Đề án bảo tồn voi Việt Nam và thực trạng

MTXD – Tháng 5/2013, Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt đề án “Tổng thể bảo tồn voi Việt nam giai đoạn 2013 – 2020, nhưng một thực trạng là đàn voi rừng hoang dã ngày một suy giảm về số lượng, dù cơ quan các cấp đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm bảo vệ loài động vật hoang dã quý hiếm này.

Voi rừng là một trong những loài động vật hoang dã quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng, không những Việt Nam mà được cộng đồng quốc tế đưa vào danh sách cấm săn bắn, đánh bắt, mua bán dưới mọi hình thức, những vẫn không tránh khỏi một thực trạng số lượng voi rừng hoang dã quý hiếm ngày càng suy giảm nghiêm trọng, tháng 5/2013, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án "Tổng thể bảo tồn voi Việt Nam giai đoạn 2013 – 2020".

Theo Chi cục kiểm lâm Nghệ An, đây là cá thể voi rừng thứ 2 được phát hiện đã chết

Nay Chính phủ điều chỉnh dự án đến năm 2025 với mục tiêu bảo tồn, phát triển bền vững những quần thể voi hoang dã  khôi phục, bảo vệ các nguồn gen động vật, nguy cấp quý hiếm và đa dạng sinh học trong vùng sinh cảnh của voi. Tăng cường hợp tác thực thi pháp luật, tổ chức phòng ngừa và ngăn chặn hành vi săn bắn, xâm hại voi cũng như xâm lấn trái phép vào vùng quy hoạch bảo tồn voi; ngăn chặn xung đột voi và người, bảo vệ môi trường sống và hành lang di chuyển của voi trong tự nhiên…

Đây là nhiệm vụ cấp bách, lập dự án và tổ chức di chuyển tái nhập đàn đối với những cá thể đơn lẻ. Tuy nhiên, đến nay, các cơ quan chức năng vẫn chưa tìm ra giải pháp hiệu quả để di chuyển và tái nhập đàn voi cũng như tăng số lượng.

Thống kê của Vườn quốc gia Pù Mát, Nghệ An có khoảng 15 con voi rừng, phân bổ tại Quỳ Châu 1 con, Quỳ Hợp 1 con, Anh Sơn 8 con, Con Cuông 1 con, Tương Dương 4 con.

Tối ngày 7/10, người dân xã Hạnh Lâm, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An phát hiện 1 cá thể voi đực khoảng 12 năm tuổi chết đang phân hủy tại khu vực rừng thuộc xóm 1 xã này. Trước đó, vào ngày 16/2, người dân cũng phát hiện 1 cá thể voi chết trên địa bàn xã Châu Phong, huyện Quỳ Châu (Nghệ An). Cá thể voi bị chết khoảng 70 tuổi.

Theo Cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An, vấn đề nan giải nhất của đàn voi Nghệ An là thiếu voi đực để giao phối, sinh sản, tăng đàn. Tổng số có 15 con voi nhưng chia thành nhiều đàn, các đàn không thể tiếp cận, nhập đàn với nhau do địa hình cách trở, chỉ có 1 đàn ở Anh Sơn là có voi đực.

Từ năm 2013 đến năm 2022, tổng đàn voi của tỉnh Nghệ An vẫn dừng lại ở con số 16, đến năm 2023 chỉ còn lại 15 con. Với cá thể voi chết vừa được phát hiện, đàn voi ở Nghệ An tiếp tục giảm xuống 14.

Mặc dù các cơ quan chức năng chính quyền rất quan tâm đưa ra nhiều giải pháp, nhưng giải pháp để những con voi rừng có thể tái hợp đàn kết đôi sinh sản vẫn đang bế tắc bởi phương án di chuyển hợp đàn gặp rất nhiều khó khăn do địa hình phức tạp.

Theo ông Trần Xuân Cường, giải pháp để di chuyển voi đơn lẻ thông thường dùng đến thuốc mê, tuy nhiên đối với địa hình Việt Nam, dùng cách này không phù hợp. “Hiện nay có 2 loại thuốc mê đó là loại tác dụng nhanh và chậm. Loại tác dụng nhanh bắn xong voi bị mê lập tức, như vậy sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe voi. Đặc biệt ở địa hình núi dốc, khi bắn xong nó gục ngã rồi rơi xuống vực sâu cũng rất nguy hiểm. Loại thứ 2 có tác dụng sau khoảng 30 phút. Nếu dùng loại này, sau khi bắn xong, voi sẽ hoảng loạn chạy vào rừng sâu. Như vậy, những người bắn sẽ khó mà đuổi theo kịp để biết vị trí của voi. Hơn nữa phải phá rừng làm đường để đưa nó đi. Rất là tốn kém. Chưa kể, trên đường bỏ chạy sau khi bị bắn thuốc, con voi có thể gặp nguy hiểm”, ông Cường cho biết.

Chị Hà ở xã Phúc Sơn, huyện Anh Sơn cho hay, trước đây khu vực này rất nhiều chuối và nứa thức ăn mà voi ưa thích. Nhưng sau khi vùng ven vườn quốc gia bị khai thác để trồng cây cao su khiến voi phải lui vào rừng sâu, nguồn thức ăn bị hạn chế, môi trường sống bị xâm hại.  Nên voi thường xuyên xuất hiện vào các bản làng để tìm kiếm thức ăn, phá hoại hoa màu của người dân.

Để ngăn chặn giảm xung đột giữa người và voi người dân và chính quyền đã đưa ra nhiều giải pháp, thành lập các đội phản ứng nhanh ở các địa phương thường xuyên có voi xuất hiện để hỗ trợ người dân khi xảy ra xung đột; hỗ trợ về thiệt hại kinh tế do voi gây ra cho người dân. tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức về bảo tồn voi và cách tránh xung đột với voi; bảo vệ các vùng sinh cảnh sống lâu dài cho các đàn voi; xây dựng các mô hình phát triển kinh tế kết hợp phòng tránh xung đột voi và người… “Về giải pháp di chuyển tái hợp đàn kết đôi sinh sản tăng số lượng đàn và bảo tồn voi rừng quý hiếm đang là bài toán khó.

Quang Toản