MTXD - Việc biến gầm cầu thành bãi đổ trộm rác thải sinh hoạt và phế thải xây dựng đang là hồi chuông cảnh báo về vệ sinh môi trường, an toàn hành lang công trình, không gian thoát lũ và bảo vệ bền vững môi trường hạ tầng trước mùa bão lũ.

Con số khủng về rác thải rắn

Trong bối cảnh Hà Nội đang giải phóng mặt bằng hơn 1.400 dự án, trong đó có nhiều dự án giao thông lớn như: Khép kín các đường vành đai 1; 2; 2,5; 3; 3,5; 4, mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 6, đường nối đại lộ Thăng Long với cao tốc Hà Nội - Hòa Bình; Xây dựng các cầu vượt sông Hồng (Hồng Hà, Mễ Sở, Vân Phúc và Ngọc Hồi)... Bên cạnh, quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng xây dựng kéo theo sự gia tăng nhanh chóng lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh từ hoạt động phá dỡ, cải tạo và xây dựng công trình.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mỗi ngày bình thường Hà Nội phát sinh khoảng 2.100 tấn chất thải rắn xây dựng. Với tốc độ xây dựng như hiện nay, khối lượng phế thải có thể lên khoảng 10.000 tấn mỗi ngày.

Trước thực trạng trên, TP. Hà Nội đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm giải bài toán trên. Theo quy hoạch xử lý chất thải rắn Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2050, thành phố dự kiến bố trí 26 bãi xử lý phế thải, diện tích khoảng 108 ha, xây dựng tại khu vực phía Bắc, Nam và Tây thành phố. Nhưng việc triển khai các dự án gặp phải nhiều khó khăn.

Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, chất thải rắn xây dựng phải được quản lý từ khâu phát sinh đến thu gom, vận chuyển và xử lý; chủ nguồn thải có trách nhiệm thực hiện đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, khu vực gầm cầu thuộc phạm vi cần được bảo vệ để phục vụ quản lý, khai thác và duy tu công trình giao thông. Việc tập kết chất thải trái phép tại đây vì vậy không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan đến an toàn hạ tầng và quản trị đô thị.

Khi gầm cầu thành những bãi rác lộ thiên

Ghi nhận của PV Tạp chí Điện tử Môi trường Xây dựng tại những cây cầu cửa ngõ phía Nam và phía Bắc của thành phố. Tình trạng rác thải được đổ trộm tại nơi này rất đáng báo động.

Trong những ngày giữa tháng 7/2026 tại cầu Nhật Tân và cầu Thanh Trì, hiện tượng đổ trộm chất thải diễn ra ở nhiều vị trí với quy mô khác nhau. Thành phần chất thải đa dạng, từ phế thải xây dựng đến rác sinh hoạt, phản ánh sự tồn tại kéo dài của các điểm đổ thải trái phép và đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả quản lý cũng như cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Theo đó, tại khu vực gầm cầu Nhật Tân có nhiều điểm tập kết chất thải xây dựng xuất hiện dọc theo đường quản lý công trình và khu vực lân cận các trụ cầu. Chất thải chủ yếu gồm bê tông vỡ, gạch, đất đào, bao tải chứa vữa, tấm thạch cao, gỗ cốp pha và các vật liệu xây dựng đã qua sử dụng.

Một số đống chất thải có quy mô lớn, tồn tại ngoài trời trong thời gian dài. Dấu vết bánh xe tải và hoạt động san gạt tại hiện trường cho thấy việc đổ thải có dấu hiệu diễn ra nhiều lần, thay vì là các trường hợp đơn lẻ.

 Chất thải rắn xây dựng và rác sinh hoạt tập kết dưới gầm cầu Nhật Tân. (Ảnh: HV - 7/2026).

Người dân cho biết, tình trạng đổ thải xảy ra liên tục công khai không kể ngày hay đêm…

Sự xuất hiện của các bãi chất thải ngay trong khu vực gầm cầu không chỉ làm thay đổi cảnh quan mà còn lấn chiếm không gian kỹ thuật vốn cần được duy trì thông thoáng để phục vụ công tác quản lý và bảo trì công trình.

Nếu tại cầu Nhật Tân chủ yếu ghi nhận chất thải xây dựng thì tại gầm cầu Thanh Trì, thành phần chất thải đa dạng hơn, bao gồm cả rác sinh hoạt, đồ gia dụng hư hỏng, nhựa, gỗ, xốp và nhiều loại chất thải hỗn hợp khác.

Ước lượng từ khu vực mố cầu đến bờ sông dài trên 500m, nhưng phần bên dưới mặt cầu này được tận dụng làm bãi chứa rác, phế thải tạo nên một mớ hỗn độn, nhếch nhác.

 Theo phản ánh của người dân địa phương, các phương tiện thường lợi dụng thời điểm ít người qua lại để đổ thải rồi nhanh chóng rời đi. Ngoài ra ngày nào cũng có người mang rác sinh hoạt ra đổ. Sau mỗi đợt xử lý của lực lượng chức năng, hiện tượng này có giảm nhưng sau đó lại tái diễn.

 Rác tại chân cầu Thanh Trì (Ảnh: Hoàng Việt, T7/2026).

Một người dân bán trà đá dưới gầm cầu cho biết: “Rác xây dựng này (chỉ tay về phía những khối bê tông) tôi thấy tồn tại lâu rồi, còn rác sinh hoạt thì dân vẫn mang đổ hàng ngày. Có người nhắc nhở nhưng họ vẫn đổ đấy thôi”.

Thực trạng trên cho thấy đây không chỉ là vấn đề ý thức của một số cá nhân mà còn phản ánh những khó khăn trong công tác kiểm soát, giám sát và xử lý vi phạm tại các khu vực có địa hình rộng, ít người qua lại.

Những năm gần đây, hiện tượng biến đổi khí hậu gây ra các đợt mưa lớn cực đoan với tần suất ngày càng tăng, năng lực thoát nước và an toàn dòng chảy bề mặt tại các đô thị đang đối mặt với áp lực lớn. Tình trạng đổ trộm rác thải và tập kết cấu kiện bê tông bừa bãi dưới gầm cầu, không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà nó còn trực tiếp triệt tiêu không gian thoát lũ, làm biến dạng mô hình dòng chảy và kích hoạt các cung mòn, sạt lở nguy hiểm.

Khu vực hành lang dưới gầm các tuyến cầu giao cắt với hệ thống thoát nước lưu vực đô thị vốn được thiết kế để đảm bảo không gian mở, hỗ trợ thoát nước mặt và giảm tải áp lực thủy lực khi xảy ra ngập lụt.

Tuy nhiên, hình ảnh ghi nhận thực tế tại khu vực các trụ cầu  đang cho thấy một kịch bản hoàn toàn ngược lại.

Câu hỏi đặt ra, khu vực gầm cầu đang bị sử dụng sai mục đích, từ không gian kỹ thuật phục vụ công trình trở thành nơi tập kết chất thải trái phép; Việc đổ trộm chất thải có dấu hiệu diễn ra thường xuyên và có tổ chức, thể hiện qua quy mô bãi thải, dấu vết phương tiện và sự tái diễn sau các đợt xử lý; Khó khăn trong quản lý thể hiện ở việc phát hiện và ngăn chặn chủ nguồn thải và đơn vị vận chuyển.

Những vấn đề này cần được đánh giá đầy đủ hơn về tác động của chất thải đối với môi trường, công trình giao thông và công tác quản lý đô thị. 

(Còn tiếp...)

HOÀNG VIỆT