Nhức nhối nạn đổ trộm phế thải xây dựng tại Hà Nội: Cần giải pháp tái chế để biến rác thành tài nguyên

MTXD - Trong khi các cơ quan chức năng đang nỗ lực xây dựng đô thị văn minh, bền vững, thì nạn đổ trộm chất thải rắn xây dựng (vôi thầu, gạch vỡ, bê tông...) lại tái diễn quy mô lớn tại nhiều khu vực của Thủ đô. Ghi nhận thực tế của phóng viên cho thấy, hàng loạt bãi rác xây dựng tự phát đang băm nát cảnh quan, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và đặt ra yêu cầu cấp bách về một bài toán tái chế căn cơ.

Những "núi" phế thải lộ thiên giữa lòng đô thị và vùng ngoại thành

Theo ghi nhận thực tế của phóng viên tác nghiệp tại khu vực phường Nghĩa Đô (quận Cầu Giấy/Bắc Từ Liêm cũ), đặc biệt là xung quanh khu đô thị Starlake, chung cư Ecolife Tây Hồ và dọc tuyến đường Võ Chí Công, tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng đang diễn ra một cách công khai. Từng đống xà bần, gạch vỡ, mảnh bê tông lớn nhỏ được đổ thành bãi cao. Có nơi còn được quây tôn kín...

Rác thải xây dựng tại khu vực phường Nghĩa Đô.

Không dừng lại ở nội đô, vấn nạn này đang tràn ra vùng ven. Tại huyện Sóc Sơn ( cũ), các bãi đất trống, ven trục đường lớn hoặc khu vực giáp ranh khu dân cư đang biến thành "điểm đen" tập kết rác thải xây dựng trái phép. Tại đây, phế thải bị chất đống cao như những ngọn đồi nhỏ, bốc bụi trắng xóa mỗi khi có gió lớn, gây mất an toàn giao thông và làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường đất, nước ngầm xung quanh.

Một điểm đổ rác thải trộm ban đêm tại Sóc Sơn.

Thủ đoạn của các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi. Lợi dụng đêm tối, các xe tải nặng chở đầy phế thải từ các công trình xây dựng, sửa chữa từ trung tâm thành phố di chuyển ra ngoại thành. Tranh thủ lúc vắng bóng lực lượng chức năng để "đổ trộm" chớp nhoáng.

Ông P. H. M., một người dân sống tại Sóc Sơn cho biết: “Mỗi ngày cứ khoảng sau 11 giờ đêm là có xe tải chở rác thải xây dựng đến đây đổ, các bãi thế thải theo đó ngày càng đồ sộ”.

Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội,  áp lực môi trường của Thủ đô hiện nay vô cùng khốc liệt khi toàn thành phố phát sinh khoảng 10.000 tấn chất thải rắn xây dựng mỗi ngày. Trong đó, khoảng 90% là vật liệu vô cơ có thể tái chế, nhưng do năng lực các bãi tập kết chính thức chưa đáp ứng đủ, một lượng lớn phế thải vẫn bị "chảy" trộm ra môi trường tự nhiên.

Tín hiệu từ mô hình nhà máy tái chế mẫu và tư duy coi rác là tài nguyên

Hiện nay, phần lớn lượng phế thải xây dựng tại Hà Nội vẫn dừng lại ở việc chôn lấp thủ công hoặc đổ trộm, gây lãng phí quỹ đất và ngân sách xử lý. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế tuần hoàn và môi trường xây dựng, loại rác thải này bản chất là một nguồn tài nguyên tái chế vô cùng giá trị. Nếu được phân loại và xử lý đúng cách, hơn 80% - 90% khối lượng phế thải xây dựng có thể tái sử dụng trực tiếp cho chính ngành xây dựng.

Rác thải xây dựng - nguồn tài nguyên đang bị lãng phí.

Thực tế cho thấy, Hà Nội không hoàn toàn thiếu các mô hình xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng. Một số doanh nghiệp đã đưa công nghệ nghiền di động vào công trường, tiêu biểu như Công ty Cổ phần Dịch vụ Sản xuất Toàn Cầu với hệ thống máy nghiền RUBBLE MASTER, cho phép xử lý bê tông, gạch vỡ ngay tại nơi phát sinh. Tại dự án Vành đai 2,5, hệ thống nghiền di động được ghi nhận có công suất khoảng 420 tấn/ngày

Nguồn cốt liệu thu hồi này sau đó được trộn với xi măng và các chất phụ gia, áp dụng công nghệ ép thủy lực áp lực cao để sản xuất ra gạch sinh thái không nung (gạch block tự chèn lát vỉa hè, gạch trồng cỏ, tấm tường bê tông nhẹ). Quy trình này hoàn toàn không sinh nhiệt, giúp giảm phát thải khí CO2, tối ưu hóa chi phí vật liệu và mở ra một chuỗi tuần hoàn khép kín hoàn hảo.

Để giải quyết tận gốc "vết nhức nhối" này, cần hệ thống giải pháp tối ưu và đồng bộ như:

Trước tiên phải làm tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân hiểu và chấp hành đúng pháp luật về bảo vệ môi trường; mỗi người dân đều phải có trách nhiệm trong bảo vệ môi trường; kịp thời phát hiện tố cáo những người, hành vi vi phạm đổ trộm chất thải gây ô nhiễ môi trường.  Đi đôi với việc tuyên truyền, phát hiện tố giác những hành vi vi phạm đổ xả thải không đúng quy định cần xử phạt nghiêm minh đối với những đối tượng vi phạm. 

Số hóa quy trình quản lý bằng "Hộ chiếu chất thải": Bắt buộc các chủ nguồn thải (công trình xây dựng, phá dỡ) phải đăng ký khối lượng phế thải phát sinh và ký hợp đồng với đơn vị vận chuyển có chức năng cấp "Hộ chiếu chất thải" (Waste Passport) để kiểm soát từ gốc.

Giám sát hành trình phương tiện: Toàn bộ xe chở phế thải xây dựng bắt buộc phải gắn thiết bị giám sát hành trình (GPS) kết nối trực tiếp với trung tâm điều hành của Sở Tài nguyên và Môi trường để kiểm soát chặt chẽ điểm đi, tuyến đường di chuyển, triệt tiêu hoàn toàn cơ hội đổ trộm ban đêm.

Ưu đãi đầu tư và kích cầu thị trường: Nhà nước cần hỗ trợ quỹ đất sạch quy mô lớn tại các vùng ngoại ô để thu hút doanh nghiệp xây dựng nhà máy tái chế. Đồng thời, ban hành quy định bắt buộc các công trình đầu tư công (đường giao thông, công viên, vỉa hè) phải sử dụng tối thiểu từ 15% - 20% vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng.

                                                                                                                                                                                                       Hoàng Việt