Cứu lấy những đàn voi - Bài 2: Cứu lấy đàn voi

MTXD - Nhiều nỗ lực để giải cứu voi, đưa voi về với tự nhiên đã được các tổ chức, cá nhân thực hiện trong những năm qua. Để voi về với rừng, có lẽ đó là cách tốt nhất để voi được sống và sinh sản, tránh bị tuyệt chủng trong thời gian tới.

Trong ký ức của những già làng ở Tây Nguyên, từ xa xưa voi được xem như một thứ vật linh thiêng. Nó biểu trưng cho nét đẹp văn hóa truyền thống và sự sung túc của buôn làng. Các Băc Gru (thợ săn voi) kể rằng, mỗi cuộc săn, voi nhà chỉ rượt đuổi từ 1-2 con voi con. Đôi khi chúng còn xua lũ voi con chạy để không bị bắt. Trông con voi to lớn, cặp mắt gườm gườm tưởng như dữ tợn lắm, nhưng lại rất lành. Nó yêu người, nhất là trẻ con. Chỉ trừ khi nó bị bắt buộc phải đánh lại đối phương, nó mới thật mang cái sức “khỏe như voi” ra để chiến đấu.

Ngừng chở khách, voi thỏa thích vui đùa dưới nước khi được thả về rừng.

Tây Nguyên là một trong những địa phương có quần thể voi nhiều nhất và khả năng thuần dưỡng voi rừng thành voi nhà cao nhất khu vực Đông Nam Á. Trong đó Đắk Lắk chiếm tới 90%. Trong ký ức của những già làng ở Tây Nguyên, từ xa xưa voi được xem như một thứ vật linh thiêng. Chính vì lẽ đó, ai xâm hại đến voi, hành hạ voi là có tội với buôn làng. Thế nhưng trải qua thời gian truyền thống này mai một, voi chưa thuần dưỡng ở Tây Nguyên thì bị xâm hại theo kiểu bắn giết, voi đã thuần dưỡng thì bị vắt kiệt sức phục vụ kinh doanh nên đàn voi ít ỏi còn lại ở đại ngàn này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Bây giờ, trước những sự thay đổi nghiệt ngã của thời cuộc, loài voi đang đứng trước nguy cơ tàn tạ. Nhiều người đã phải cay đắng thốt lên rằng nếu cứ như thế này, 10 năm nữa thôi Tây nguyên sẽ chẳng còn voi nữa. Biểu tượng của Tây Nguyên sẽ chỉ còn trong nỗi nhớ của mọi người và trong niềm tiếc nuối khôn nguôi.

Sau khi được chuyển đổi sang du lịch thân thiện, nhiều cá thể voi ở Đắk Lắk được tháo bỏ xiềng xích, chiếc bành chở khách, được đưa về Vườn Quốc gia Yok Đôn.

Con người sau khi nhận ra họ đã “bóc lột” tàn tệ sức lao động của voi cho cái gọi là “du lịch văn hóa”, tận diệt môi trường sinh tồn và cả không gian sinh trưởng của voi đã có nhiều sự chung tay để cứu lấy những đàn voi ít ỏi còn sót lại. Như hai chú voi ở công viên Thủ Lệ cũng đang được cộng đồng mạng xót xa, và nhiều người đã vận động để giải cứu hai chú voi này.

Tại Tây Nguyên thời gian gần đây, thay vì cưỡi trên lưng những chú voi như trước, bắt đầu từ tháng 1/2023 du khách khi đến với du lịch tại huyện Buôn Đôn (Đắk Lắk) sẽ không còn cưỡi voi đi tham quan, thay vào đó du khách sẽ tham gia những hoạt động tương tác với voi. Thông điệp “Tôi cười cùng voi, tôi ngưng cưỡi voi” được Trung tâm du lịch Cầu treo Buôn Đôn truyền thông mạnh mẽ để hướng tới mô hình du lịch thân thiện. Từ đầu năm 2023 tới nay, 6 con voi nhà tại Trung tâm Du lịch Cầu treo Buôn Đôn (Đắk Lắk) chính thức dừng cõng khách, chuyển sang mô hình du lịch thân thiện. Ngoài ra, Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột 2023 cũng không sử dụng voi để diễu hành trên đường phố, chỉ có các hoạt động tương tác thân thiện với voi. Hiện tại, Đăk Lăk còn khoảng 37 con voi nhà, các tỉnh Tây Nguyên theo thống kê còn khoảng 80-100 con voi hoang dã, giảm 90% số lượng so với năm 1980. Hơn 30 năm qua, nhiều tỉnh ở Tây Nguyên chưa ghi nhận trường hợp voi nhà sinh sản thành công nên công tác bảo tồn voi được đặc biệt quan tâm.

Có đến Buôn Đôn bây giờ, du khách sẽ thấy hai nấm mộ voi nằm song song trên đồi vắng trong Khu du lịch Buôn Đôn như một dấu ấn về sự khốn khổ của đàn voi. Sự vô tình của con người trong khai thác, sự tham lam của những kẻ săn ngà voi, săn đuôi voi còn tiếp diễn thì chẳng bao lâu nữa du khách đến với Tây Nguyên sẽ chỉ còn xem đàn voi nổi tiếng trong...bảo tàng. Nhiều người xót xa, mong rằng đừng để biểu tượng voi của Tây nguyên chỉ còn là quá vãng.

Thông điệp “Tôi cười cùng voi, tôi ngưng cưỡi voi” được Trung tâm du lịch Cầu treo Buôn Đôn truyền thông mạnh mẽ để lan tỏa thông điệp bảo vệ loài voi. (ảnh Mán Hwing Bun)

Tổ chức Động vật châu Á (AAF) đã và đang cùng với Vườn Quốc gia Yok Đôn và nhiều đơn vị khác phối hợp, giúp nhiều cá thể voi nhà tại Đắk Lắk thoát khỏi cảnh "xiềng xích", trở lại rừng xanh. Sau bốn năm hợp tác với AAF, 6 con voi nhà được giải cứu, thả vào Vườn Quốc gia Yôk Đôn rộng 170.000 ha cùng 80 voi hoang dã. hoạt động thả voi về với rừng xanh của Đắk Lắk rất được cộng đồng quốc tế ghi nhận, các tổ chức bảo vệ động vật hoang dã đồng tình ủng hộ. Mới đây nhất vào 22/5/2023, Trung tâm Bảo tồn voi Đắk Lắk phối hợp với Vườn Quốc gia (VQG) Yok Đôn tổ chức thả chú voi rừng dính bẫy về với môi trường tự nhiên sau thời gian chăm sóc và điều trị. Khu vực thả voi thuộc tiểu khu 417, lâm phần VQG Yok Đôn. Đây là khu vực thường xuyên có voi rừng xuất hiện nên tạo điều kiện cho voi tái hòa nhập đàn.

Quá trình đó phải có sự hỗ trợ của các chuyên gia, và quan trọng là có môi trường thiên nhiên, những sinh cảnh phù hợp. Những voi nhà bị ngược đãi, xuống sức, sẽ được đưa về chăm sóc y tế đặc biệt. Sau khi hồi phục sức khỏe, voi sẽ được thả vào rừng tự do kiếm ăn giúp cải thiện thể trạng, sống lâu hơn, tăng khả năng sinh sản, tránh nguy cơ tuyệt chủng và tránh xung đột với con người.

Tiêu Dao - Thanh Bình