Gia Lai giữ lửa đại ngàn, lan tỏa sức sống di sản cồng chiêng

MTXD - Từ nhịp chiêng ngân giữa không gian cộng đồng đến sắc màu thổ cẩm, điệu múa và những thanh âm đậm hơi thở núi rừng, Đêm hội cồng chiêng trong khuôn khổ Festival cồng chiêng – Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 không chỉ tôn vinh vẻ đẹp văn hóa Tây Nguyên, mà còn gợi mở trách nhiệm gìn giữ di sản từ chính cộng đồng – nơi tiếng chiêng được sinh ra, trao truyền và tiếp tục sống cùng các thế hệ.

Tối 6/11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, phường Pleiku, tỉnh Gia Lai, Ban Tổ chức Festival cồng chiêng – Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 tổ chức tổng duyệt chương trình nghệ thuật “Đêm hội cồng chiêng”. Trong không gian thực cảnh được dàn dựng công phu, nghệ nhân các dân tộc cùng các nghệ sĩ tái hiện những lát cắt sinh động của đời sống buôn làng, đưa khán giả đến gần hơn với phong tục, âm nhạc và sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của vùng đất đại ngàn.

Không gian văn hóa cộng đồng hội tụ tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, phường Pleiku, tỉnh Gia Lai.

Từ lâu, cồng chiêng đã hiện diện trong đời sống tinh thần của nhiều cộng đồng dân tộc Tây Nguyên. Tiếng chiêng gắn với lễ hội, nghi lễ, mùa vụ và những dấu mốc quan trọng của buôn làng; khi ngân lên, âm thanh ấy không chỉ tạo nên nhịp điệu mà còn kết nối con người với cộng đồng, với thiên nhiên và với những lớp ký ức được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi bộ chiêng, mỗi cách đánh, mỗi bài chiêng đều mang dấu ấn văn hóa riêng, phản ánh thế giới quan, phong tục và bản sắc của chủ thể thực hành.

Bởi vậy, giá trị của cồng chiêng không thể chỉ đo bằng số lượng nhạc cụ hay quy mô một chương trình biểu diễn. Di sản ấy sống trong tri thức của nghệ nhân, trong sự am hiểu của người trẻ, trong không gian sinh hoạt cộng đồng và trong sự tiếp nối tự nhiên giữa các thế hệ. Khi tiếng chiêng chỉ xuất hiện trên sân khấu mà vắng bóng trong đời sống thường nhật, nguy cơ mai một vẫn còn hiện hữu. Ngược lại, khi buôn làng duy trì đội chiêng, nghệ nhân có điều kiện truyền dạy và thanh thiếu niên được thực hành thường xuyên, di sản sẽ có nền tảng bền vững.

Các đội chiêng trong trang phục truyền thống tham gia hoạt động trình diễn, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Tây Nguyên.

Trong chương trình tổng duyệt, bên cạnh những liên khúc cồng chiêng, khán giả còn được thưởng thức nhiều ca khúc mang âm hưởng cao nguyên như “Tiếng chiêng gọi mùa lúa chín”, “Rước nước về làng”, “Chư Sê nắng lên”, “Em ở làng nào”, “Chào Gia Lai”, “Giai điệu dân ca Bahnar ru con” và “Ke ơi…”. Sự góp mặt của Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Lam, Nghệ sĩ Ưu tú Cao Minh, ca sĩ Phạm Anh Khoa cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ đã tạo nên sự giao thoa giữa biểu đạt nghệ thuật chuyên nghiệp và vốn văn hóa bản địa. Đáng chú ý, hai sáng tác riêng cho lễ hội là “Vang xa tiếng cồng chiêng” của nhạc sĩ, ca sĩ Vinh Khuất và “Giữ lấy cồng chiêng” của ca sĩ Thái Dương 9X góp thêm thông điệp về tình yêu, niềm tự hào và trách nhiệm với di sản.

Nghệ nhân trình diễn nhạc cụ truyền thống, tái hiện những thanh âm đặc trưng của không gian văn hóa Tây Nguyên.

Điểm đáng ghi nhận của một sự kiện văn hóa không chỉ nằm ở sân khấu rực rỡ hay sự hiện diện của những nghệ sĩ được công chúng biết đến. Sức nặng của chương trình còn được tạo nên bởi chính các nghệ nhân và cộng đồng địa phương – những người nắm giữ tri thức, kỹ năng và câu chuyện văn hóa. Họ không đơn thuần tham gia biểu diễn mà còn là chủ thể làm nên di sản. Việc đặt nghệ nhân vào vị trí trung tâm, tôn trọng bản sắc từng dân tộc và bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng là điều cần được duy trì trong quá trình tổ chức các hoạt động văn hóa.

Từ góc độ bảo tồn, Festival là dịp để khơi dậy niềm tự hào, mở rộng cơ hội giao lưu và tạo thêm động lực để các địa phương quan tâm đến việc gìn giữ cồng chiêng. Tuy nhiên, hoạt động trình diễn cần được thực hiện trên nền tảng hiểu biết, tránh sân khấu hóa tùy tiện hoặc giản lược những giá trị vốn gắn với nghi lễ, phong tục. Mỗi tiết mục nên được giới thiệu đúng bối cảnh; mỗi câu chuyện văn hóa cần được kể bằng sự tôn trọng, để du khách không chỉ thưởng thức âm thanh mà còn hiểu ý nghĩa của di sản đối với cộng đồng.

Hoạt động tái hiện sinh hoạt truyền thống góp phần đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Cùng với bảo tồn, việc phát huy giá trị cồng chiêng cũng mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng. Gia Lai có lợi thế về cảnh quan cao nguyên, không gian buôn làng, hoa dã quỳ và quần thể núi lửa Chư Đang Ya. Khi được kết nối hợp lý, những giá trị ấy có thể hình thành sản phẩm trải nghiệm giàu bản sắc, tạo thêm sinh kế cho người dân và tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Dẫu vậy, khai thác du lịch không thể tách rời yêu cầu bảo vệ môi trường, cảnh quan tự nhiên và sự toàn vẹn của di sản. Phát triển chỉ thực sự bền vững khi cộng đồng địa phương được tham gia, được hưởng lợi công bằng và có quyền gìn giữ những giá trị văn hóa của mình.

Để tiếng chiêng tiếp tục ngân vang sau mỗi mùa lễ hội, cần có những giải pháp lâu dài và cụ thể. Các địa phương có thể duy trì câu lạc bộ, đội chiêng tại buôn làng; tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy cho thanh thiếu niên; hỗ trợ bảo quản, phục hồi nhạc cụ và trang phục truyền thống; đồng thời đưa nội dung tìm hiểu văn hóa dân tộc vào hoạt động giáo dục, sinh hoạt đoàn thể và thiết chế văn hóa cơ sở. Công tác truyền thông cũng cần đi sâu vào những câu chuyện người thật, việc thật – từ nghệ nhân bền bỉ giữ nghề đến những bạn trẻ chủ động học đánh chiêng, học múa và tìm hiểu phong tục của dân tộc mình.

Không gian Đêm hội cồng chiêng được thắp sáng, tạo điểm nhấn cho chương trình nghệ thuật trong khuôn khổ Festival năm 2026.

Theo thông tin tại buổi tổng duyệt, chương trình khép lại bằng phần hòa giọng của các nghệ sĩ trong liên khúc “Tiếng trống cao nguyên”. Ban Tổ chức tiếp tục rà soát, điều chỉnh âm thanh, ánh sáng và sự phối hợp giữa nghệ nhân với ca sĩ nhằm hoàn thiện chất lượng biểu diễn, hướng tới một chương trình nghệ thuật chỉn chu trong sự kiện văn hóa – du lịch của Gia Lai, gắn với Năm Du lịch quốc gia 2026.

Khi tiếng cồng chiêng ngân lên giữa phố núi, điều đọng lại không chỉ là cảm xúc trước một đêm hội nhiều sắc màu, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ cội nguồn. Một Festival thành công sẽ càng có ý nghĩa khi sau ánh đèn sân khấu, tiếng chiêng vẫn hiện diện trong sinh hoạt buôn làng; khi nghệ nhân tiếp tục trao truyền tri thức, người trẻ tự hào thực hành văn hóa và du khách tìm đến bằng thái độ trân trọng. Giữ lửa cồng chiêng cũng chính là gìn giữ ký ức, bản sắc và sức sống của đại ngàn cho hôm nay và mai sau.

Văn Hải