Nội: Gần 4 km đê Hữu Hồng gặp “sự cố” nghiêm trọng - Người dân bất an chờ... hộ đê

MTXD - Tuyến đê Hữu Hồng, đoạn xương sống hộ vệ cho toàn bộ vùng lõi thị xã Sơn Tây và xã Quảng Oai, Hà Nội, đang rơi vào tình trạng báo động đỏ. Gần 4 km thân đê bị nứt toác, công trình bờ kè nghìn tỷ bị “xé lòng”, rỗng chân, hở hàm ếch sau thiên tai. Hiện hàng ngàn hộ dân đang trong cảnh bất an, tâm lý lo sợ khiến cuộc sống dân sinh ít nhiều bị ảnh hưởng.

Công trình vừa bàn giao đã... "đổ bệnh"

Có một sự thật xót xa đang diễn ra tại địa phận thôn Thịnh Thôn, xã Quảng Oai (trước đây thuộc xã Cam Thượng, huyện Ba Vì): Công trình kè bờ sông Hồng - tấm khiên được kỳ vọng sẽ bảo vệ hàng ngàn nhân khẩu - đã liên tục “kêu cứu” ngay từ khi mới thành hình.

Được biết, dự án này triển khai thi công và hoàn thiện, bàn giao quanh mốc năm 2017 – 2018. Thế nhưng, trái với niềm vui an cư của người dân, công trình này đã bộc lộ những dấu hiệu bất thường ngay từ giai đoạn nghiệm thu.

Đoạn kè bị rỗng sâu phía dưới

“Khi Nhà nước cho xây dựng bờ kè, người dân chúng tôi đứng giám sát bằng mắt thường cũng nhận thấy đơn vị thi công làm ẩu, vật liệu không đảm bảo nên đã kiến nghị gay gắt. Họ có cho người chắp vá, khắc phục đại khái. Nhưng chỉ một thời gian ngắn sau bàn giao, đoạn kè này đã xuống cấp nhanh chóng, nứt gãy sụt lún và rỗng hoác bên dưới”, ông Vũ Văn Quang, Trưởng xóm Giữa (thôn Thịnh Thôn) thẳng thắn phản ánh.

Đỉnh điểm là sau hoàn lưu cơn bão số 5 năm 2025 vừa qua, lớp vỏ bọc kiên cố bằng bê tông cốt thép đã bị bẻ gãy hoàn toàn một đoạn dài hơn 50 mét. Thân kè bị xé toạc sâu, lộ ra những khoảng trống hơ hoác kiểu “hở hàm ếch”. Nền đất móng bị dòng nước khoét rỗng, sẵn sàng sụp đổ bất cứ lúc nào, triệt tiêu hoàn toàn công năng chống sạt lở, biến lối đi ven sông thành bẫy tử thần đối với người tham gia giao thông.

Phía dưới bờ sông, một đoạn dài bờ kè đá đã bị khoét sâu hõm vào sát phần đường bê tông phía trên.

Đoạn bờ sông bị lũ đánh xói sát mặt đường bờ kè (ảnh Hoàng Việt).

Đi tìm nguyên nhân của thảm cảnh này, bên cạnh dấu hỏi lớn về chất lượng thi công, không thể không nhắc đến "bàn tay đen" của nạn khai thác cát lậu. Trong nhiều năm, khúc sông này là địa bàn béo bở của “cát tặc”. Tiếng máy gầm rú xuyên đêm, những lòng thuyền tham lam hút cạn kiệt tài nguyên đã khiến lòng sông bị hạ thấp cao trình một cách nghiêm trọng.

Khi cát dưới đáy bị rút sạch tới tầng đất sét, hệ lụy tất yếu là hiện tượng mất chân bám, gây sụt lún dây chuyền từ lòng sông lên đến mái bờ kè. Mỗi khi mùa lũ về, dòng chủ lưu thay đổi, nước len lỏi khoét sâu vào các hàm ếch có sẵn, tạo thành những hàm cá mập hung hãn chực chờ nuốt chửng dải đất ven bờ.

 Bất lực nhìn tài sản, đất đai bị hà bá đe dọa, người dân thôn Thịnh Thôn đã phải chọn giải pháp tự vệ thô sơ nhưng đầy cay đắng: Đặt 3 chiếc kẻng đồng dọc bờ sông. “Bây giờ thì cát tặc không còn, nhưng thời cách đây mấy năm, cứ thấy bóng dáng tàu lạ đậu hút cát là lập tức có người đánh kẻng báo động. Có lúc giữa đêm khuya, tiếng kẻng vang lên, cả làng cùng lao ra xua đuổi”, ông Quang chia sẻ.

Người dân phải đặt kẻng báo động cát tặc (ảnh Hoàng Việt).

Hàng rào bê tông và những đoạn đê được mặc áo bạt

Không dừng lại ở hệ thống kè, sự tổn thương đã lan rộng và ăn sâu vào huyết mạch giao thông, thủy lợi: Thân đê Hữu Hồng. Suốt chiều dài hơn 4 km nối liền từ xã Quảng Oai đến phường Sơn Tây, cảnh tượng khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải rùng mình. Nhiều vết nứt xé dọc mặt đê kéo dài hàng trăm mét, có những đường rạn nứt mới xuất hiện, ngoằn ngoèo và sâu hoắm.

Nhiều đoạn đê gặp “sự cố” được mặc áo bạt và đóng cọc tre (ảnh Hoàng Việt).

Bà Trịnh Thị Thủy, một người dân sống tại xã Quảng Oai, bàng hoàng: “Sự cố nứt đê đã âm ỉ nhiều năm, nhưng nghiêm trọng nhất là thời gian gần đây, các vết nứt mới xuất hiện dồn dập, dài và sâu hơn hẳn. Đợt rồi mưa lũ, cả lực lượng công an, bộ đội, dân quân... cùng dân ứng trực, tìm cách cứu đê”.

Biện pháp ứng phó hiện tại là gì? Toàn bộ phân đoạn đê xung yếu dài hàng cây số giờ đây đang được... "mặc áo bạt". Thân đê phủ kín bạt xanh, gia cố thủ công bằng dây thép và đá hộc để tránh nước mưa thẩm thấu. Nhưng có những đoạn đê đã nứt toác dẫn đến lớp áo này cũng bị xé rách theo. Dưới chân đê, hàng loạt cọc tre được đóng xuống cộng với những bao cát được chất cao để gia cố tạm thời. Cơ quan chức năng đã buộc phải đổ các dải phân cách bê tông kiên cố, cắm biển cấm tuyệt đối mọi phương tiện giao thông lưu thông để giảm tải trọng, tránh nguy cơ đổ sập hệ thống đê điều cấp quốc gia này.

Vết nứt trên thân đê xé rách luôn lớp bạt phủ (ảnh Hoàng Việt).

“Nhiều năm qua, đoạn đê Hữu Hồng này đã bị sạt lở nghiêm trọng nhưng biện pháp khắc phục của cơ quan quản lý đê điều vẫn chưa thỏa đáng. Thay vì xử lý dứt điểm sự cố, cơ quan chức năng lại phong tỏa, cấm lưu thông tại nhiều đoạn, khiến xe buýt chúng tôi phải chạy vòng qua các tuyến đường lánh rất xấu. Chúng tôi rất mong các đơn vị có thẩm quyền khẩn trương sửa chữa dứt điểm để đảm bảo an toàn cho người dân và phương tiện lưu thông, chứ việc lạm dụng cắm biển cấm kéo dài như hiện nay đang gây rất nhiều khó khăn” - Một tài xế xe buyt trên tuyến đường đê Hữu Hồng bức xúc nói.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Một tuyến đê huyết mạch, một công trình kè được đầu tư bằng nguồn ngân sách nhà nước, bằng tiền thuế của nhân dân, vì sao lại “gục ngã” dễ dàng trước thiên tai đến thế?

Nếu đổ lỗi hoàn toàn cho bão lũ và thiên tai, liệu có khách quan khi các vết nứt, sụt lún đã được người dân cảnh báo ngay từ ngày nghiệm thu, bàn giao vào năm 2018? Đơn vị thi công nào đã đặt bút ký vào biên bản hoàn thành một công trình “rỗng ruột”? Chủ đầu tư và cơ quan giám sát ở đâu khi người dân thấp cổ bé họng liên tục kêu cứu về tình trạng thi công ẩu?  

Hiện khu vực sự cố đê đã đóng đường, cấm mọi phương tiện qua lại (ảnh Hoàng Việt).

Và nữa, suốt nhiều năm “cát tặc” hoành hành, rút ruột lòng sông làm thay đổi dòng chảy, làm suy yếu chân đê, chính quyền địa phương và lực lượng thanh tra chuyên ngành đã ở đâu, làm gì để người dân phải tự bảo vệ mình bằng những chiếc kẻng thô sơ?

Hàng loạt biện pháp đóng cọc tre, đắp bao cát, phủ bạt chống mưa hiện nay thực chất chỉ là những liều thuốc giảm đau tạm thời cho một cơ thể đã bị "hoại tử" nghiêm trọng. Hàng ngàn người dân Quảng Oai, Sơn Tây không thể sống mãi trong nỗi sợ hãi mỗi khi mùa mưa bão đổ bộ. Họ cần một câu trả lời thỏa đáng, một giải pháp căn cơ, và trên hết, cần phải chỉ mặt đặt tên những tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về sự xuống cấp thảm hại của công trình này.

Trách nhiệm quản lý, giám sát và xử lý khủng hoảng đê điều đang thuộc về những cơ quan nào? Chúng tôi sẽ tiếp tục làm rõ trong bài viết tiếp theo.

Hoàng Việt.