MTXD - Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xem là dấu mốc quan trọng trong chiến lược thu hút FDI của Việt Nam. Với mục tiêu thu hút 200-300 tỷ USD vốn đăng ký giai đoạn 2026-2030, Nghị quyết đồng thời đánh dấu bước chuyển từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ, đổi mới sáng tạo và các dự án có giá trị gia tăng cao. 

Nghị quyết 10 định hướng thu hút các dự án FDI công nghệ cao, trung tâm R&D và đổi mới sáng tạo, tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Ảnh: Anh Hào.

Từ lợi thế chi phí sang xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư

Sau hơn 30 năm mở cửa thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã trở thành điểm đến quan trọng của nhiều tập đoàn quốc tế nhờ vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động dồi dào cùng mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp.

Tuy nhiên, bối cảnh đầu tư toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Khi các quốc gia đều có khả năng đưa ra những ưu đãi tương tự về thuế và chi phí sản xuất, trong khi thuế tối thiểu toàn cầu bắt đầu được triển khai và chuỗi cung ứng tiếp tục tái cấu trúc, các nhà đầu tư quốc tế cũng thay đổi tiêu chí lựa chọn điểm đến.

Theo đánh giá của các chuyên gia Savills Việt Nam, thay vì chỉ quan tâm đến ưu đãi tài chính, các tập đoàn đa quốc gia hiện chú trọng nhiều hơn đến tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản cũng như chất lượng quản trị quốc gia. 

Ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, cho rằng điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 10 không nằm ở con số 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, mà ở việc tái định vị vai trò của khu vực FDI trong chiến lược phát triển kinh tế.

Theo ông, Việt Nam đang chuyển từ tư duy “thu hút vốn” sang “kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia”. Trong giai đoạn tới, điều quan trọng không còn là lượng vốn FDI được thu hút, mà là khả năng tiếp nhận công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng mà các dòng vốn này mang lại cho nền kinh tế. 

Một điểm mới khác của Nghị quyết 10 là những cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi đối với doanh nghiệp.

Trước thực trạng tài sản có giá trị lớn nhất của doanh nghiệp ngày nay không còn chỉ là nhà máy hay máy móc mà còn bao gồm công nghệ, dữ liệu, thương hiệu, thuật toán và bí quyết sản xuất, việc tăng cường bảo vệ các tài sản vô hình được kỳ vọng sẽ tạo niềm tin để các tập đoàn quốc tế mạnh dạn chuyển giao công nghệ và mở rộng các hoạt động nghiên cứu, phát triển tại Việt Nam. 

Hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị toàn cầu

Không dừng lại ở mục tiêu gia tăng quy mô dòng vốn, Nghị quyết 10 còn định hướng thu hút các nguồn lực có khả năng tạo ra năng suất dài hạn cho nền kinh tế.

Danh mục các lĩnh vực ưu tiên bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại cùng nhiều ngành công nghệ cao khác. Đồng thời, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của các tập đoàn đa quốc gia. 

Tiến sĩ Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao về Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam.

Theo ông Sử Ngọc Khương, định hướng này phản ánh tham vọng nâng vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ năng lực sản xuất và lắp ráp thì trong thời gian tới, giá trị gia tăng sẽ tập trung nhiều hơn vào các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, quản trị dữ liệu, phát triển sản phẩm và đổi mới sáng tạo - những khâu mang lại giá trị cao nhất trong chuỗi sản xuất toàn cầu. 

Một mục tiêu đáng chú ý khác là đến năm 2030 sẽ có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy chính sách thu hút đầu tư nước ngoài đang hướng đến tạo hiệu ứng lan tỏa, giúp doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu thay vì chỉ đóng vai trò cung ứng đơn giản.

Việc gia tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế.

Tuy nhiên, theo Savills Việt Nam, khả năng hiện thực hóa những mục tiêu này sẽ phụ thuộc rất lớn vào quá trình triển khai trên thực tế.

Theo ông Sử Ngọc Khương, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng hiện đại cũng như bảo đảm tính thống nhất trong thực thi chính sách giữa các cấp quản lý sẽ là những điều kiện tiên quyết để Việt Nam thu hút được các dự án công nghệ chiến lược và những tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới. 

Ở giai đoạn 2026-2030 sẽ là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư thay vì quy mô dòng vốn. Nếu những cải cách về thể chế, nguồn nhân lực và môi trường kinh doanh được triển khai đồng bộ, Việt Nam có cơ hội chuyển từ vị thế tham gia chuỗi giá trị sang đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ tới. 

ANH HÀO