Lễ hội Đền Hàn Sơn (xã Tống Sơn tỉnh Thanh Hóa): Chốn linh thiêng nổi tiếng xứ Thanh

MTXD - Đền Hàn Sơn (hay còn gọi là đền Mẫu Đệ tam hoặc Đệ tam thoải phủ) tọa lạc tại xã Tống Sơn, cách quốc lộ 1A khoảng hơn 10 km. Ngôi đền được xây dựng ở vùng sườn non sơn thủy, thuộc khu đất linh kiệt với địa thế hài hòa giữa núi và nước, tạo nên khung cảnh vừa hùng vĩ vừa nên thơ. Bao quanh đền là cảnh sắc núi non, sông nước yên bình, mang vẻ đẹp tựa một bức tranh thủy mặc, góp phần tạo nên không gian linh thiêng và tĩnh tại. Chính vị trí đặc biệt này đã khiến đền Hàn Sơn trở thành điểm đến tâm linh thu hút đông đảo du khách và Phật tử thập phương về hành hương, tham quan và chiêm bái.

 Đền Hàn Sơn thuộc xã Tống Sơn tỉnh Thanh Hóa

Theo truyền thuyết dân gian, đền Hàn Sơn là nơi thờ Đệ Tam Thủy Tiên Thánh Mẫu. Câu chuyện bắt nguồn từ năm Hồng Đức 1470, dưới triều vua Lê Thánh Tông, khi Thái úy Lê Thọ Vực được giao trấn giữ vùng ngã ba sông Mã, nơi được xem là “rừng thiêng nước độc”. Trong lúc tình thế nguy cấp, ông được một người phụ nữ mặc xiêm áo trắng hiện về trong mộng, chỉ dẫn kế sách phá giặc bằng cách lui binh về vùng Nhị sơn  hạ thủy để bố trí trận địa, cầu Mẫu sẽ linh ứng phù trợ. Làm theo lời báo mộng, quân ta đã giành chiến thắng lớn, quân địch tổn thất nặng nề, máu nhuộm đỏ dòng sông.

Người phụ nữ báo mộng ấy được cho là "Đệ Tam Thủy Tiên Thánh Mẫu Bạch Ngọc Hồ Trung Xích Thủy Tân Xích Lân Long Nữ", hay còn gọi là Mẫu Đệ Tam, Mẫu Thoải hay Mẫu Hàn Sơn. Từ đó, đền Hàn Sơn trở thành nơi thờ phụng Mẫu Đệ Tam, ghi dấu sự linh thiêng và niềm tin sâu sắc của người dân vào sự che chở, phù trợ của Thánh Mẫu đối với quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và cuộc sống bình yên nơi vùng đất xứ Thanh.

Ngược dòng thời gian, Đền Hàn Sơn được xây dựng cách đây hơn 500 năm, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu và lịch sử vùng đất Hà Trung. Trải qua nhiều biến cố và thăng trầm của thời gian, ngôi đền từng có những giai đoạn bị phá bỏ gần như hoàn toàn. Tuy vậy, mảnh đất được xem là “anh linh” do vua ban vẫn luôn được nhân dân gìn giữ bằng niềm tin và lòng thành kính. Qua nhiều thế hệ, người dân địa phương cùng du khách thập phương đã không ngừng chung tay tôn tạo, phục dựng và sửa chữa ngôi đền để gìn giữ không gian tâm linh thiêng liêng này.

Trong những năm gần đây, với sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và sự đồng thuận của nhân dân trong xã cùng khách thập phương, đền Hàn Sơn đã được đầu tư xây dựng và trùng tu khang trang, bề thế hơn. Kiến trúc hiện nay của đền gồm 4 cấp với 4 cung thờ chính, tạo nên bố cục uy nghi và trang trọng. Cung lớn thờ Thánh Mẫu Hàn Sơn, cung nhị thờ Tam Tòa Thánh Mẫu cùng Tứ Phủ Chầu Bà, cung tam thờ Hội đồng Quan lớn và cung tứ thờ Đức ông Lê Thọ Vực. Sự sắp xếp hài hòa giữa các cung thờ không chỉ phản ánh rõ nét tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt mà còn góp phần làm nên giá trị văn hóa, tâm linh đặc sắc của đền Hàn Sơn.

Lễ hội Hàn Sơn được tổ chức từ ngày đầu tháng 6 âm lịch, chính lễ nhằm ngày 6/6 âm lịch.

Trên cung đường về với lễ hội Hàn Sơn, du khách có thể dừng chân dâng hương tưởng nhớ vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt, tại ngôi Đền Lý Thường Kiệt linh thiêng tọa lạc tại thôn Vạn Vinh xã Hà Trung. Ngôi Đền thờ vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt (1019-1105) là một danh tướng đời nhà Lý. Ông tên thật là Ngô Tuấn, tự là Thường Kiệt, sinh năm Kỷ Mùi (1019). Ông là người có công lớn trong việc đánh đuổi quân xâm lược nhà Tống và được biết đến là một trong 14 vị tướng tài, anh hùng dân tộc tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam. Công lao của ông còn gắn liền với 19 năm, từ 1082 đến năm 1101,  khi ông làm Tổng trấn Thanh Hóa nay là tỉnh Thanh Hóa. Ông đã xây dựng vùng đất này thành một pháo đài bất khả xâm phạm vào thời bấy giờ. Ông nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, anh minh. Nhờ lòng đức độ, sự khoan dung và sáng suốt của ông mà người dân trong trấn Thanh Hóa đã được hưởng nhiều lợi ích trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Sau khi ông qua đời, để tỏ lòng biết ơn, người dân trong vùng đã chọn đất, góp công sức và của cải xây dựng một ngôi chùa mang tên là Báo Ân để tưởng nhớ công lao to lớn của ông. Hàng năm, vào ngày 21/6 âm lịch, Nhân dân trong vùng lại đến đền thắp hương, làm giỗ ông  người có nhiều cống hiến cho mảnh đất này. 

Đền Lý Thường Kiệt - xã Hà Trung

Cách Đền Lý Thường Kiệt không xa, du khách dừng chân dâng hương tại Đền Chầu Đệ tứ, ngôi đền tọa lạc tại thôn Vạn Vinh, lưng tựa núi, mặt hướng sông, hấp dẫn du khách bởi nét kiến trúc độc đáo bên dòng sông Lèn. Không chỉ có giá trị về lịch sử, văn hóa, đền còn đẹp như một bức tranh sơn thủy hữu tình. Đây thật sự là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài tỉnh, đặc biệt vào những ngày đầu xuân, lễ hội.

Chầu Đệ tứ là một vị thánh trong đạo Mẫu tứ phủ Việt Nam. Chầu Đệ tứ - người đứng thứ tư trong hàng tứ phủ Chầu Bà, danh hiệu là Chiêu Dung Công chúa. Chầu Đệ tứ được coi là người hầu cận bên thánh Mẫu. Tương truyền, Chầu Bà vốn là Bồng Lai Tiên Nữ, cũng có tài liệu ghi rằng bà là Mai Hoa Công chúa trên thiên cung, giáng sinh vào nhà họ Lý, với tên là Lý Thị Ngọc Ba. Quê hương của bà ở huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Với tính cách thông minh, chính trực, Chầu Đệ tứ lập nhiều công trạng phò vua, giúp nước và được giao trấn giữ vùng sông nước Hà Trung. 

Di tích văn hóa đền Chầu Đệ Tứ  hay là đền Cây Thị, đã được công nhận di tích văn hóa cấp tỉnh từ năm 1992, trong quần thể gồm đền Cây Thị, núi Chum Vàng, động Ngọc, động Công Đinh, hang Đại Bàng.

 Di tích văn hóa đền Chầu Đệ Tứ - xã Hà Trung

Với giá trị lịch sử lâu đời, không gian tâm linh linh thiêng cùng cảnh sắc sơn thủy hài hòa, Du khách có thể tham gia hoạt động chiêm bái, dâng hương và dâng lễ trong không gian tâm linh trang nghiêm, thành kính từ Đền Lý, đền Chầu lên đền Hàn Sơn. Đây là những điểm đến ý nghĩa dành cho những ai muốn tìm về chốn bình yên, chiêm bái và khám phá nét đẹp văn hóa tín ngưỡng của xứ Thanh. Nơi đây không chỉ mang lại cảm giác an yên cho tâm hồn mà còn giúp du khách hiểu hơn về truyền thống và niềm tin tâm linh của người dân địa phương. 

Đình Đạt