Kỹ sư xây dựng Nguyễn Hồ Quân và hành trình dùng nhiếp ảnh ghi lại những khoảng tối của đô thị

MTXD - Từ một kỹ sư xây dựng, Nguyễn Hồ Quân bén duyên với nhiếp ảnh và theo đuổi các dự án dài hạn về môi trường, con người và những vấn đề xã hội. Qua từng khuôn hình, anh phản ánh rác thải, ô nhiễm, bất bình đẳng và số phận các cộng đồng bên lề đô thị hóa.

Năm 2009, sau khi tốt nghiệp đại học tại Hà Nội, Nguyễn Hồ Quân bắt đầu làm việc trong lĩnh vực xây dựng. Công việc của một kỹ sư giúp anh hình thành tư duy hệ thống, tính kiên trì và khả năng quan sát chặt chẽ. Tuy nhiên, bên cạnh những bản vẽ và công trình, anh vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho nghệ thuật thị giác.

Năm 2016, anh bắt đầu sử dụng máy ảnh để ghi lại những vùng đất, con người và câu chuyện bắt gặp trong các chuyến đi. Từ năm 2019, anh tập trung rõ nét hơn vào nhiếp ảnh tài liệu, đặc biệt là những dự án dài hạn liên quan đến môi trường và các xung đột xã hội.

Với “Life Garbage” - câu chuyện về những phận người sống bên rác thải

Dự án được thực hiện từ năm 2021 và tiếp tục phát triển trong nhiều năm. Nguyễn Hồ Quân đi sâu vào những bãi rác tự phát tại khu vực ngoại thành Hà Nội, nơi rác thải không chỉ là một vấn đề môi trường mà còn gắn chặt với cuộc sống của nhiều gia đình với công việc tái chế phế liệu.

Từ một kỹ sư xây dựng, Nguyễn Hồ Quân bén duyên với nhiếp ảnh và theo đuổi các dự án dài hạn về môi trường, con người và những vấn đề xã hội.

Trong các khu vực ấy, người dân tìm kiếm phế liệu, đốt rác để thu gom vật liệu có thể bán, chăn thả gia súc giữa những lớp chất thải hoặc sử dụng các phương tiện tự chế để vận chuyển rác.

Nguyễn Hồ Quân không tiếp cận đề tài bằng những hình ảnh mang tính minh họa đơn thuần. Anh dành thời gian trở lại nhiều lần, làm quen với nhân vật và theo dõi sự thay đổi của không gian sống. Nhờ đó, mỗi bức ảnh vừa là một lát cắt hiện thực, vừa chứa đựng câu chuyện phía sau về sinh kế, gia đình và khả năng thích nghi của con người.

Những hình ảnh về các chuyến xe chở rác, người lao động tìm kiếm phế liệu, gia súc kiếm ăn giữa bãi thải hay trẻ em sống trong môi trường ô nhiễm đã tạo nên một hồ sơ thị giác có tính liên kết. Đó không còn là câu chuyện của riêng một bãi rác, mà là lời cảnh báo về cách xã hội sản xuất, tiêu thụ và xử lý chất thải.

Nhiếp ảnh như một tiếng nói bảo vệ môi trường

Trong tác phẩm của Nguyễn Hồ Quân, môi trường không tồn tại tách biệt với con người. Ô nhiễm, rác thải và biến đổi của không gian sống luôn tác động trực tiếp đến những nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Trong tác phẩm của Nguyễn Hồ Quân, môi trường không tồn tại tách biệt với con người.

Thông qua “Life Garbage”, anh hướng ống kính vào những con người thường ít được chú ý: người nhặt phế liệu, lao động tự do và các gia đình sống gần bãi rác. Những nhân vật ấy không chỉ xuất hiện như nạn nhân của ô nhiễm mà còn được thể hiện với phẩm giá, nghị lực và khát vọng sống.

Chính cách tiếp cận này đã tạo nên giá trị cho dự án. Người xem không chỉ nhìn thấy rác thải, mà còn nhìn thấy mối quan hệ phức tạp giữa môi trường, sinh kế và trách nhiệm xã hội. Những bức ảnh buộc công chúng suy nghĩ về lượng rác được thải ra mỗi ngày, về những người đang xử lý phần hậu quả và về tương lai của trẻ em lớn lên trong các khu vực ô nhiễm.

Dự án đồng thời cho thấy đặc trưng trong phong cách sáng tác của Nguyễn Hồ Quân: kiên trì theo đuổi đề tài, tiếp cận nhân vật trong thời gian dài và sử dụng nhiếp ảnh như một phương tiện lưu giữ chứng tích xã hội.

Giải thưởng lớn từ “Unpublished Photo 2022”

Dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp nhiếp ảnh của Nguyễn Hồ Quân đến vào năm 2022, khi loạt ảnh “Life Garbage” giành giải cao nhất - Overall Winner - tại cuộc thi Unpublished Photo 2022. Giải thưởng được tổ chức bởi Fondazione culture e musei và MUSEC - Museo delle Culture di Lugano, phối hợp cùng Gallery 29 Arts in Progress. Việc một dự án về rác thải và những cộng đồng yếu thế tại Việt Nam được vinh danh đã đánh dấu sự ghi nhận quốc tế đối với tư duy hình ảnh, phương pháp làm việc dài hạn và thông điệp môi trường trong tác phẩm của Nguyễn Hồ Quân.

Những tác phẩm của Nguyễn Hồ Quân hướng ống kính vào những con người thường ít được chú ý: người nhặt phế liệu, lao động tự do và các gia đình sống gần bãi rác…

Không chỉ mang ý nghĩa cá nhân, giải thưởng còn giúp câu chuyện về môi trường tiếp cận đông đảo công chúng. Qua đó những vấn đề tưởng như mang tính địa phương được đặt trong một mối quan tâm toàn cầu: khủng hoảng rác thải, ô nhiễm và cần thiết của các nhà máy điện rác.

Sau giải thưởng, các tác phẩm thuộc dự án được giới thiệu tại triển lãm Unpublished Photo 2022 - UP22, tổ chức tại Spazio Maraini di Villa Malpensata ở Lugano, Thụy Sĩ, trong giai đoạn 2022-2023.

Dấu ấn tại các giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế:

Bên cạnh giải cao nhất tại Unpublished Photo 2022, Nguyễn Hồ Quân còn được ghi nhận tại nhiều cuộc thi và giải thưởng quốc tế:

* **World Photography Awards 2021:** Giải Đồng ở hạng mục News and Documentary; giải Danh dự ở hạng mục Street and Documentary.

* **Unpublished Photo Award 2022:** Overall Winner với dự án “The Life of Waste”.

* **Shoot The Frame Prize 2022:** Winner.

* **International Photography Awards - IPA 2022:** Giải Danh dự, hạng mục chuyên nghiệp Editorial – Environment.

* **International Photography Awards -IPA 2023:** Giải Danh dự, hạng mục chuyên nghiệp Editorial – Environment.

* **International Photography Awards -IPA 2025:** Giải Danh dự, hạng mục chuyên nghiệp Editorial – Environment.

* **Photography 4Humantiny 2025:** Giải Danh dự.

* **MonoVisions Photography Awards 2023:** Giải Danh dự.

* **All About Photo Awards 2023:** Finalist.

* **PhotoJournalism 2023 - Agora:** Top 8.

* **American Photography Open 2023:** Finalist.

* **The Nature Conservancy Photo Contest 2023:** Finalist.

* **JRNY World Travel Photography Awards 2023:** Finalist.

Hệ thống giải thưởng cho thấy sự đa dạng trong thực hành nhiếp ảnh của anh, từ ảnh tài liệu, báo chí, đường phố đến môi trường và những câu chuyện xã hội. Trong đó, những thành tích tại hạng mục Editorial - Environment của IPA và giải cao nhất Unpublished Photo 2022 là các dấu mốc nổi bật, khẳng định hướng đi lâu dài của anh đối với nhiếp ảnh môi trường.

 Đưa câu chuyện môi trường đến các không gian triển lãm quốc tế:

Tác phẩm của Nguyễn Hồ Quân đã được giới thiệu tại nhiều triển lãm trong và ngoài nước, tiêu biểu gồm:

* Triển lãm Unpublished Photo 2022 - UP22 tại Lugano, Thụy Sĩ, giai đoạn 2022-2023.

* Indian Photo Festival 2022 tại Hyderabad, Ấn Độ.

* ColorPro Award 2021 tại London, Vương quốc Anh và Cao Hùng, Đài Loan.

* Triển lãm VN-23 tại Hà Nội năm 2023.

* Photography 4Humantiny 2025: Triển lãm tại trụ sở Liên Hợp Quốc ngày nhân quyền thế giới.

 Khi tư duy kỹ sư gặp sự nhạy cảm của người cầm máy:

Hai công việc tưởng như khác biệt - kỹ sư xây dựng và nhiếp ảnh gia - lại bổ trợ cho nhau trong hành trình của Nguyễn Hồ Quân.

Tư duy kỹ thuật giúp anh tiếp cận dự án một cách có hệ thống: khảo sát địa điểm, theo dõi sự thay đổi, xây dựng cấu trúc câu chuyện và kiên trì hoàn thiện hồ sơ hình ảnh. Trong khi đó, nhiếp ảnh giúp anh quan sát sâu hơn những tác động của quá trình phát triển lên môi trường và đời sống con người.

Nếu một kỹ sư góp phần kiến tạo không gian sống bằng những công trình thì ở vai trò nhiếp ảnh gia, Nguyễn Hồ Quân lại ghi nhận những khoảng tối phía sau quá trình đô thị hóa. Đó là nơi rác thải bị đẩy ra khỏi tầm nhìn của thành phố nhưng vẫn hiện diện trong cuộc sống hằng ngày của nhiều cộng đồng.

Sự kết hợp giữa tư duy khoa học và khả năng kể chuyện bằng hình ảnh tạo nên bản sắc riêng trong các dự án của anh: chặt chẽ về cấu trúc, giàu thông tin nhưng vẫn giữ được cảm xúc và sự tôn trọng đối với nhân vật.

Hành trình vẫn đang tiếp tục:

Đối với Nguyễn Hồ Quân, giải thưởng không phải điểm kết thúc của một dự án. Giá trị lớn hơn nằm ở việc các bức ảnh có thể đưa một vấn đề bị lãng quên trở lại trước công chúng và khơi gợi những cuộc thảo luận cần thiết.

“Life Garbage” vì thế không chỉ là một bộ ảnh về rác. Đó là câu chuyện về môi trường, sinh kế, trẻ em và những hệ quả con người phải đối diện khi quá trình phát triển thiếu đi sự cân bằng. Mỗi khuôn hình đồng thời là một tài liệu xã hội, lưu giữ những không gian và số phận có thể biến mất hoặc thay đổi theo thời gian.

Từ một kỹ sư xây dựng đến nhiếp ảnh gia tài liệu được ghi nhận tại nhiều giải thưởng quốc tế, Nguyễn Hồ Quân đang theo đuổi một hướng đi nhất quán: sử dụng nhiếp ảnh để phản ánh những vấn đề cấp thiết của xã hội, đặc biệt là môi trường và cuộc sống của các cộng đồng yếu thế.

Những thành tích đã đạt được là sự ghi nhận cho năng lực sáng tác, nhưng điều tạo nên chiều sâu trong hành trình của Nguyễn Hồ Quân chính là sự bền bỉ với những câu chuyện dài hạn. Qua ống kính của anh, nhiếp ảnh không dừng lại ở việc tạo ra một hình ảnh đẹp. Nó trở thành tiếng nói của hiện thực, một hình thức lưu giữ ký ức và lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người đối với môi trường sống chung.

Thanh Tùng