Hà Nội công nhận Di tích đình Vân Cốc là điểm du lịch, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống

MTXD – Việc UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 5518/QĐ-UBND ngày 5/10/2026 về công nhận điểm du lịch Di tích đình Vân Cốc, xã Phúc Lộc, TP. Hà Nội không chỉ ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc của một công trình tín ngưỡng lâu đời mà còn mở ra cơ hội phát huy tiềm năng du lịch văn hóa tại địa phương. Với bề dày lịch sử, những câu chuyện gắn với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng cùng không gian kiến trúc cổ kính, đình Vân Cốc là điểm nhấn trong hành trình gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa truyền thống của vùng đất ven sông Hồng.

Cổng chính Di tích đình Vân Cốc, xã Phúc Lộc, TP. Hà Nội. Ảnh: Quốc Điệp.

Lưu giữ dấu ấn lịch sử trên vùng đất cổ ven sông Hồng

Đình Vân Cốc, trước đây còn được gọi là đình Vân Thủy, là công trình tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tinh thần của người dân địa phương. Tọa lạc tại xã Phúc Lộc, TP. Hà Nội, ngôi đình không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn lưu giữ những câu chuyện lịch sử, phong tục và truyền thống được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo tư liệu lịch sử và những câu chuyện được lưu truyền tại địa phương, đình xưa có tên là đình Vân Thủy, thuộc tổng Vĩnh Phúc. Đến khoảng năm 1880, trước những biến động địa hình do quá trình bồi lở của sông Hồng, cư dân trong vùng dịch chuyển về phía bờ Nam, hình thành tổng Vân Cốc với ba xã Vân Nam, Vân Phúc và Vân Hà, thuộc huyện Phúc Thọ trước đây. Trải qua những thay đổi của thời gian và địa giới hành chính, đình Vân Cốc vẫn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh, trở thành biểu tượng văn hóa chung và niềm tự hào của người dân vùng đất Vân Cốc xưa.

Với những giá trị tiêu biểu, năm 1999, đình Vân Cốc được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị di sản được cộng đồng gìn giữ, bảo vệ qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, việc UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 5518/QĐ-UBND ngày 5/10/2026 công nhận đình Vân Cốc là điểm du lịch tiếp tục khẳng định vị trí của di tích trong hệ thống các điểm đến văn hóa, lịch sử của Thủ đô.

Đình Vân Cốc – nơi tôn vinh truyền thống yêu nước và khí phách nữ tướng

Một trong những giá trị đặc sắc làm nên chiều sâu lịch sử của đình Vân Cốc là tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng, gắn với việc tưởng nhớ ba vị nữ tướng thời Hai Bà Trưng, gồm bà Phùng Thị Ả Tú, bà Phùng Thị Ả Huyền và bà Hoàng Thượng Cát.

Theo truyền thuyết và tư liệu lưu truyền trong cộng đồng, vào mùa xuân năm 40, ba vị nữ tướng đã tập hợp lực lượng, tổ chức luyện tập quân sĩ, vượt sông đến Hát Môn tụ nghĩa dưới ngọn cờ khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, tham gia cuộc đấu tranh chống ách đô hộ của nhà Đông Hán. Trong bối cảnh đất nước bị áp bức, sự tham gia của những nữ tướng thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng độc lập của dân tộc.

Đến năm 42, trước tương quan lực lượng không cân sức, ba vị nữ tướng đưa quân trở về quê hương. Theo câu chuyện được người dân lưu truyền, các bà đã hóa vào ngày 11 tháng 3 âm lịch, để lại dấu ấn về lòng trung trinh, khí tiết và tinh thần kiên cường. Qua thời gian, câu chuyện về ba vị nữ tướng trở thành một phần quan trọng trong đời sống tín ngưỡng, được thể hiện qua hoạt động thờ phụng và các nghi lễ truyền thống tại đình.

Việc bảo tồn những câu chuyện lịch sử gắn với các vị nữ tướng không chỉ có ý nghĩa đối với đời sống tâm linh mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân. Đây cũng là giá trị văn hóa cần được tiếp tục giới thiệu đến thế hệ trẻ và du khách khi tham quan di tích.

Kiến trúc cổ kính tạo nên không gian văn hóa đặc sắc

Không chỉ có giá trị về lịch sử và tín ngưỡng, đình Vân Cốc còn mang dấu ấn kiến trúc đình làng truyền thống Bắc Bộ. Trải qua những biến động của lịch sử, công trình từng bị đốt phá trong thời kỳ kháng chiến nhằm ngăn chặn việc quân địch sử dụng đình làm nơi trú ngụ. Sau đó, bằng tinh thần đoàn kết và ý thức gìn giữ di sản, người dân địa phương đã chung sức khôi phục, trùng tu và tôn tạo để duy trì không gian thờ tự.

Hiện nay, đình quay mặt về hướng Đông Nam, nằm trong khuôn viên rộng rãi, thoáng đãng, có cây xanh và cảnh quan được bố trí hài hòa. Các hạng mục kiến trúc được tổ chức theo không gian truyền thống, tạo nên vẻ trang nghiêm nhưng gần gũi với đời sống cộng đồng.

Kiến trúc chính điện đình Vân Cốc với hệ thống mái ngói truyền thống và kết cấu gỗ. Ảnh: Quốc Điệp.

Nổi bật tại khu vực cổng đình là hệ thống cột trụ uy nghi, được trang trí các họa tiết mang tính biểu tượng, trong đó có hình tượng voi chiến. Khu Đại bái gồm 5 gian và 2 dĩ, kết cấu bằng hệ thống khung gỗ vững chắc, thể hiện nét đặc trưng trong nghệ thuật kiến trúc đình làng. Phía sau là Hậu cung gồm 3 gian, nơi đặt bài vị thờ tự, được bố trí khép kín và trang nghiêm.

Những đường nét kiến trúc, hệ thống mái ngói truyền thống cùng không gian thờ tự tạo nên giá trị riêng của di tích. Đây không đơn thuần là công trình phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử, nghệ thuật kiến trúc và những giá trị văn hóa cộng đồng.

Lễ hội truyền thống – mạch nối giữa các thế hệ

Cùng với giá trị kiến trúc và lịch sử, lễ hội truyền thống tại đình Vân Cốc là hoạt động văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống cộng đồng. Theo thông tin được cung cấp, lễ hội được tổ chức từ ngày 12 đến ngày 15 tháng Giêng âm lịch hằng năm, trong đó ngày 13 tháng Giêng là ngày chính hội.

Thông qua các nghi thức tế lễ và hoạt động sinh hoạt tín ngưỡng, người dân địa phương bày tỏ lòng thành kính, tưởng nhớ công lao của các vị Thành hoàng, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, cuộc sống no đủ và cộng đồng đoàn kết. Lễ hội cũng là dịp để phong tục, tập quán truyền thống được tái hiện, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn tạo không gian giao lưu văn hóa, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư. Đây là yếu tố quan trọng góp phần làm nên sức sống của di tích, giúp những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch bền vững

Việc đình Vân Cốc được UBND TP. Hà Nội công nhận là điểm du lịch có ý nghĩa thiết thực trong định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tại xã Phúc Lộc. Danh hiệu này tạo thêm cơ hội để địa phương giới thiệu rộng rãi những giá trị lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng đặc sắc, đồng thời từng bước kết nối với các điểm đến văn hóa, lịch sử khác trên địa bàn Thủ đô.

Khuôn viên đình Vân Cốc có cây xanh và cảnh quan rộng rãi, hài hòa. Ảnh: Quốc Điệp.

Tuy nhiên, phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với nhiệm vụ bảo tồn di sản. Hoạt động tham quan cần bảo đảm giữ gìn các yếu tố kiến trúc truyền thống, bảo vệ cảnh quan, không gian thờ tự và những giá trị văn hóa gốc. Cùng với đó, công tác vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, chỉnh trang khuôn viên và bảo đảm an toàn cho du khách cần được quan tâm thường xuyên.

Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về trách nhiệm bảo vệ di tích có vai trò quan trọng. Người dân không chỉ là chủ thể gìn giữ các giá trị văn hóa mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện và giàu bản sắc. Công tác giới thiệu, quảng bá cần được thực hiện bài bản, chú trọng cung cấp thông tin chính xác về lịch sử, nhân vật được thờ phụng, kiến trúc và nghi lễ truyền thống.

Từ những giá trị lịch sử được lưu truyền, kiến trúc cổ kính đến các hoạt động tín ngưỡng đặc sắc, đình Vân Cốc là minh chứng cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa trong đời sống cộng đồng. Việc được công nhận là điểm du lịch không chỉ mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh địa phương mà còn đặt ra trách nhiệm tiếp tục gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Khi bảo tồn di sản được thực hiện song hành với phát triển du lịch có trách nhiệm, đình Vân Cốc sẽ tiếp tục là điểm đến văn hóa ý nghĩa, góp phần lan tỏa truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa của vùng đất ven sông Hồng đến đông đảo người dân và du khách.

Quốc Điệp