Công nghiệp vật liệu và cơ khí: Nền tảng cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững

MTXD - Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, công nghiệp vật liệu cùng công nghiệp cơ khí, chế tạo đang được xác định là những ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Đây cũng là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp thảo luận tại hội thảo về công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo do Quốc hội tổ chức vào ngày 15/6.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là nền móng của nền công nghiệp quốc gia, đóng vai trò then chốt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời là yếu tố đầu vào quan trọng cho nhiều lĩnh vực sản xuất và công nghệ chiến lược. Theo ông, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt về công nghệ, chuỗi cung ứng, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và sản xuất thông minh, việc phát triển các ngành công nghiệp nền tảng không còn là vấn đề riêng của từng lĩnh vực mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại hội thảo.

Các chuyên gia cho rằng, công nghiệp vật liệu là mắt xích đầu tiên trong chuỗi giá trị sản xuất. Từ vật liệu xây dựng, kim loại, vật liệu mới đến vật liệu công nghệ cao đều quyết định chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của các ngành công nghiệp khác. Trong khi đó, công nghiệp cơ khí, chế tạo đóng vai trò cung cấp máy móc, thiết bị và công nghệ cho hầu hết lĩnh vực của nền kinh tế, từ nông nghiệp, xây dựng đến năng lượng và giao thông.

Đối với lĩnh vực môi trường, sự phát triển của công nghiệp vật liệu và cơ khí còn mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng xanh. Những vật liệu thân thiện môi trường, vật liệu tái chế, vật liệu tiết kiệm năng lượng hay vật liệu phục vụ công nghệ năng lượng tái tạo đang trở thành xu hướng tất yếu. Song song với đó, ngành cơ khí, chế tạo có vai trò quan trọng trong sản xuất thiết bị xử lý chất thải, công nghệ tiết kiệm năng lượng, hệ thống quan trắc môi trường và các giải pháp phục vụ kinh tế tuần hoàn.

Quang cảnh hội thảo. 

Theo các nhà khoa học, quá trình chuyển đổi xanh hiện nay đòi hỏi Việt Nam phải từng bước làm chủ công nghệ vật liệu mới, tăng tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất thiết bị công nghiệp, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là điều kiện cần thiết để các doanh nghiệp trong nước nâng cao giá trị gia tăng, cải thiện năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng cần có cách tiếp cận mới đối với công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo, xem đây là những ngành công nghiệp gốc của nền kinh tế. Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, cần đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp có đủ năng lực dẫn dắt thị trường.

Thực tế cho thấy, dù đã đạt được những kết quả tích cực, công nghiệp cơ khí và công nghiệp vật liệu trong nước vẫn đối mặt nhiều thách thức như trình độ công nghệ chưa đồng đều, năng lực nghiên cứu phát triển còn hạn chế, quy mô doanh nghiệp nhỏ và mức độ liên kết trong chuỗi sản xuất chưa cao. Những hạn chế này ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước cũng như tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình phát triển xanh, phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn, việc phát triển công nghiệp vật liệu cùng công nghiệp cơ khí theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam. Đây được xem là một trong những động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và thích ứng hiệu quả với những biến động của thời đại mới.

Thanh Tùng