Nhận diện rủi ro pháp lý, bảo vệ đạo đức nghề báo trong kỷ nguyên số

MTXD - Sáng 24/8, tại TP. Hải Phòng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức Tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”, nhằm cập nhật quy định pháp luật và nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro cho người làm báo trong môi trường số.

Toàn cảnh buổi tọa đàm

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung phân tích những nội dung trọng tâm, điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí và các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động báo chí.

Nhiều vấn đề được trao đổi chuyên sâu như quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí và cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu khai mạc Tọa đàm

Từ thực tiễn hoạt động báo chí, tọa đàm cũng nhận diện những hành vi, tình huống dễ phát sinh vi phạm và trách nhiệm pháp lý như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng; xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Bên cạnh đó, các đại biểu đề cập những rủi ro phát sinh từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với phóng viên, biên tập viên trong quá trình thu thập, xác minh, xử lý và xuất bản thông tin.

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phát biểu tại toạ đàm

Thông tin về những điểm mới của Luật Báo chí 2025, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết Luật đã sửa đổi, hoàn thiện quy định về các loại hình báo chí; đồng thời bổ sung các khái niệm như “tạp chí”, “xuất bản báo chí trên không gian mạng”, “phóng viên”, “biên tập viên”, “thể loại báo chí” và “dịch vụ phát thanh, truyền hình”.

Những quy định mới được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý phù hợp hơn với thực tiễn phát triển nhanh chóng của báo chí hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động báo chí ngày càng gắn chặt với môi trường số.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, cơ quan báo chí trên không gian mạng ngoài việc đăng, phát nội dung báo chí còn có thể tích hợp một số dịch vụ trực tuyến như dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu và các dịch vụ khác theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, nội dung báo chí và nội dung dịch vụ phải được phân biệt rõ ràng. Đối với những dịch vụ thuộc lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, cơ quan báo chí phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về giấy phép, giấy chứng nhận hoặc văn bản chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại tọa đàm là vấn đề bảo hộ quyền tác giả trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ.

ThS. Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng sự bùng nổ của công nghệ đang đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo hộ quyền tác giả báo chí.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, tác phẩm báo chí không đơn thuần là thông tin mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị, được tạo nên từ công sức, trí tuệ, bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Vì vậy, tác phẩm báo chí cần được nhìn nhận như một tài sản đặc biệt trong nền kinh tế tri thức.

Đáng chú ý, việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát. Phóng viên có thể lạm dụng AI để tổng hợp, viết nội dung nhưng không kiểm chứng thông tin, hoặc vô tình sử dụng, sao chép nội dung của bên thứ ba mà không nhận diện được vấn đề bản quyền.

Những sai sót này không chỉ có thể khiến cơ quan báo chí đối mặt với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của phóng viên và tòa soạn.

Các chuyên gia nhấn mạnh, AI chỉ là công cụ hỗ trợ trong quá trình tác nghiệp, không thể thay thế trách nhiệm của người làm báo. Trách nhiệm đối với nội dung được xuất bản vẫn thuộc về con người, từ khâu kiểm chứng thông tin, lựa chọn nguồn, biên tập đến quyết định đăng tải.

Tọa đàm cũng dành thời gian trao đổi về các giải pháp kiểm soát rủi ro ngay từ bên trong cơ quan báo chí. Các chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí chia sẻ kinh nghiệm xây dựng quy trình kiểm tra, xác minh, biên tập và kiểm soát nội dung; đồng thời phân định rõ trách nhiệm trong từng khâu sản xuất và xuất bản.

Việc tăng cường phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan báo chí được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế sai sót, nhất là đối với những thông tin nhạy cảm, phức tạp hoặc có nguy cơ phát sinh tranh chấp pháp lý.

Các đại biểu dự buổi toạ đàm

Các đại biểu cũng lưu ý, việc sử dụng hình ảnh, dữ liệu, tư liệu và nội dung do AI tạo ra hoặc tổng hợp từ các nguồn trên internet cần được kiểm tra kỹ về nguồn gốc, quyền sử dụng và sự phù hợp với các quy định về sở hữu trí tuệ.

Người làm báo không thể mặc nhiên coi những nội dung có sẵn trên môi trường mạng là nguồn tài nguyên được phép sử dụng tự do. Mỗi hình ảnh, dữ liệu, tác phẩm hoặc thông tin được khai thác đều cần được xem xét về nguồn gốc, tính xác thực và quyền sử dụng trước khi đưa vào sản phẩm báo chí.

Trong môi trường truyền thông số, tốc độ xuất bản ngày càng được đề cao, nhưng các chuyên gia cho rằng tốc độ không thể đánh đổi bằng tính chính xác, khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp. Việc kiểm chứng thông tin, tôn trọng quyền riêng tư, danh dự và quyền sở hữu trí tuệ phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động tác nghiệp.

Tọa đàm tại Hải Phòng là một trong chuỗi hoạt động chuyên sâu do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tổ chức, nhằm hỗ trợ các cơ quan báo chí và người làm báo cập nhật quy định pháp luật, nâng cao năng lực nhận diện, phòng ngừa và quản trị rủi ro pháp lý.

Qua đó, góp phần tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật, nâng cao trách nhiệm xã hội của cơ quan báo chí và người làm báo, hướng tới xây dựng môi trường báo chí chuyên nghiệp, trách nhiệm, nhân văn, đồng thời giữ vững đạo đức nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.

Thái Bình