Lâm Đồng: Xây dựng mô hình sản xuất cà phê khép kín mang lại hiệu quả cao

MTXD - Từ vùng nguyên liệu tại thôn Tân Phú 2, xã Bảo Thuận, tỉnh Lâm Đồng, ông Trịnh Tấn Vinh từng bước xây dựng khu chế biến cà phê theo hướng khép kín, phân chia các công đoạn và nâng cao giá trị nông sản. Mô hình cho thấy sản xuất nông nghiệp bền vững cần được nối dài từ khu vườn đến không gian chế biến, đóng gói và quản lý chất thải.

Ông Trịnh Tấn Vinh trao đổi với phóng viên

Sau gần 20 năm gắn bó với cây cà phê, ông Trịnh Tấn Vinh không còn xem việc thu hoạch và bán hạt thô là điểm kết thúc của mùa vụ. Từ vùng nguyên liệu được chăm sóc theo hướng hữu cơ, ông từng bước đầu tư khu chế biến, máy móc và bao bì để hoàn thiện chuỗi sản xuất ngay tại địa phương.

Nếu khu vườn là nơi hình thành chất lượng nguyên liệu thì khu chế biến là nơi quyết định giá trị ấy có được bảo toàn hay không. Đây cũng là lý do ông Vinh dành một không gian riêng phục vụ các công đoạn rang, xay và đóng gói sản phẩm.

Qua hình ảnh ghi nhận, khu vực này được bao che bằng vách tôn, có cửa và các ô lấy sáng. Bên trong, từng vị trí làm việc được nhận diện bằng biển chỉ dẫn như “máy xay bột”, “máy đóng gói”.

Người tham gia chế biến sử dụng quần áo bảo hộ, khẩu trang và mũ trùm tóc khi làm việc.

Việc phân chia công đoạn giúp cơ sở kiểm soát nguyên liệu và thành phẩm thuận lợi hơn, hạn chế tình trạng các hoạt động diễn ra lẫn lộn trong cùng một không gian. Đối với một cơ sở chế biến thực phẩm quy mô hộ gia đình, đây là bước chuyển đáng chú ý từ phương thức sản xuất thủ công sang tổ chức sản xuất có quy trình.

Hệ thống thiết bị tại cơ sở gồm máy rang có bảng điều khiển nhiệt độ, tốc độ quạt, tốc độ lồng rang và thời gian; máy xay bột; máy định lượng và máy hàn kín bao bì. Các thiết bị được bố trí phục vụ tuần tự từng công đoạn, từ xử lý hạt cà phê sau rang đến xay và hoàn thiện sản phẩm.

Bảng điều khiển của máy rang cho phép người vận hành theo dõi các thông số kỹ thuật trong quá trình chế biến. Việc kiểm soát nhiệt độ và thời gian không chỉ ảnh hưởng đến màu sắc, hương vị của cà phê mà còn giúp từng mẻ rang có độ ổn định cao hơn. Sau khi rang, hạt được làm nguội, chuyển sang khu vực xay rồi đóng gói.

Từ góc độ xây dựng không gian sản xuất, việc bố trí dây chuyền theo chiều của nguyên liệu có ý nghĩa quan trọng. Luồng di chuyển hợp lý giúp giảm thao tác chồng chéo, hạn chế nguyên liệu sau chế biến tiếp xúc trở lại với khu vực chưa được làm sạch. Khi quy mô sản xuất tăng lên, việc tổ chức mặt bằng càng cần được tính toán đồng bộ với hệ thống điện, thông gió, chiếu sáng, phòng cháy và vệ sinh công nghiệp.

Mọi công đoạn chế biến đều được điều khiển từ xa

Hiện sản phẩm Thuận Trịnh Cafe được đóng gói theo nhiều quy cách, trong đó có cà phê Robusta nguyên chất loại 250 gram và 500 gram. Trên bao bì thể hiện thông tin thương hiệu, mã truy xuất và biểu trưng sản phẩm OCOP của tỉnh Lâm Đồng. Thành phẩm được đặt riêng trong tủ trưng bày, thay vì để chung với nguyên liệu hoặc thiết bị sản xuất.

Đưa cà phê từ dạng nguyên liệu sang sản phẩm hoàn chỉnh đã mở ra giá trị khác cho hạt cà phê. Người sản xuất không chỉ bán sản lượng thu hoạch mà có thể chủ động hơn trong khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và tiếp cận người tiêu dùng. Giá trị gia tăng vì thế được giữ lại nhiều hơn tại khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, xây dựng một cơ sở chế biến theo hướng xanh không chỉ dừng ở việc lắp đặt máy móc và ngăn chia phòng. Hoạt động rang, xay cà phê có thể phát sinh nhiệt, bụi mịn, mùi, tiếng ồn và các loại phụ phẩm. Nếu không được thu gom, thông gió và quản lý phù hợp, những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến người lao động cũng như môi trường xung quanh.

Vì vậy, cùng với quá trình hoàn thiện sản xuất, cơ sở cần tiếp tục quan tâm đến hệ thống hút và xử lý khói rang, thu bụi tại công đoạn xay, bảo đảm thông gió, an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy. Khu vực nguyên liệu, khu rang, khu xay và khu đóng gói cũng cần được duy trì tách biệt, vệ sinh thường xuyên, hạn chế côn trùng và kiểm soát độ ẩm.

Phụ phẩm cà phê cũng cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng. Vỏ quả, vỏ trấu và bã cà phê nếu được phân loại, xử lý đúng kỹ thuật có thể trở thành nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ hoặc phục vụ những mục đích phù hợp khác. Cách làm này góp phần giảm lượng chất thải phải đưa ra môi trường, đồng thời đưa vật chất hữu cơ trở lại chu trình sản xuất.

Bao bì là một vấn đề khác cần được tính đến trong quá trình phát triển sản phẩm. Cùng với yêu cầu bảo quản hương vị và chống ẩm, cơ sở có thể từng bước lựa chọn vật liệu có khả năng tái chế, giảm lớp đóng gói không cần thiết và hướng dẫn người tiêu dùng phân loại sau sử dụng. Đây là phần việc nhỏ nhưng có ý nghĩa khi sản lượng hàng hóa ngày càng tăng.

Từ một hộ gắn bó lâu năm với cây cà phê, ông Trịnh Tấn Vinh đang từng bước hình thành mô hình gồm vùng nguyên liệu, khu chế biến và sản phẩm mang thương hiệu riêng. Quá trình này cho thấy xây dựng nông thôn bền vững không chỉ là đầu tư đường sá hay công trình quy mô lớn, mà còn nằm ở việc tổ chức những không gian sản xuất nhỏ theo hướng an toàn, sạch và có trách nhiệm với môi trường.

Khi vùng trồng được bảo vệ, khu chế biến được tổ chức khoa học, phụ phẩm được tận dụng và sản phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc, hạt cà phê không chỉ mang lại giá trị kinh tế. Nó còn trở thành một phần của chuỗi sản xuất xanh, nơi sinh kế của người dân được đặt trong mối quan hệ hài hòa với môi trường và diện mạo nông thôn./.

Quốc Điệp