Tết cơm mới

MTXD - Bốn chục năm quân ngũ, do tính chất công việc nay đây, mai đó nên thi thoảng tôi mới có dịp về quê, nên đã phần nào quên lãng nhiều phong tục, tập quán của quê hương. Từ ngày nghỉ hưu, có nhiều thời gian, nên tôi thường xuyên về quê hơn và được sống lại với bao kỷ niệm của một thời đã xa. Mới đây, được đón Tết Cơm mới (Tết Hạ nguyên) cùng gia đình chú em, trong tôi dội về bao kỷ niệm.      

Theo phong tục tập quán, Tết Cơm mới được tiến hành vào ngày mồng một, mồng mười hoặc ngày Rằm tháng Mười âm lịch hàng năm. Quan niệm cho rằng, vào ba ngày này Thiên đình cử thần Tam Thanh xuống trần gian để xem xét việc tốt xấu để về tấu trình với Ngọc Hoàng. Do vậy, nhà nào cũng chuẩn bị mâm cỗ cúng thần Tam Thanh để cầu mong nhận được phúc lành, tránh tai họa và “dâng tiến” tổ tiên, tiền nhân. Tết cơm mới, mọi người đều mua quà và gạo nếp mới cùng những đặc sản lúc giao mùa Thu Đông biếu ông bà cha mẹ và những bậc được tôn kính để tỏ lòng hiếu bề trên. Từ xa xưa, tổ tiên ta vẫn cho rằng, ngày Tết Cơm mới nhà nào cũng nấu xôi gạo mới (có nhà còn gói cả bánh chưng), sắm sửa hoa quả, nhang, đèn nến… để cúng.   

Đã thành thông lệ, cứ sau thu hoạch vụ mùa, lúa được (tuốt) đập phơi khô, rê sạch đổ vào hòm (bồn đựng thóc) và quây cót cất giữ, hầu hết các gia đình trong làng đều sửa soạn mâm cỗ cúng cơm mới dâng lên trời đất, tổ tiên để cầu mưa thuận gió hòa, bình an, may mắn trong lao động, sản xuất và cuộc sống. Ở quê tôi, các gia đình thường cúng Tết Cơm mới vào ngày Rằm tháng Mười. Tết cơm mới không chỉ có ý nghĩa đối với đời sống sinh hoạt, mà còn mang ý nghĩa tâm linh và có tính giáo dục đạo đức, lối sống cho các thế hệ và bảo tồn, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc. Đây cũng là dịp để người nông dân tỏ lòng biết ơn những công cụ sản xuất, những loại cây đã mang đến cho họ thức ăn và lương thực. Tết Hạ nguyên hay Tết Cơm mới (mừng lúa mới) vốn chỉ gần gũi với người nông dân, nên hầu như người dân nơi phố thị khá lạ lẫm và ít biết đến nguồn gốc của phong tục này cũng như ý nghĩa của nó!

Còn nhớ ngày ấy, trước khi vào vụ gặt, Cha lại ra đồng cắt một lượm lúa bó cẩn thận đặt lên bàn thờ cúng thần linh, ông bà, tổ tiên. Khi đợt lúa đầu tiên được phơi khô, rê sạch, Cha mang đi sát… lấy gạo mới làm cơm cúng trời, đất, thần linh, tổ tiên, ông bà. Mâm Cỗ cúng cơm mới của các gia đình trong thôn thường có thịt gà, thịt lợn, cá… Kết thúc lễ cúng các thành viên trong gia đình và khách gần xa cùng nhau quây quần ăn bữa cơm đoàn viên; để anh em trong gia đình, thông gia, xóm làng chung vui và chia sẻ với nhau công việc đồng áng và cùng hướng về một cuộc sống đủ đầy.        

Trong ý nghĩa thiêng liêng, ngập tràn khát vọng sống và đầy lòng tự tin được kết nối giữa các thế hệ, Tết Cơm mới hàng năm đã góp phần tôn thêm  giá trị văn hóa cội nguồn dân tộc, nhất là văn hóa - triết lý sống "Duyên khởi" của đạo Phật. Đây là hành trang để mỗi người chúng ta bước vào đời và sống, tạo phước lành cho nhau, cùng hưởng hoa thơm, trái ngọt của đất trời… mà trên hết được an trú trong miền đất an lạc – hạnh phúc Niết bàn ngay ở cõi trần gian.

Phương Việt