TP.HCM đặt mục tiêu chấm dứt chôn lấp rác trực tiếp vào năm 2030

MTXD – Chiều 5/11, tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), Hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam tổ chức hội thảo “Đổi mới sáng tạo phát triển công nghệ vệ sinh môi trường đô thị và xây dựng đáp ứng đô thị xanh, đô thị phát thải thấp”. Tại hội thảo, các chuyên gia và cơ quan quản lý đề xuất nhiều giải pháp đổi mới công nghệ xử lý chất thải, thúc đẩy tái chế, thu hồi tài nguyên và giảm phụ thuộc vào chôn lấp.

Ông Huỳnh Minh Nhật, Chủ tịch Hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, phát biểu khai mạc.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Huỳnh Minh Nhật, Chủ tịch Hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, cho biết quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ môi trường. Sự gia tăng dân số, hoạt động xây dựng, tiêu dùng và phát triển hạ tầng khiến áp lực lên hệ thống vệ sinh môi trường, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, kiểm soát bụi và tiếng ồn ngày càng lớn.

Theo ông Huỳnh Minh Nhật, thực tiễn này đòi hỏi phải đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sang quản lý tổng hợp, chú trọng phòng ngừa ô nhiễm, giảm phát sinh chất thải, tái sử dụng, tái chế và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Cùng với đó, hoạt động vệ sinh môi trường cần từng bước chuyển từ phương thức cung cấp dịch vụ truyền thống sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ số, tự động hóa và các giải pháp thân thiện với môi trường.

Chủ tịch Hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ trong nâng cao năng suất, chất lượng dịch vụ, giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, việc kết hợp công nghệ môi trường với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý (GIS), cảm biến và các nền tảng quản lý thông minh được kỳ vọng mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả giám sát, dự báo và điều hành hoạt động vệ sinh môi trường.

Tuy nhiên, để công nghệ được ứng dụng rộng rãi, cần có sự đồng bộ về thể chế, cơ chế chính sách, nguồn lực đầu tư, nhân lực và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.

GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và Công nghiệp Việt Nam, trình bày tham luận tại hội thảo.

Đổi mới công nghệ, chuyển từ chôn lấp sang kinh tế tuần hoàn

Trình bày tham luận về công nghệ vệ sinh môi trường và quản lý chất thải rắn đô thị tiên tiến đáp ứng đô thị xanh, giảm phát thải tại Việt Nam, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và Công nghiệp Việt Nam, cho rằng công tác quản lý chất thải rắn đô thị cần chuyển mạnh từ mô hình thu gom, vận chuyển và chôn lấp sang quy trình phân loại, tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và xử lý phần chất thải còn lại.

Theo Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và Công nghiệp Việt Nam, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả xử lý chất thải, cải thiện vệ sinh đường phố mà còn phải giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên, nâng cao chất lượng sống và bảo đảm chi phí phù hợp với điều kiện kinh tế của từng đô thị.

Để thực hiện mục tiêu trên, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng đề xuất định hướng công nghệ theo 5 nhóm chính, gồm giảm phát sinh chất thải tại nguồn; phân loại, thu gom và vận chuyển thông minh; tái sử dụng, tái chế vật liệu; xử lý phần chất thải không thể tái chế; hiện đại hóa hoạt động vệ sinh môi trường đô thị thông qua phương tiện ít phát thải, cảm biến và dữ liệu số.

Trong đó, các trung tâm phân loại rác hiện đại có thể tích hợp dây chuyền băng tải, sàng cơ học, thiết bị tách từ, tách kim loại màu và cảm biến quang học để nhận dạng, phân loại nhựa, giấy cùng những vật liệu có khả năng tái chế. Hệ thống cân điện tử và quản lý dữ liệu đầu vào, đầu ra cũng góp phần kiểm soát khối lượng, chất lượng chất thải trong quá trình xử lý.

Đối với chất thải xây dựng, giải pháp nghiền, sàng và phân loại để sản xuất cốt liệu tái chế, gạch và vật liệu san lấp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật được xem là hướng cần quan tâm. Việc phát triển thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế cần đi đôi với kiểm soát ô nhiễm tại các cơ sở sản xuất.

Bên cạnh đó, chất thải thực phẩm, rác thải hữu cơ từ chợ, lá cây và chất thải xanh có thể được xử lý bằng công nghệ ủ hiếu khí trong nhà kín hoặc tiêu hóa kỵ khí để tạo khí sinh học. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng nguyên liệu đầu vào, khả năng kiểm soát nước rỉ rác và thị trường tiêu thụ sản phẩm sau xử lý.

Đối với công nghệ đốt rác thu hồi năng lượng, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng cho rằng cần lựa chọn thành phần chất thải và nhiệt trị phù hợp sau khi đã thu hồi các vật liệu có khả năng tái chế. Việc thu hồi nhiệt để phát điện hoặc cung cấp nhiệt cần căn cứ vào nhu cầu sử dụng thực tế.

Một vấn đề khác được đề cập là kiểm soát các bãi chôn lấp hiện hữu thông qua thu gom, xử lý nước rỉ rác, thu hồi khí methane để phát điện hoặc đốt an toàn khi đáp ứng điều kiện kỹ thuật. Đồng thời, cần từng bước đóng cửa, cải tạo và phục hồi những bãi rác gây ô nhiễm.

Theo tham luận, không có một công nghệ duy nhất phù hợp với tất cả địa phương. Việc lựa chọn phải căn cứ vào thành phần chất thải, quy mô đô thị, quỹ đất, khả năng đầu tư, năng lực vận hành và thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế.

Đối với các đô thị lớn, định hướng là phát triển trung tâm phân loại cơ giới, tái chế quy mô lớn, xử lý rác hữu cơ và đốt thu hồi năng lượng đối với phần chất thải còn lại phù hợp. Trong khi đó, đô thị vừa có thể ưu tiên phân loại theo điều kiện địa phương, tái chế vật liệu, xử lý hữu cơ và liên kết với các cơ sở xử lý vùng.

Đối với đô thị nhỏ, thị xã, việc tổ chức thu gom kín, xây dựng điểm phân loại quy mô phù hợp, xử lý hữu cơ tại chỗ và liên kết với cơ sở xử lý liên vùng được xem là giải pháp nhằm hạn chế đầu tư dàn trải. Riêng các đô thị du lịch, ven biển cần chú trọng thu gom linh hoạt theo mùa, giảm nhựa dùng một lần và kiểm soát chất thải trôi ra sông, biển.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, chia sẻ về định hướng xử lý chất thải của thành phố.

TP.HCM phát sinh khoảng 14.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày

Đánh giá các nội dung trao đổi tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, ghi nhận giá trị thực tiễn của nhiều giải pháp được trình bày, đặc biệt là tái sử dụng chất thải xây dựng, xử lý nước thải, thu hồi tài nguyên từ rác và ứng dụng công nghệ xử lý chất thải sinh hoạt không phát sinh ô nhiễm thứ cấp. Đây là những kinh nghiệm có giá trị để thành phố nghiên cứu, vận dụng trong công tác quản lý môi trường.

Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, sau khi sáp nhập 3 địa phương, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn TP.HCM khoảng 14.000 tấn/ngày. Mặc dù thành phố cơ bản bảo đảm các yêu cầu về môi trường trong xử lý chất thải, phương pháp chôn lấp vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Cụ thể, khoảng 2.000 tấn rác mỗi ngày được xử lý bằng các phương pháp khác, trong khi hơn 10.000 tấn vẫn được đưa đi chôn lấp.

Bên cạnh áp lực về khối lượng, công tác thu gom và vận chuyển chất thải còn một số hạn chế. Việc phân loại rác tại nguồn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng; phương tiện thu gom tại một số khu vực còn lạc hậu, hệ thống điểm tập kết và trạm trung chuyển chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý của một đô thị có quy mô lớn.

Trước thực trạng này, TP.HCM định hướng thay đổi phương thức quản lý, xử lý chất thải theo hướng xem rác là tài nguyên, tăng cường tái chế, thu hồi năng lượng và tận dụng các sản phẩm sau xử lý. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 không còn xử lý rác bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp, đồng thời đẩy mạnh phân loại chất thải tại nguồn nhằm thu hồi tối đa các thành phần có khả năng tái sử dụng, tái chế, giảm khối lượng chất thải phải xử lý.

Cùng với đổi mới công nghệ xử lý, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư, sắp xếp lại hệ thống thu gom, vận chuyển và trung chuyển chất thải theo hướng cơ giới hóa, đồng bộ hạ tầng. Dự kiến trong năm 2027, TP.HCM sẽ rà soát, điều chỉnh quy hoạch hạ tầng kỹ thuật liên quan đến các trạm trung chuyển chất thải, bảo đảm phù hợp với quy mô đô thị và yêu cầu quản lý môi trường trong giai đoạn mới.

Hội thảo thu hút sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường, xây dựng.

Cần đồng bộ công nghệ và hạ tầng môi trường

Bên cạnh đổi mới công nghệ xử lý, tham luận của GS.TS Nguyễn Hữu Dũng cũng nhấn mạnh yêu cầu giảm phát thải trong toàn bộ quá trình quản lý chất thải. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ giảm chất thải thực phẩm, hạn chế nhựa khó tái chế, tăng sử dụng sản phẩm tái chế đến tối ưu hóa tuyến đường thu gom, giảm thời gian chờ và từng bước thay thế phương tiện phát thải cao bằng phương tiện có mức phát thải thấp.

Đặc biệt, việc đo lường và công khai kết quả cần được chú trọng xây dựng kiểm kê phát thải theo từng công đoạn, theo dõi lượng chất thải tái chế, điện năng tiêu thụ, methane thu hồi, nước rỉ rác và chất lượng khí thải.

Về chính sách, tham luận đề xuất hoàn thiện cơ chế kinh tế đối với hoạt động thu gom, xử lý chất thải; đổi mới phương thức đặt hàng dịch vụ công theo khối lượng và chất lượng đầu ra, mức độ sạch và kết quả môi trường. Đồng thời, cần khuyến khích đầu tư tư nhân, tăng cường tiêu chuẩn, giám sát môi trường và đào tạo nhân lực vận hành.

Lộ trình thực hiện được đề xuất chia thành 3 giai đoạn. Trong giai đoạn 2026 - 2027, các địa phương cần rà soát thành phần chất thải, đánh giá cơ sở xử lý hiện có, xác định nguồn phát thải chính và lựa chọn mô hình thí điểm. Giai đoạn 2028 - 2030 tập trung đầu tư, nâng cấp hệ thống phân loại, tái chế, xử lý chất thải hữu cơ, cải thiện trạm trung chuyển và ứng dụng công nghệ số. Sau năm 2030, hướng đến hoàn thiện mạng lưới xử lý liên vùng, giảm phụ thuộc vào chôn lấp và phát triển hệ thống quản lý môi trường đô thị dựa trên dữ liệu, kết quả phát thải có thể đo lường.

Các đại biểu, khách mời chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.

Tại hội thảo, ông Huỳnh Minh Nhật cũng nhấn mạnh vai trò kết nối của Hiệp hội trong việc tổng hợp những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn hoạt động của các đơn vị hội viên, đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm và phổ biến công nghệ phù hợp.

Việc đổi mới công nghệ vệ sinh môi trường không chỉ là yêu cầu đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công ích mà còn gắn với quy hoạch đô thị, đầu tư hạ tầng và định hướng phát triển ngành xây dựng. Trong đó, lựa chọn công nghệ phù hợp, bảo đảm hiệu quả môi trường, khả năng vận hành và thị trường đầu ra sẽ là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và hướng đến các đô thị xanh, bền vững.

ANH HÀO – TRẦN LẬP