Chùa Thiên Phúc xã Hồng Sơn: gần hai thế kỷ – gìn giữ dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

MTXD - Trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt, ngôi chùa từ lâu không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và truyền trao những giá trị hướng thiện qua nhiều thế hệ. Với người dân xã Hồng Sơn, chùa Thiên Phúc cũng mang trong mình những giá trị như thế. Gần hai thế kỷ tồn tại, ngôi cổ tự không chỉ lưu giữ những dấu tích lịch sử, văn hóa mà còn là nơi gửi gắm niềm tin, đời sống tâm linh và những giá trị đạo đức của bao thế hệ người dân địa phương.

Ngôi cổ tự gần hai thế kỷ

Chùa Thiên Phúc, xã Hồng Sơn, thành phố Hà Nội

Chùa Thiên Phúc, còn gọi là chùa Áng Thượng, tọa lạc tại thôn Áng Thượng, xã Hồng Sơn, Hà Nội. Trải qua gần hai thế kỷ, ngôi chùa đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng nơi đây.

Theo dòng chữ được khắc trên quả chuông cổ hiện còn lưu giữ tại chùa, chuông được đúc vào năm Minh Mạng thứ 21, tức năm 1840. Đây là một trong những hiện vật quan trọng giúp xác định dấu mốc lịch sử của ngôi chùa, đồng thời cho thấy chùa Thiên Phúc đã hiện diện ít nhất từ giữa thế kỷ XIX.

Trải qua thời gian và những biến động của lịch sử, nhiều hạng mục kiến trúc của chùa đã có những thay đổi. Tuy nhiên, quả chuông cổ, hệ thống tượng thờ cùng nhiều đồ thờ tự vẫn được lưu giữ, trở thành những dấu tích vật chất quý giá về một không gian tín ngưỡng đã gắn bó với cộng đồng dân cư qua nhiều thế hệ.

Chiếc chuông cổ được lưu giữ tại chùa Thiên Phúc

Không chỉ quả chuông mang dấu ấn của thời Nguyễn, hệ thống tượng thờ còn được lưu giữ tại chùa cũng có nhiều nét tương đồng với phong cách tạo tác tượng Phật giáo của giai đoạn này. Những đường nét, hình thức thể hiện và cách bài trí tượng mang đến sự đồng điệu về mặt mỹ thuật với niên đại được ghi trên quả chuông.

Trong văn hóa Phật giáo Việt Nam, tượng thờ ở các thời kỳ trước thường được tạo tác bằng những chất liệu mang tính dân gian như đất, đất nung cùng nhiều vật liệu truyền thống khác. Những dấu tích còn lại tại chùa Thiên Phúc vì thế không chỉ có ý nghĩa trong đời sống thờ tự mà còn gợi mở những giá trị về lịch sử mỹ thuật và văn hóa Phật giáo của một giai đoạn đã cách ngày nay gần hai thế kỷ.

Sự tương đồng giữa niên đại quả chuông và những đặc điểm trong hệ thống tượng thờ là những dấu hiệu đáng chú ý, góp phần tạo nên một chỉnh thể văn hóa có sự liên thông về thời gian và phong cách, đồng thời làm dày thêm câu chuyện lịch sử của chùa Thiên Phúc.

Chùa được xây dựng theo lối kiến trúc Phật giáo truyền thống, với bố cục chữ Đinh gồm tiền đường và hậu cung. Không gian không quá đồ sộ nhưng mang những nét đặc trưng của chùa Việt truyền thống, nơi không gian thờ tự gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng.

Chùa Thiên Phúc vẫn chưa thể hoàn thiện do thiếu kinh phí

Lịch sử được lưu giữ trong ký ức cộng đồng

Trong quá trình tìm hiểu về lịch sử ngôi chùa, nhà chùa, trong đó có Đại đức Thích Đạo Châu, từng mời những người cao tuổi và những người có uy tín, chức sắc trong thôn cùng trao đổi, tìm hiểu về nguồn gốc và quá trình phát triển của chùa.

Những câu chuyện được lưu truyền trong cộng đồng được đối chiếu với những hiện vật còn lại, từ quả chuông cổ đến hệ thống tượng thờ và những dấu tích kiến trúc. Qua đó, lịch sử ngôi chùa hiện lên không chỉ bằng những chứng tích vật chất mà còn bằng ký ức của người dân quanh vùng, những người đã sinh ra và lớn lên bên cạnh ngôi cổ tự.

Nhiều người cao tuổi trong làng vẫn nhớ rằng, từ khi còn nhỏ, chùa Thiên Phúc đã hiện diện ở đó như một phần quen thuộc của làng quê. Với họ, ngôi chùa không đơn thuần là một công trình tôn giáo mà còn là một phần ký ức tuổi thơ, ký ức cộng đồng và đời sống tinh thần được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ký ức của các thế hệ người dân chính là một dạng “ký ức sống”, góp phần nối dài câu chuyện gần hai thế kỷ của chùa Thiên Phúc.

Nơi lưu giữ đời sống tâm linh của cộng đồng

Gần hai thế kỷ trôi qua, giá trị của chùa Thiên Phúc không chỉ nằm ở tuổi đời hay những hiện vật cổ còn được lưu giữ mà còn ở vai trò của ngôi chùa trong đời sống tinh thần của người dân.

Đối với nhiều thế hệ, chùa là nơi tìm về sự bình an, thanh tịnh; là không gian để con người hướng thiện, tìm lại sự cân bằng giữa những bộn bề của cuộc sống.

Hệ thống tượng thờ tại chùa thể hiện sự giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian – một đặc trưng quen thuộc trong đời sống văn hóa Việt Nam. Những hoạt động tụng kinh, niệm Phật, giảng pháp và sinh hoạt Phật giáo tại chùa góp phần lan tỏa những giá trị về lòng nhân ái, hiếu kính, bao dung và hướng con người đến những điều thiện lành.

Từ năm 2006, Đại đức Thích Minh Đồng về trụ trì chùa. Trong những năm sau đó, nhà chùa cùng chính quyền và nhân dân từng bước vận động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng thêm một số hạng mục, trong đó có điện Đại Bi, đạo tràng và các công trình phục vụ hoạt động tín ngưỡng.

Nhờ sự chung tay của nhiều thế hệ Phật tử, diện mạo chùa từng bước được cải thiện. Những công trình mới không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng mà còn tạo điều kiện để những giá trị văn hóa, tâm linh của ngôi cổ tự tiếp tục được gìn giữ.

Tam Bảo – một phần ký ức cần được tiếp nối

Thế nhưng, giữa một ngôi chùa có lịch sử gần hai thế kỷ, công trình quan trọng nhất – Tam Bảo – vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Sau nhiều năm chịu tác động của thời gian và chiến tranh, khu Tam Bảo cũ đã xuống cấp nghiêm trọng, không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn cho việc thờ tự và sinh hoạt của Phật tử.

Năm 2022, sau quá trình bàn bạc và xin ý kiến chính quyền địa phương, công trình Tam Bảo được hạ giải để tiến hành trùng tu, xây dựng lại.

Công việc được triển khai theo phương thức xã hội hóa, với nguồn lực có đến đâu thực hiện đến đó. Ban đầu, công trình được kỳ vọng hoàn thành vào năm 2024. Tuy nhiên, do nguồn kinh phí còn hạn chế, đến nay Tam Bảo vẫn chưa thể hoàn tất.

Mộ số hình ảnh ngôi Tam Bảo đang đợi kinh phí để hoàn thiện.

Những phần việc đã thực hiện đang từng bước định hình một không gian thờ tự mới. Tuy nhiên, để công trình có thể hoàn thiện, đưa vào sử dụng và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, nhà chùa dự kiến còn cần khoảng 4 tỷ đồng.

Đằng sau con số ấy không chỉ là câu chuyện của một công trình xây dựng. Đó còn là câu chuyện về việc tiếp nối một không gian văn hóa – tâm linh đã hiện diện với cộng đồng từ khoảng năm 1840.

Bởi Tam Bảo không chỉ là nơi đặt các ban thờ, mà còn là trung tâm của đời sống tín ngưỡng, nơi những tiếng chuông, thời kinh và những sinh hoạt Phật giáo tiếp tục kết nối con người với truyền thống đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Gìn giữ một mái chùa, tiếp nối một miền ký ức

Gần hai thế kỷ, chùa Thiên Phúc đã trở thành một phần ký ức và đời sống tâm linh của người dân Hồng Sơn. Giữ gìn ngôi chùa hôm nay cũng là giữ lại một không gian văn hóa, một chốn bình an và những giá trị hướng thiện đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Chùa Thiên Phúc vẫn đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện theo phương châm xã hội hóa, có kinh phí đến đâu thực hiện đến đó. Phật tử, những người con quê hương và các nhà hảo tâm gần xa hữu duyên về thăm chùa, tìm hiểu lịch sử, phát tâm công đức hoặc đồng hành cùng việc xây dựng chùa, vui lòng liên hệ Đại đức Thích Đạo Châu, hiện đang phụ trách chùa, để được hướng dẫn và tiếp nhận thông tin.

Liên hệ: Đại đức Thích Đạo Châu – Điện thoại/Zalo: 0373.866.683

Mỗi thiện duyên được gieo hôm nay sẽ góp phần để chùa Thiên Phúc sớm hoàn thiện, để tiếng chuông chùa tiếp tục ngân vang và những giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh của ngôi cổ tự được gìn giữ cho mai sau.

Giang Nguyễn - Hoàng Hương