Kết nối công nghệ, nguồn lực để phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam

MTXD – Trước định hướng đầu tư các tuyến đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị (metro), việc nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, từng bước làm chủ công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng nội địa đang trở thành yêu cầu quan trọng. Đây không chỉ là bài toán về hạ tầng giao thông mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế bền vững.

Năm bài toán chiến lược đối với công nghiệp đường sắt

Chiều 5/11, Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE) tổ chức gặp mặt báo chí giới thiệu Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng (Rail&Cons Industry Week 2026), dự kiến diễn ra từ ngày 11 - 13/11 tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam (VEC).

Tại sự kiện, các chuyên gia nhận định, ngành công nghiệp đường sắt và metro trên thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm không chỉ dừng lại ở năng lực vận hành, tốc độ khai thác hay các giải pháp kỹ thuật mà còn hướng đến phát triển kinh tế bền vững, tối ưu hóa mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và khai thác hiệu quả không gian đô thị.

Theo ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam, kinh nghiệm từ các sự kiện chuyên ngành lớn trên thế giới như InnoTrans tại Đức, MetroTrans tại Trung Quốc hay Asia Pacific Rail tại Thái Lan cho thấy vai trò quan trọng của việc kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị ngành đường sắt.

Ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam chia sẻ tại buổi họp báo. 

Đối với Việt Nam, việc phát triển mạng lưới đường sắt tốc độ cao và metro được kỳ vọng tạo động lực tái cấu trúc hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia. Tuy nhiên, cùng với quá trình đầu tư xây dựng các dự án quy mô lớn, yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành đường sắt cũng trở nên cấp thiết.

Tại buổi gặp mặt, năm vấn đề chiến lược được đặt ra gồm: Làm chủ nguồn nhân lực chất lượng cao; làm chủ chuỗi cung ứng vật tư nội địa; làm chủ quy trình công nghệ thi công; giải quyết bài toán nguồn vốn đầu tư; chuẩn hóa hệ thống quản trị dữ liệu số và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đây là những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ, quyết định khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong các dự án đường sắt quy mô lớn. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, nâng cao trình độ công nghệ và năng lực sản xuất thiết bị trong nước là những điều kiện quan trọng để giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Các phiên thảo luận chuyên đề dự kiến tập trung vào giải pháp huy động vốn cho các dự án metro và TOD, ứng dụng khoa học công nghệ trong thi công hạ tầng, thương mại hóa các giải pháp kỹ thuật và nâng cao năng lực đội ngũ kỹ sư trong nước.

Đáng chú ý, diễn đàn về nguồn vốn cho metro và TOD có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Tây Ban Nha, Phần Lan và Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM. Qua đó, các vấn đề về cơ chế huy động vốn, phương thức đầu tư và khai thác giá trị từ phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng sẽ được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm.

Tăng cường kết nối, thúc đẩy chuyển giao công nghệ

Một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay là khả năng kết nối giữa nhu cầu thực tiễn của các dự án với năng lực nghiên cứu, sáng tạo và sản xuất của doanh nghiệp trong nước.

Trong khuôn khổ chương trình, cuộc thi đổi mới sáng tạo đường sắt (Railway Innovation Challenge) dự kiến đưa ra các bài toán thực tế từ những tập đoàn sản xuất công nghiệp để sinh viên kỹ thuật và doanh nghiệp khởi nghiệp nghiên cứu, đề xuất giải pháp dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, nhà tư vấn hạ tầng.

Hoạt động này hướng đến việc tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy khả năng ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, thi công và vận hành hệ thống đường sắt.

Trong lĩnh vực đường sắt đô thị, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) và Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) tham gia đồng tổ chức, đưa ra các bài toán đầu tư thực tiễn. Trong khi đó, Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia đảm nhiệm việc thiết lập khung quản trị dữ liệu phục vụ điều hành và chuẩn hóa công nghệ số.

Không gian triển lãm dự kiến có sự tham gia của các tổ chức, tập đoàn công nghiệp đến từ Việt Nam, Trung Quốc, Đức và Hàn Quốc. Các đơn vị sẽ giới thiệu nhiều công nghệ liên quan đến đầu máy, toa xe, hệ thống tín hiệu viễn thông, vật liệu mới, mô hình thông tin công trình (BIM), trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ bản sao số (Digital Twin).

Đây đều là những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong quá trình đầu tư, xây dựng và quản lý vận hành các công trình đường sắt hiện đại. Việc tiếp cận công nghệ mới cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tìm hiểu tiêu chuẩn kỹ thuật, phương thức tổ chức sản xuất và các yêu cầu về chất lượng đối với từng nhóm sản phẩm, thiết bị.

Đáng chú ý, Tập đoàn Đường sắt Đức (Deutsche Bahn - DB) cùng các công ty thành viên đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, cam kết chuyển giao tri thức và đồng hành cùng ngành giao thông Việt Nam.

Việc tăng cường hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp quốc tế được kỳ vọng góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và hỗ trợ nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ sư, doanh nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia sâu vào các dự án đường sắt tốc độ cao và metro, hoạt động kết nối, hợp tác quốc tế cần gắn với quá trình nâng cao năng lực nội tại. Trong đó, cần chú trọng phát triển nhân lực chuyên môn, làm chủ quy trình công nghệ thi công, nâng cao khả năng sản xuất và cung ứng vật tư, thiết bị, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của ngành.

Về lâu dài, phát triển công nghiệp đường sắt không chỉ phục vụ nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông mà còn có ý nghĩa đối với quá trình hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Việc từng bước làm chủ công nghệ, mở rộng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao sẽ là nền tảng để ngành công nghiệp đường sắt trong nước phát triển bền vững, đồng hành với quá trình hiện đại hóa hạ tầng giao thông quốc gia.

Thanh Tùng