Giữ vững đê điều để mở rộng không gian phát triển

MTXD - Đằng sau những bến cảng sôi động, những khu công nghiệp không ngừng mở rộng và các vùng kinh tế ven sông của Hải Phòng là một hệ thống đê điều đang âm thầm gìn giữ không gian phát triển của thành phố. Trực tiếp bảo vệ nền tảng ấy là các Hạt Quản lý đê điều Thủy Nguyên, Dương Kinh, Thanh Hà và Ninh Giang - lực lượng bám sát cơ sở, quản lý từng tuyến đê, từng bãi sông, góp phần bảo đảm an toàn hạ tầng và mở rộng dư địa phát triển bền vững.

Giữ an toàn đê điều trong nhịp phát triển mới
Quá trình mở rộng không gian phát triển theo hướng cảng biển, logistics, công nghiệp và đô thị ven sông đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo đảm an toàn hệ thống đê điều. Hải Phòng đang mở rộng không gian phát triển theo hướng cảng biển, logistics, công nghiệp và đô thị ven sông; kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng và vật liệu xây dựng. Cùng với sự gia tăng hoạt động bến bãi, phương tiện trọng tải lớn lưu thông trên các tuyến đê ngày càng nhiều, đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn để bảo vệ công trình và hành lang thoát lũ.

Kiểm tra công tác chuẩn bị ứng phó bão số 1 tại xã Chí Minh

Ở góc độ quản lý, bảo vệ một tuyến đê hôm nay không chỉ là bảo vệ một công trình hạ tầng mà còn là bảo vệ toàn bộ không gian phát triển phía trong đê - nơi tập trung khu dân cư, cảng biển, khu công nghiệp, vùng nuôi trồng thủy sản và các công trình trọng điểm của thành phố. Bởi khi một tuyến đê mất an toàn, thiệt hại không chỉ dừng ở công trình mà còn có thể làm gián đoạn chuỗi sản xuất, vận tải, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và đời sống người dân phía trong đê. 
Chính vì vậy, quản lý đê điều ngày nay không còn chỉ dừng ở nhiệm vụ bảo vệ công trình mà đã trở thành một nội dung của quản trị phát triển. Mỗi quyết định quản lý đối với tuyến đê, bãi sông hay hoạt động khai thác ven sông đều tác động trực tiếp đến an toàn dân cư, hiệu quả đầu tư hạ tầng và dư địa phát triển của thành phố.
Hiện thực hóa yêu cầu quản trị đó, các Hạt Quản lý đê điều Thủy Nguyên, Dương Kinh, Thanh Hà và Ninh Giang duy trì thường xuyên công tác tuần tra, kiểm tra; phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng kiểm soát hoạt động bến bãi, phương tiện vận chuyển vật liệu, việc sử dụng hành lang bảo vệ đê điều và bảo vệ môi trường. Dù đặc điểm từng địa bàn khác nhau, các đơn vị đều hướng tới mục tiêu chung là giữ vững an toàn hệ thống đê điều, đồng thời từng bước đưa hoạt động khai thác ven sông vào nền nếp. Nhờ đó, công tác quản lý không chỉ bảo đảm an toàn đê điều mà còn góp phần hình thành môi trường khai thác minh bạch, ổn định, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động đúng quy hoạch và đúng quy định của pháp luật.
Điểm đáng chú ý là các Hạt đang chuyển mạnh từ tư duy xử lý vi phạm sang phòng ngừa rủi ro. Thay vì chờ vi phạm phát sinh để xử lý, các đơn vị tăng cường kiểm tra, hướng dẫn và tuyên truyền ngay từ đầu, giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh hoạt động theo đúng quy định. Cách làm này không chỉ hạn chế vi phạm ngay từ đầu mà còn giảm áp lực cho công tác xử lý, góp phần bảo vệ hạ tầng đê điều và nâng cao hiệu quả quản lý lâu dài.

Thiết lập kỷ cương trong khai thác bãi sông
Giữ vững an toàn tuyến đê là nền tảng; thiết lập kỷ cương trong khai thác bãi sông mới tạo điều kiện để không gian ven sông được sử dụng hiệu quả và phát triển bền vững.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là kiểm soát phương tiện vận chuyển trên các tuyến đê. Nhiều tuyến đê hiện đồng thời là tuyến giao thông phục vụ vận chuyển vật liệu xây dựng; nếu phương tiện chở quá tải lưu thông thường xuyên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết cấu công trình, nhất là trong mùa mưa bão. Vì vậy, các Hạt tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương và lực lượng chức năng kiểm tra, giám sát tải trọng; đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp và chủ phương tiện chấp hành nghiêm các quy định khi lưu thông trên đê. Tại khu vực Hưng Đạo, Hạt Quản lý đê điều Dương Kinh phối hợp với lực lượng Cảnh sát giao thông kiểm soát phương tiện trọng tải lớn trên tuyến đê biển, góp phần bảo đảm an toàn công trình và trật tự giao thông.

Các bến bãi VLXD chấp hành nghiêm các quy định về bảo vệ đê điều, hành lang thoát lũ trong những tháng cao điểm mùa mưa bão!

Song song với đó, công tác quản lý bến bãi được thực hiện theo hướng gắn chặt với bảo vệ môi trường và hành lang thoát lũ. Các đơn vị thường xuyên kiểm tra phạm vi sử dụng bãi sông, yêu cầu chủ bến bãi thực hiện các biện pháp che chắn, giảm bụi, thu gom vật liệu rơi vãi và duy trì vệ sinh môi trường trong suốt quá trình hoạt động.
Thanh Hà là địa bàn có số lượng bến bãi ven sông lớn, vì vậy cũng là nơi phản ánh rõ hiệu quả của cách làm này. Hạt Quản lý đê điều Thanh Hà hiện theo dõi, kiểm tra thường xuyên 33 bến bãi. Giai đoạn 2021-2023, đơn vị tham mưu ban hành 11 quyết định xử phạt với tổng số tiền 390 triệu đồng; đến ngày 30/6/2025, 14 bến bãi ngoài quy hoạch chấm dứt hoạt động, 15 chủ dự án tự nguyện tháo dỡ 92 công trình xây dựng trái phép trên bãi sông. Những kết quả này cho thấy việc lập lại trật tự trong khai thác bãi sông không chỉ đến từ xử lý vi phạm mà còn từ quá trình đồng hành, hướng dẫn để doanh nghiệp chủ động tuân thủ quy định pháp luật.
Thực tiễn quản lý cho thấy việc đưa hoạt động bến bãi vào nền nếp không đồng nghĩa với siết chặt hay hạn chế phát triển. Mục tiêu của các Hạt là tạo điều kiện để các hoạt động khai thác hợp pháp diễn ra ổn định, đồng thời kiên quyết xử lý những trường hợp xâm phạm hành lang đê điều, cản trở thoát lũ hoặc gây ảnh hưởng đến môi trường. Qua đó, kỷ cương trong khai thác không gian ven sông từng bước được thiết lập, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.

Từ quản lý đê điều đến quản trị không gian phát triển
Từ thực tiễn quản lý tại cơ sở, Ban Quản lý đê điều Hải Phòng đang từng bước định hình cách tiếp cận mới đối với công tác đê điều. Theo đó, quản lý đê điều không chỉ để phòng, chống thiên tai mà còn hướng tới quản trị hiệu quả không gian ven sông - nguồn lực quan trọng cho phát triển đô thị, logistics và kinh tế biển. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy quản lý từng hoạt động riêng lẻ sang quản trị tổng thể không gian ven sông theo quy hoạch thống nhất, gắn công tác đê điều với chiến lược phát triển lâu dài của thành phố.
Theo định hướng của Ban Quản lý đê điều Hải Phòng, quy hoạch không gian bãi sông cần được đặt trong tổng thể quy hoạch đô thị, giao thông đường thủy và phát triển kinh tế ven sông của thành phố. Khi hệ thống bến bãi được quy hoạch và tổ chức đồng bộ, hoạt động khai thác vật liệu, vận tải thủy và dịch vụ logistics sẽ được quản lý bài bản, hạn chế tình trạng lấn chiếm bãi sông, bảo đảm hành lang thoát lũ và sử dụng hiệu quả quỹ đất ven sông. 
Xa hơn, việc quy hoạch đồng bộ không gian ven sông còn mở ra điều kiện để phát triển các vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, hình thành các không gian dịch vụ, cảnh quan và du lịch sinh thái. Đây không chỉ là hướng khai thác hiệu quả hơn quỹ đất ven sông mà còn góp phần hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đoàn công tác của TP kiểm tra tại khu vực đê điều thuộc Hạt quản lý đê Thanh Hà 

Ở tầm nhìn dài hạn, hệ thống đê điều cần được đầu tư theo hướng hạ tầng đa mục tiêu. Bên cạnh chức năng phòng, chống thiên tai, các tuyến đê có thể trở thành trục giao thông kết nối các khu vực ven sông, phục vụ phát triển vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, tạo không gian cảnh quan và hình thành các tuyến du lịch sinh thái. Cách tiếp cận này vừa nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng hiện có, vừa tạo thêm động lực phát triển kinh tế ven sông theo hướng xanh và bền vững.
Thực tiễn tại các Hạt Quản lý đê điều Thủy Nguyên, Dương Kinh, Thanh Hà và Ninh Giang cho thấy công tác đê điều ngày nay không còn được nhìn nhận đơn thuần qua số vụ vi phạm được xử lý hay số ki-lô-mét đê được bảo vệ. Giá trị của công tác quản lý nằm ở việc giữ vững an toàn hệ thống đê điều, thiết lập trật tự trong khai thác không gian ven sông và tạo lập nền tảng để các hoạt động phát triển được diễn ra đúng quy hoạch, đúng pháp luật và bền vững. Đây cũng là điều kiện quan trọng để Hải Phòng khai thác hiệu quả các nguồn lực ven sông, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và mở rộng dư địa tăng trưởng trong dài hạn.
Trong hành trình xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm cảng biển, logistics và kinh tế biển của cả nước, hệ thống đê điều sẽ tiếp tục giữ vai trò là một bộ phận quan trọng của kết cấu hạ tầng chiến lược. Mỗi tuyến đê được giữ vững không chỉ góp phần bảo vệ người dân và các công trình kinh tế - xã hội trước thiên tai mà còn gìn giữ không gian phát triển của thành phố trong tương lai. Khi công tác quản lý đê điều được thực hiện đồng bộ với quy hoạch, phát triển hạ tầng và khai thác hiệu quả tài nguyên ven sông, hệ thống đê điều sẽ ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng của kết cấu hạ tầng chiến lược, tạo dựng không gian để Hải Phòng phát triển hiện đại, xanh và bền vững.

HOÀNG HƯƠNG