TP.HCM gặp nhiều khó khăn về tiến độ, mặt bằng và nguồn vốn khi triển khai TOD

MTXD - Trong quá trình đẩy nhanh các dự án đường sắt, TP.HCM đang phải đồng thời giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến quy hoạch TOD, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn và cơ chế khai thác quỹ đất. Đây là những thách thức có thể tác động trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án trong thời gian tới.

Công tác giải phóng mặt bằng và nhu cầu vốn lớn là những khó khăn trong quá trình triển khai các dự án TOD. Ảnh: Anh Hào.

Thông tin được Sở Xây dựng TP.HCM cung cấp tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội của thành phố chiều 24/9, trên cơ sở nội dung rà soát, chuẩn bị quy hoạch TOD của Sở Quy hoạch - Kiến trúc tại Văn bản số 8015/SQHKTTHUDCNS ngày 18/9/2026.

Theo đó, công tác chuẩn bị quy hoạch TOD gắn với các tuyến đường sắt trên địa bàn thành phố đang được triển khai với nhiều mốc thời gian khác nhau. Đối với Metro số 2, đoạn Bến Thành - Tham Lương, ranh giới quy hoạch TOD đã được phê duyệt tại Quyết định số 3651/QĐ-UBND ngày 19/6/2026. Thành phố đang hoàn thiện hồ sơ và dự kiến trình thẩm định, phê duyệt quy hoạch trong tháng 12/2026.

Tại khu vực ga Thủ Thiêm, ranh giới TOD đã được phê duyệt theo Quyết định số 3845/QĐ-UBND ngày 26/6/2026, dự kiến hoàn thành thẩm định, phê duyệt quy hoạch trong khoảng tháng 12/2026 đến tháng 1/2027.

Trong khi đó, ga Bình Khánh và đoạn Tham Lương - Củ Chi dự kiến hoàn thành báo cáo rà soát ranh giới trong quý IV/2026 và phê duyệt quy hoạch trong quý I-III/2027.

Với Metro số 1, đoạn Bến Thành - Suối Tiên, thành phố đang lấy ý kiến ranh giới TOD, dự kiến trình phê duyệt trong tháng 10/2026 và phê duyệt quy hoạch trong quý I-II/2027. Tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ đang được rà soát ranh giới, dự kiến hoàn thành lập và phê duyệt quy hoạch TOD trong quý I-III/2027.

Ngoài ra, các tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, Metro số 4, giai đoạn 1 Metro số 6, Suối Tiên - Thành phố mới Bình Dương và tuyến đường sắt đô thị số 2 đoạn Thành phố Thủ Dầu Một - TP.HCM đang chuẩn bị báo cáo rà soát ranh giới TOD trong quý IV/2026 để triển khai đồng bộ sau khi phương án tuyến được phê duyệt.

Theo Sở Xây dựng, những vướng mắc lớn trong triển khai TOD hiện nay tập trung vào tiến độ, giải phóng mặt bằng và nguồn vốn.

Thứ nhất, áp lực tiến độ rất lớn. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 8 tuyến, đoạn tuyến đường sắt ưu tiên trong 4 năm tới, đồng thời phải triển khai quy hoạch TOD để bảo đảm phát triển đô thị đồng bộ với đường sắt.

Thứ hai, nguy cơ kéo dài giải phóng mặt bằng. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại các tuyến xuyên tâm nội đô có mật độ dân cư dày đặc tiềm ẩn rủi ro kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Thứ ba, nhu cầu vốn rất lớn. Việc triển khai đòi hỏi nguồn vốn đầu tư công và huy động vốn theo phương thức đối tác công tư lớn, cần sớm hoàn thiện phương án huy động vốn.

Đối với quy hoạch TOD, Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho rằng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan để thực hiện đồng thời việc lập quy hoạch, lấy ý kiến cộng đồng dân cư, đánh giá môi trường chiến lược và thẩm định đa ngành. Các giải pháp được đề xuất gồm hoàn thiện phương án huy động vốn, ban hành quy trình bồi thường, tái định cư thống nhất theo cơ chế đặc thù và kiểm soát chặt tiến độ từng dự án.

Về định hướng không gian đô thị quanh các nhà ga, theo Điều 6 Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND, TP.HCM định hướng bố trí đất và công trình hỗn hợp quanh các nhà ga TOD, kết hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, văn phòng và công trình công cộng. Giao thông công cộng được xác định là phương thức chủ đạo, đồng thời tổ chức lối đi bộ và đường xe đạp để người dân tiếp cận nhà ga thuận tiện, an toàn.

Việc phát triển các khu vực TOD cũng phải bảo đảm không vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Thành phố định hướng khai thác giá trị tăng thêm từ đất, không gian ngầm và không gian trên cao để tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng, gắn với yêu cầu phát triển xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong thời gian tới, thành phố dự kiến tập trung hoàn thiện phương án huy động vốn, ban hành quy trình bồi thường, tái định cư thống nhất theo cơ chế đặc thù và kiểm soát tiến độ từng dự án. Đây sẽ là những nội dung quan trọng trong quá trình triển khai TOD, nhất là khi nhiều tuyến đường sắt đang được đặt trong lộ trình thực hiện trong thời gian tương đối ngắn.

ANH HÀO