Môi trường thân thiện giữ chân nguồn nhân lực quốc tế

MTXD - Một môi trường thân thiện, những con người hiền hòa bao dung; một công việc mới, một hành trình khám phá, mong muốn trải nghiệm cuộc sống ở một quốc gia khác – đó là những lý do khiến nhiều người nước ngoài lần đầu đặt chân đến Việt Nam và muốn ở lại lâu dài.

Những năm gần đây, cùng với quá trình hội nhập quốc tế, Việt Nam không chỉ là điểm đến du lịch mà dần trở thành nơi sinh sống và làm việc của nhiều chuyên gia, lao động nước ngoài và cộng đồng expat. Tuy nhiên, khi sức hút ban đầu đến từ cơ hội nghề nghiệp, chi phí sống và trải nghiệm văn hóa dần chuyển thành mong muốn xây dựng cuộc sống lâu dài, câu hỏi đặt ra là: Điều gì khiến họ lựa chọn ở lại?

Câu hỏi này ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh các quốc gia cạnh tranh để thu hút nguồn nhân lực quốc tế. Với một nền kinh tế đang hội nhập sâu rộng, sự hiện diện của chuyên gia và lao động nước ngoài không chỉ bổ sung nguồn nhân lực trong một số lĩnh vực mà còn góp phần thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, tri thức và kết nối quốc tế. Vì vậy, bài toán dành cho Việt Nam không chỉ là tạo sức hấp dẫn để người nước ngoài tìm đến, mà còn là xây dựng môi trường sống và làm việc đủ thuận lợi để họ có thể gắn bó lâu dài.

Từ điểm đến tạm thời đến nơi xây dựng cuộc sống

Trước khi trở thành nơi gắn bó của nhiều người nước ngoài, Việt Nam thường bắt đầu xuất hiện trong lựa chọn của họ như một điểm đến mang lại cơ hội: Một công việc mới, một thị trường đang phát triển hoặc đơn giản là khả năng trải nghiệm cuộc sống ở một môi trường khác.

Những năm gần đây, sức hút đó diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục mở rộng kết nối với nền kinh tế toàn cầu. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), GDP Việt Nam tăng 7,1% trong năm 2024, tiếp tục cho thấy khả năng phục hồi và phát triển tích cực của nền kinh tế. Cùng năm, số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho thấy tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam đạt 38,23 tỷ USD.

Những con số kinh tế không trực tiếp quyết định việc một cá nhân lựa chọn gắn bó với Việt Nam, nhưng chúng phản ánh bối cảnh của một quốc gia ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên bản đồ lựa chọn nghề nghiệp của cộng đồng quốc tế.

Sự mở rộng của các doanh nghiệp quốc tế trong các lĩnh vực sản xuất, công nghệ, giáo dục và dịch vụ không chỉ thúc đẩy nền kinh tế mà còn tạo thêm nhu cầu về nguồn nhân lực có yếu tố quốc tế.

Một điểm dừng chân trở thành bảy năm gắn bó

Trong những ngày làm việc quen thuộc ở Việt Nam, Matthew thường bắt đầu buổi sáng theo nhịp sống mà anh đã dần yêu thích: Tìm một quán cà phê, mở laptop và bắt đầu công việc của một freelancer. Những điều nhỏ bé như văn hóa cà phê, cảm giác tự do trong cách sắp xếp cuộc sống và sự an toàn trong sinh hoạt hằng ngày dần khiến một đất nước từng xa lạ trở thành nơi quen thuộc.

Bảy năm trước, khi Matthew cùng vợ lần đầu đến Việt Nam, cả hai không đặt ra một kế hoạch dài hạn.

Sau khi kết hôn, họ muốn dành thời gian du lịch châu Á và thử trải nghiệm cuộc sống ở một môi trường mới. Những người bạn từng sống tại Việt Nam đã giới thiệu cho họ về cơ hội làm việc tại đây.

“Ý định ban đầu của chúng tôi là đến Việt Nam, thử tìm việc và xem liệu có thể ở lại lâu dài hay không”, Matthew nhớ lại.

Cơ hội nghề nghiệp là yếu tố đầu tiên giúp hai vợ chồng quyết định ở lại. Nhưng sau gần bảy năm sinh sống, điều khiến Việt Nam trở nên đặc biệt với anh không chỉ nằm ở công việc.

Matthew, người từng dự định chỉ thử sống tại Việt Nam, đã gắn bó với nơi này gần bảy năm.

“Tôi nghĩ đó là lối sống mà chúng tôi tìm thấy ở Việt Nam. Tôi thích văn hóa cà phê, cảm giác an toàn và việc có thể xây dựng cuộc sống theo cách riêng của mình”, Matthew chia sẻ.

Đến từ Nam Phi, Matthew cho biết cảm giác an toàn trong cuộc sống hằng ngày là một trong những điều anh đánh giá cao nhất. Bên cạnh đó, nhịp sống linh hoạt, khả năng di chuyển và khám phá nhiều địa điểm mới khiến Việt Nam không chỉ là nơi làm việc mà còn trở thành nơi để trải nghiệm.

Câu chuyện của Matthew phản ánh một điểm chung trong hành trình của nhiều người nước ngoài tại Việt Nam: Họ có thể đến vì cơ hội, nhưng quyết định ở lại thường đến từ chất lượng cuộc sống.

Khi một đất nước xa lạ trở thành nơi quen thuộc

Nếu Matthew tìm thấy ở Việt Nam một phong cách sống phù hợp, Carly – giáo viên tiếng Anh người Canada – lại bị thu hút bởi khả năng hòa nhập và chiều sâu văn hóa.

Carly chuyển đến Việt Nam trong giai đoạn Covid-19, khi công việc tại Thái Lan bị ảnh hưởng bởi đại dịch. Trước khi tới đây, cô thừa nhận bản thân gần như không biết nhiều về Việt Nam và không có kỳ vọng cụ thể.

Sau hơn 5 năm sống tại Hà Nội, trải nghiệm thực tế vượt xa những hình dung ban đầu.

“Tôi không nghĩ kỳ vọng của mình có thể hình dung hết những gì Việt Nam mang lại. Đây là một đất nước rất giàu văn hóa và với người nước ngoài, tôi thấy Việt Nam là một nơi rất dễ thích nghi ở châu Á. Con người thân thiện và cộng đồng người nước ngoài ở đây cũng khiến mọi thứ dễ dàng hơn”, Carly nói.

Carly - giáo viên Tiếng Anh đang làm việc và sinh sống tại Việt Nam

Với cô, sức hút của Việt Nam nằm trong những điều thường nhật: Sự khác biệt giữa các vùng miền, ẩm thực, những chuyến đi và việc mỗi ngày đều có thêm điều mới để khám phá.

Đó có thể là những lần thử một món ăn địa phương mới, những chuyến đi ngắn để khám phá một vùng đất khác của Việt Nam hay đơn giản là việc dần hình thành những thói quen quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày ở Hà Nội.

Sau nhiều năm, Carly cho biết cô đã có những địa điểm quen thuộc, những người bạn thân thiết và cảm giác giống như một phần của cộng đồng nơi mình sinh sống.

Tuy nhiên, quá trình hòa nhập không chỉ có những thuận lợi.

Là người nước ngoài sống lâu dài tại Việt Nam, Carly cho rằng rào cản ngôn ngữ vẫn là một thử thách. Tiếng Việt với hệ thống thanh điệu phức tạp khiến việc giao tiếp đôi khi không dễ dàng, đặc biệt trong những tình huống cần xử lý giấy tờ hoặc vấn đề quan trọng.

Bên cạnh đó, chất lượng môi trường tại các đô thị lớn cũng là yếu tố ảnh hưởng đến trải nghiệm sống.

Những trải nghiệm của Carly cho thấy khi người nước ngoài sống tại Việt Nam trong thời gian dài, điều họ quan tâm không chỉ còn là công việc hay chi phí sinh hoạt, mà còn là những yếu tố gắn với đời sống hằng ngày: Môi trường, dịch vụ, giao thông và khả năng hòa nhập.

Khi câu hỏi không còn là “đến hay không”, mà là “ở lại bao lâu”

Sau tám năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam, Connor Griffith - một giáo viên ESL đến từ Anh đã trải qua giai đoạn mà Việt Nam không còn chỉ là một điểm đến mới mẻ, mà trở thành nơi gắn với công việc, các mối quan hệ và những lựa chọn dài hạn trong cuộc sống.

Làm việc trong lĩnh vực giáo dục quốc tế, anh cho rằng môi trường tại Việt Nam tạo điều kiện để duy trì cả sự nghiệp lẫn cuộc sống cá nhân.

“Việt Nam có sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống rất tốt. Thời gian làm việc không quá nặng, mức lương khá phù hợp và tôi vẫn có thời gian cho sở thích cá nhân cũng như đời sống xã hội.”

Connor Griffith - giáo viên ESL làm việc và sinh sống tại Quảng Ninh

Tuy nhiên, khi thời gian sinh sống ở một quốc gia kéo dài, những ưu tiên cũng dần thay đổi.

Sau nhiều năm xa quê hương, anh cho biết khoảng cách với gia đình và bạn bè trở thành một trong những thử thách lớn hơn so với giai đoạn đầu mới chuyển đến.

Đồng thời, những yếu tố liên quan đến sự ổn định lâu dài cũng bắt đầu được cân nhắc.

“Một điều có thể khiến tôi muốn ở lại lâu dài là việc liệu tôi có thể sở hữu tài sản của riêng mình với tư cách người nước ngoài hay không”, anh chia sẻ.

Không chỉ riêng trường hợp này, Matthew cũng đưa ra quyết định trở về Nam Phi sau khi có con. Lý do không phải vì anh không hài lòng với Việt Nam, mà bởi những ưu tiên mới về gia đình và giáo dục.

Điều đó cho thấy việc giữ chân người nước ngoài không chỉ phụ thuộc vào mức lương hay cơ hội nghề nghiệp. Khi họ bắt đầu xây dựng tương lai, những yếu tố như nhà ở, giáo dục, y tế, môi trường sống và sự ổn định dài hạn trở nên quan trọng hơn.

Từ thu hút đến giữ chân

Những câu chuyện của Matthew, Carly và nhiều người nước ngoài khác cho thấy Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế trong việc thu hút cộng đồng quốc tế: Cơ hội nghề nghiệp ngày càng mở rộng, chi phí sống hợp lý, nền văn hóa giàu bản sắc và môi trường xã hội tương đối cởi mở.

Tuy nhiên, trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân lực toàn cầu, việc một người lựa chọn đến chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở việc tạo ra một môi trường đủ thuận lợi để họ có thể gắn bó khi những ưu tiên trong cuộc sống thay đổi – từ tìm kiếm trải nghiệm sang xây dựng sự nghiệp, gia đình và tương lai lâu dài.

Điều này đòi hỏi những cải thiện không chỉ ở chính sách thu hút, mà còn ở các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người nước ngoài. Một quy trình cấp giấy phép lao động, thị thực và cư trú minh bạch, dễ tiếp cận hơn có thể giúp giảm những rào cản ban đầu. Hệ thống thông tin và dịch vụ công thân thiện hơn với người không sử dụng tiếng Việt sẽ hỗ trợ quá trình hòa nhập. Trong khi đó, chất lượng môi trường đô thị, giao thông công cộng, giáo dục, y tế và các điều kiện ổn định lâu dài sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng khi người nước ngoài cân nhắc việc ở lại nhiều năm.

Nói cách khác, bài toán của Việt Nam không chỉ là tạo ra một điểm đến hấp dẫn, mà là xây dựng một môi trường nơi người nước ngoài có thể nhìn thấy cơ hội phát triển ở từng giai đoạn của cuộc sống.

Bởi sau cùng, một quốc gia không giữ chân con người chỉ bằng ấn tượng ban đầu, mà bằng khả năng khiến họ cảm thấy mình có thể thuộc về.

Nguyễn Ngọc Anh