Đắk Lắk: Muốn phát triển thật, phải quản lý dữ liệu thật từ hiện trạng

MTXD - Trong quản lý nhà nước về xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, giao thông và phát triển đô thị, dữ liệu hiện trạng luôn là nền móng của mọi quyết định. Một quy hoạch đúng chỉ có thể được hình thành khi hiện trạng được xác định đúng; một dự án khả thi chỉ có thể được đánh giá khi vị trí, ranh giới và điều kiện hạ tầng được làm rõ. Nhưng thực tế hiện nay cho thấy, một trong những nút thắt nghiêm trọng nhất của bộ máy quản lý là nhiều cán bộ chuyên môn được giao nhiệm vụ tham mưu, rà soát danh mục dự án lại không được cung cấp đầy đủ bản đồ vị trí, dữ liệu GIS hay hồ sơ hiện trạng liên quan.

Điều này đồng nghĩa với việc người làm chuyên môn phải góp ý trong trạng thái “mù dữ liệu” — không biết chính xác dự án nằm ở đâu, tiếp giáp khu vực nào, hiện trạng sử dụng đất ra sao, có dân cư sinh sống hay không, hạ tầng đấu nối thế nào, cấp thoát nước có đáp ứng được không, lưới điện hiện hữu ra sao, môi trường có nguy cơ tác động gì, và các công trình lân cận có bị ảnh hưởng hay không.

Theo các chuyên gia quy hoạch, một danh mục dự án chỉ thể hiện tên dự án, diện tích, tổng mức đầu tư và địa điểm ghi chung chung như “phường Tân An”, “xã Ea Knuếc” hay “phường Bình Kiến” hoàn toàn chưa đủ để đánh giá tính khả thi về mặt quản lý hạ tầng. Với ngành xây dựng và đô thị, yêu cầu tối thiểu phải có tọa độ, ranh giới cụ thể, bản đồ vị trí và lớp dữ liệu GIS để đối chiếu.

Bởi lẽ, cùng một địa danh hành chính, phạm vi có thể kéo dài hàng chục đến hàng trăm héc-ta, chứa nhiều lớp hiện trạng khác nhau: đất ở, đất nông nghiệp, đất công cộng, hành lang bảo vệ công trình, hệ thống giao thông hiện hữu, tuyến cấp nước, tuyến thoát nước, lưới điện trung thế, hạ tầng viễn thông và cả khu vực dân cư hiện hữu. Nếu không có dữ liệu này, mọi góp ý đều mang tính hình thức.

Đặc biệt, trong quá trình rà soát danh mục dự án phục vụ Hội nghị công bố quy hoạch và xúc tiến đầu tư, việc thiếu dữ liệu hiện trạng đang bộc lộ rõ ràng là một điểm nghẽn lớn. Theo phản ánh từ nhiều bộ phận chuyên môn, hồ sơ hiện nay chủ yếu mới dừng ở mức mô tả dự án bằng văn bản, chưa kèm đầy đủ bản đồ vị trí, ranh giới dự kiến, tọa độ, hiện trạng sử dụng đất, hiện trạng dân cư, hạ tầng giao thông kết nối, cấp nước, thoát nước, điện, môi trường và hồ sơ quy hoạch cấp dưới liên quan.

Đáng chú ý, một số tài liệu bản đồ nếu có cũng chỉ ở dạng PDF hoặc hình ảnh tĩnh, không đủ điều kiện để kiểm tra lớp thông tin chồng lấn, đối chiếu ranh giới kỹ thuật hay đánh giá khả năng đấu nối hạ tầng. Trong khi đó, thời gian lấy ý kiến thường gấp, khiến cơ quan chuyên môn gần như không có đủ điều kiện khảo sát thực địa hoặc tổ chức đánh giá tổng thể.

Hệ quả của tình trạng này là rất lớn. Nếu dự án chưa được xác định rõ hiện trạng nhưng vẫn được đưa vào nhóm “sẵn sàng xúc tiến”, “sẵn sàng ký kết”, “sẵn sàng khởi công” hoặc quảng bá như đã đủ điều kiện triển khai, nguy cơ phát sinh xung đột quy hoạch, vướng mắc giải phóng mặt bằng, thiếu hạ tầng kỹ thuật hoặc sai lệch hiện trạng là rất cao.

Ở góc độ quản lý nhà nước, điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu mà còn tiềm ẩn rủi ro trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ chuyên môn. Bởi khi hồ sơ chưa đủ cơ sở nhưng vẫn buộc phải góp ý, bản chất đó là một dạng “góp ý hình thức” — không có đủ dữ liệu để chịu trách nhiệm đến cùng.

Nguyên tắc quản lý hiện đại hiện nay đều dựa trên ba lớp dữ liệu cốt lõi: bản đồ vị trí chuẩn xác, cơ sở dữ liệu hiện trạng đầy đủ và hệ thống GIS liên thông. Đây là nền tảng để xác định đúng hiện trạng đất đai, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, dân cư, môi trường và khả năng phát triển thực tế.

Giới chuyên gia cho rằng, trong trường hợp hồ sơ dự án chưa có bản đồ vị trí rõ ràng hoặc chưa xác định được cụ thể ranh giới, tọa độ, thì chỉ nên xác định ở mức định hướng nghiên cứu, tuyệt đối không nên xếp vào nhóm dự án sẵn sàng xúc tiến đầu tư hoặc đủ điều kiện triển khai.

Muốn phát triển thật thì phải bắt đầu từ dữ liệu thật. Muốn quy hoạch đúng thì phải có hiện trạng đúng. Và muốn quản lý nhà nước hiệu quả thì người làm thật phải được bảo vệ bằng hệ thống dữ liệu thật, minh bạch, đầy đủ và có thể kiểm chứng.

Bởi suy cho cùng, không có bản đồ, không có ranh giới, không có dữ liệu hiện trạng thì sẽ không có quản lý thực chất. Mọi quyết định khi đó đều chỉ là ước lượng. Và quản lý bằng ước lượng luôn là rủi ro lớn nhất đối với sự phát triển bền vững của một địa phương./.

Việt Hồng – Quang Huy