Đà Nẵng: Nâng chuẩn đội ngũ cán bộ cơ sở, lấy uy tín và năng lực thực tiễn làm thước đo

MTXD - Không chỉ dừng lại ở yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức và trình độ chuyên môn, việc ban hành các tiêu chuẩn đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố trên địa bàn TP Đà Nẵng còn cho thấy quyết tâm đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị từ cơ sở. Trong đó, năng lực vận động Nhân dân, uy tín cộng đồng và khả năng thích ứng với chuyển đổi số đang trở thành những yêu cầu ngày càng quan trọng.

Bốn trụ cột xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở
Theo Quy định số 996-QĐ/TU ngày 22/6/2026 của Thành ủy Đà Nẵng về tiêu chuẩn người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, thành phố đặt ra những yêu cầu cụ thể nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở theo phương châm: “Gương mẫu - Trách nhiệm - Uy tín - Chuyên nghiệp - Chuyển đổi số”.
Đây là định hướng có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh yêu cầu quản trị địa phương ngày càng cao, đặc biệt khi mô hình tổ chức chính quyền địa phương có những thay đổi, đòi hỏi bộ máy ở cơ sở phải hoạt động hiệu quả, gần dân và sát dân hơn.
Theo đó, bốn nhóm tiêu chuẩn chung được xác định gồm: Chính trị - tư tưởng; đạo đức - uy tín; năng lực công tác và chuyển đổi số.
Trước hết, về chính trị - tư tưởng, người hoạt động không chuyên trách phải tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; chấp hành nghiêm chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; gương mẫu trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là yêu cầu nền tảng nhằm bảo đảm tính thống nhất trong nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ tại địa bàn dân cư.
Về đạo đức và uy tín, tiêu chuẩn đặt ra không chỉ là sự trung thực, trách nhiệm, liêm chính mà còn phải thực sự gần dân, sát dân, được Nhân dân tín nhiệm; không tham nhũng, tiêu cực hoặc đặt lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm lên trên lợi ích chung.
Đáng chú ý, năng lực công tác được xem là một trong những tiêu chí quan trọng. Người đảm nhiệm công việc ở thôn, tổ dân phố phải có khả năng tổ chức, điều hành, tuyên truyền, vận động Nhân dân; biết hòa giải, giải quyết những vấn đề phát sinh ngay tại địa bàn dân cư.

Thành ủy Đà Nẵng ban hành tiêu chuẩn người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, với những yêu cầu cụ thể nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở theo phương châm “Gương mẫu - Trách nhiệm - Uy tín - Chuyên nghiệp - Chuyển đổi số”.

Trong khi đó, yêu cầu chuyển đổi số cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở. Không chỉ sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, người hoạt động không chuyên trách còn phải biết thực hiện báo cáo, quản lý công việc trên môi trường số và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số ở cơ sở.
Như vậy, các tiêu chuẩn không đơn thuần là những điều kiện về hồ sơ, bằng cấp hay phẩm chất cá nhân, mà hướng đến một đội ngũ có khả năng thực thi nhiệm vụ, giải quyết công việc và phục vụ cộng đồng dân cư một cách thực chất.
 

Tiêu chuẩn cụ thể gắn với từng vị trí công tác
Một điểm đáng chú ý của quy định là việc xác định tiêu chuẩn cụ thể đối với từng chức danh, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả các vị trí.
Đối với bí thư chi bộ, yêu cầu đặt ra là phải là đảng viên gương mẫu, tốt nghiệp THPT trở lên, có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên; có năng lực lãnh đạo, điều hành và tư duy số, biết ứng dụng công nghệ thông tin trong thực hiện nhiệm vụ. Đối với người lần đầu tham gia, độ tuổi không quá 60.
Đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, bên cạnh yêu cầu là đảng viên và được Nhân dân tín nhiệm, người đảm nhiệm vị trí này phải tốt nghiệp THPT trở lên, có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên; có kỹ năng vận động, hòa giải, tổ chức các hoạt động cộng đồng và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin. Người lần đầu tham gia cũng không quá 60 tuổi.
Riêng đối với trưởng ban công tác Mặt trận, tiêu chuẩn nhấn mạnh uy tín trong cộng đồng dân cư, trình độ học vấn từ THPT trở lên, trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên, kỹ năng tuyên truyền, vận động Nhân dân và khả năng phối hợp với các tổ chức ở khu dân cư. Đặc biệt, quy định định hướng ưu tiên những người là đảng viên, có kinh nghiệm công tác xã hội.
Việc phân định tiêu chuẩn theo từng vị trí thể hiện cách tiếp cận tương đối rõ rang. Mỗi chức danh có chức năng, nhiệm vụ riêng nên cần những năng lực phù hợp. Bí thư chi bộ cần năng lực lãnh đạo chính trị; trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố cần khả năng tổ chức, điều hành và xử lý công việc dân sinh; trưởng ban công tác Mặt trận cần khả năng tập hợp, đoàn kết và vận động các tầng lớp Nhân dân.
Đây cũng là cơ sở để lựa chọn đúng người, bố trí đúng việc, hạn chế tình trạng lựa chọn cán bộ chỉ dựa trên sự quen biết, tính hình thức hoặc cơ cấu mà chưa chú trọng đầy đủ đến năng lực thực tế.

Không chỉ cần người có bằng cấp, mà phải có uy tín trong Nhân dân
Một trong những vấn đề cần được nhìn nhận sâu hơn khi triển khai các tiêu chuẩn này là mối quan hệ giữa trình độ chuyên môn và năng lực thực tiễn.
Thôn, tổ dân phố là cấp gần dân nhất, nơi những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong đời sống. Những vấn đề như tranh chấp đất đai, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, hòa giải mâu thuẫn, vận động đóng góp xây dựng cộng đồng hay triển khai các chính sách an sinh xã hội đều cần sự tham gia trực tiếp của đội ngũ cán bộ cơ sở.
Trong nhiều trường hợp, một cán bộ có thể đáp ứng đầy đủ điều kiện về bằng cấp nhưng chưa chắc đã có khả năng thuyết phục người dân, xử lý tình huống phát sinh hoặc tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng.
Ngược lại, có những người không nổi bật về học vị nhưng giàu kinh nghiệm thực tiễn, hiểu địa bàn, nắm chắc hoàn cảnh từng hộ gia đình và có uy tín lâu năm trong cộng đồng. Đây là những yếu tố có giá trị đặc biệt đối với công tác dân vận và hoạt động ở khu dân cư.
Bởi vậy, yêu cầu về trình độ cần được triển khai đồng bộ với việc đánh giá phẩm chất, năng lực thực tiễn và mức độ tín nhiệm của Nhân dân. Bằng cấp là một điều kiện quan trọng, nhưng không thể thay thế khả năng hoàn thành nhiệm vụ.
Đặc biệt, việc đánh giá cán bộ phải tránh xu hướng chạy theo tiêu chuẩn hình thức, coi trọng hồ sơ hơn hiệu quả công việc. Một đội ngũ cán bộ cơ sở thực sự mạnh phải được nhận diện qua những kết quả cụ thể: người dân có tin tưởng hay không, công việc có được giải quyết kịp thời hay không, những mâu thuẫn có được tháo gỡ hay không và các phong trào tại khu dân cư có nhận được sự hưởng ứng thực chất hay không.
 

Chuyển đổi số - Thước đo mới đối với năng lực cán bộ cơ sở
Nếu như trước đây, công việc của người hoạt động không chuyên trách chủ yếu gắn với các hoạt động trực tiếp tại khu dân cư, thì hiện nay, sự phát triển của chính quyền số và các nền tảng công nghệ đang làm thay đổi đáng kể phương thức thực hiện nhiệm vụ. Từ việc tiếp nhận thông tin, cập nhật dữ liệu dân cư, tuyên truyền chính sách, tổng hợp kiến nghị đến báo cáo kết quả công tác, ngày càng nhiều hoạt động được thực hiện trên môi trường điện tử. Do đó, đưa chuyển đổi số trở thành một trong bốn nhóm tiêu chuẩn chung là yêu cầu phù hợp với xu thế quản trị hiện đại.

Người đảm nhiệm công việc ở thôn, tổ dân phố phải có khả năng tổ chức, điều hành, tuyên truyền, vận động nhân dân, biết hòa giải, giải quyết những vấn đề phát sinh ngay tại địa bàn dân cư (Ảnh minh họa).

Tuy nhiên, chuyển đổi số ở cơ sở không nên chỉ được hiểu là biết sử dụng máy tính, điện thoại thông minh hay các phần mềm quản lý. Quan trọng hơn, người cán bộ phải biết khai thác công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ người dân, giảm thời gian xử lý công việc, tăng tính công khai, minh bạch và khả năng kết nối thông tin. Một trưởng thôn có thể sử dụng các nền tảng số để thông báo lịch họp, tuyên truyền chính sách, tiếp nhận phản ánh về môi trường, hạ tầng dân sinh. Một bí thư chi bộ có thể ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và trao đổi thông tin trong sinh hoạt chi bộ. 
Dẫu vậy, cũng cần nhìn nhận thực tế rằng trình độ tiếp cận công nghệ giữa các địa bàn, nhóm tuổi và từng cá nhân còn có sự khác biệt. Nếu chỉ đặt ra yêu cầu mà thiếu chương trình tập huấn, hướng dẫn, hỗ trợ thiết bị và hạ tầng kỹ thuật thì nguy cơ phát sinh khoảng cách số ngay trong đội ngũ cán bộ cơ sở là điều cần tính đến. Vì vậy, chuyển đổi số phải đi cùng đào tạo kỹ năng, hỗ trợ phương tiện và xây dựng quy trình thực hiện đơn giản, dễ tiếp cận. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo thêm áp lực hành chính cho cán bộ mà là giúp họ làm việc hiệu quả hơn.
 

Lựa chọn đúng người, tạo động lực để cán bộ cơ sở cống hiến
Một vấn đề khác cần được quan tâm là làm thế nào để các tiêu chuẩn mới thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng đội ngũ, thay vì tạo ra những rào cản trong quá trình lựa chọn nhân sự. Việc đặt ra yêu cầu về trình độ học vấn, chuyên môn, độ tuổi và kỹ năng là cần thiết. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần có cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, bảo đảm đánh giá khách quan, công khai và thực chất.
Đối với những người đã có nhiều năm tham gia công tác, có uy tín, kinh nghiệm và đóng góp tích cực cho cộng đồng, cần quan tâm đánh giá đầy đủ quá trình cống hiến và năng lực thực tế theo đúng quy định. Không nên chỉ nhìn nhận một chiều từ các điều kiện hình thức. Đồng thời, cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố trẻ, có trình độ chuyên môn, năng lực công nghệ, tinh thần trách nhiệm và khả năng sáng tạo. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của những người đi trước với sức trẻ, tư duy mới và kỹ năng số của thế hệ kế cận sẽ tạo nên đội ngũ cán bộ cơ sở có tính kế thừa và phát triển.
Bên cạnh công tác lựa chọn, vấn đề chế độ, chính sách và điều kiện làm việc cũng có ý nghĩa quyết định. Người hoạt động không chuyên trách thường đảm nhận nhiều nhiệm vụ gắn với đời sống cộng đồng, phải xử lý công việc ngoài giờ hành chính và trực tiếp tiếp xúc với người dân khi phát sinh tình huống. Nếu yêu cầu ngày càng cao nhưng chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc và cơ hội bồi dưỡng chưa tương xứng thì rất khó tạo động lực thu hút những người có năng lực, tâm huyết tham gia lâu dài. Vì thế, nâng chuẩn đội ngũ phải được đặt trong tổng thể các giải pháp về tuyển chọn, đào tạo, đánh giá, sử dụng và bảo đảm điều kiện hoạt động.

Xây dựng nền tảng vững chắc từ khu dân cư
Có thể thấy, Quy định số 996-QĐ/TU của Thành ủy Đà Nẵng không chỉ hướng đến việc chuẩn hóa đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị tại địa bàn dân cư.
Điểm cốt lõi của chủ trương này nằm ở việc chuyển từ tư duy lựa chọn người tham gia công tác cơ sở sang xây dựng đội ngũ có tiêu chuẩn, năng lực và trách nhiệm rõ ràng; từ phương thức hoạt động chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn với kiến thức chuyên môn và công nghệ số.
Tuy nhiên, hiệu quả của một quy định không chỉ được quyết định bởi mức độ đầy đủ của các tiêu chuẩn trên văn bản, mà quan trọng hơn là cách thức tổ chức thực hiện trong thực tế. Đà Nẵng cần bảo đảm quá trình lựa chọn, bố trí cán bộ được tiến hành công khai, minh bạch, đúng tiêu chuẩn; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, lấy sự tín nhiệm và kết quả phục vụ cộng đồng làm thước đo quan trọng. Bởi suy cho cùng, cán bộ cơ sở không phải là người chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính hay truyền đạt chủ trương từ cấp trên xuống. Họ còn là cầu nối giữa chính quyền với người dân, là người trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và góp phần giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ địa bàn dân cư.
Một đội ngũ cán bộ cơ sở có bản lĩnh chính trị, đạo đức trong sáng, năng lực thực tiễn, uy tín trong cộng đồng và khả năng làm chủ công nghệ sẽ tạo nền tảng quan trọng để xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn. Đó cũng chính là thước đo thực chất nhất đối với mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở “Gương mẫu - Trách nhiệm - Uy tín - Chuyên nghiệp - Chuyển đổi số” mà Đà Nẵng đang hướng đến.

ĐÌNH HIỆP