Những liệt sĩ và thương binh đầu tiên của Quân đội ta

MTXD - Ngày 22-12-1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo thuộc  châu Nguyên Bình (nay là  huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng), Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân đã chính thức làm lễ thành lập theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Đây là đội quân chủ lực đầu tiên của lực lượng vũ trang cách mạng và là tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay.  Ngày 22-12-1944 đã được lấy làm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Thực hiện Chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh: “Trong một tháng phải có hoạt động. Trận đầu nhất định phải thắng lợi”, 17 giờ ngày 25-12-1944 (ba ngày sau lễ thành lập), Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân đã mưu trí, táo bạo, bất ngờ đột nhập vào đồn Phai Khắt (nay thuộc xã Tam Kim, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) và sáng ngày 26-12-1944 lại đột nhập vào đồn Nà Ngần ( nay thuộc xã Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng), giết hết hai tên đồn trưởng, bắt sống toàn bộ binh lính địch và thu tất cả vũ khí, quân trang, quân dụng. Chiến thắng Phai Khắt, Nà Ngần đã mở đầu cho truyền thống đánh chắc thắng, đánh trận đầu của quân đội ta.

Trong hai trận đánh đầu tiên, ta không có thương vong, nhưng đến trận thứ ba  đánh đồn Đồng Mu (Bảo Lạc, Cao Bằng) vào đêm 4-2, rạng sáng ngày 5-2-1945 thì đồng chí Tiểu đội trưởng Xuân Trường (tên khai sinh là Hoàng Văn Nhủng) đã anh dũng hy sinh khi đánh giáp lá cà với địch. Đồng đội chôn cất Xuân Trường ở cánh đồng dưới chân đồn Đồng Mu. Sau này, hài cốt được đưa về nghĩa trang huyện Bảo Lạc, rồi một lần nữa chuyển về quê nhà xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng.  Đồng chí Xuân Trường là liệt sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Anh hy sinh khi chưa kịp lấy vợ và không để lại một bức di ảnh trên đời.

Theo các đồng chí cùng chiến dấu với đồng chí Xuân Trường kể lại thì  đêm 4-2-1945, theo kế hoạch, đội tiến hành đột nhập chiếm nhà chỉ huy, sau đó các hướng đánh vào cùng nội ứng tiêu diệt địch. Thế nhưng, khi các tiểu đội của Xuân Trường, Quang Trung, Nam Long bí mật đột nhập thì bất ngờ bị địch phát hiện, chống trả quyết liệt.  Tiểu đội trưởng Xuân Trường dẫn một tổ đột nhập theo lối cửa sổ, tiêu diệt ngay tên đốc gác và một số tên khác. Đạn hết, không kịp thay, Xuân Trường rút thanh kiếm và khẩu súng ngắn xông vào nhà chỉ huy, một số tên nữa bị diệt, quân địch rút vào cố thủ trong lô cốt, chống cự rất quyết liệt. Xuân Trường dừng lại để nạp đạn thì bị một viên đạn bắn xuyên qua ngực, ngã gục xuống. Lúc này, tổ tiếp ứng bên ngoài cũng vừa tới nơi, Xuân Trường gượng dậy gọi Thế Hậu: "Mình bị đạn rồi, cậu lấy ngay súng của mình, đánh đi!". Thế Hậu chạy tới đỡ Xuân Trường lên. Nhưng Xuân Trường gạt tay và giục: "Đánh đi, không lôi thôi gì với mình cả. Xung phong lên". Chỉ nói được vậy, Xuân Trường trút hơi thở cuối cùng trong lúc tiếng súng còn vang dội…

Đồng chí Xuân Trường (tức Hoàng Văn Nhủng) là liệt sĩ đầu tiên của Quân đội ta.

Tháng 4-1945, Trung ương Đảng quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang cả nước thành Việt Nam Giải phóng quân.  Dưới  sự lãnh đạo của Đảng, lực lượng vũ trang cùng các tầng lớp nhân dân cả nước đã đồng loạt đứng dậy tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8-1945, cuộc Tổng khởi nghĩa của nhân dân ta đã giành thắng lợi hoàn toàn. Trong cuộc Tổng khởi nghĩa này, một số cán bộ, chiến sĩ của Việt Nam Giải phóng quân đã hy sinh anh dũng. Nhiều đồng chí đã bị thương. Do hoàn cảnh lúc bầy giờ chưa có tài liệu nào  ghi chép, xác định ai là thương binh đầu tiên của quân đội ta và cũng chưa có văn bản pháp quy về viêc công nhận thương binh.

Sau ngày toàn quốc kháng chiến (19-12-1946), số thiệt hại về người của chúng ta ngày càng tăng do sự chênh lệch về lực lượng và trang bị vũ khí. Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 20SL ngày 16-2-1947 quy định chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất tử sĩ. Đây là văn bản pháp quy đầu tiên khẳng định vị trí quan trọng của công tác thương binh liệt sĩ với cuộc chiến đấu chính nghĩa của quân dân  Việt Nam.

Người đầu tiên nhận Thẻ Thương binh đầu tiên (mang số hiệu 01TT)  là đồng chí Hoàng Cầm. Đồng chí Hoàng Cầm bị thương ngày 23-9-1947 khi đang chỉ huy đơn vị chiến đấu tại mặt trận Đà Bắc (Hòa Bình).

 Sau khi điều trị , dồng chí Hoàng Cầm tiếp tục tham gia chiến dấu.  Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ đồng chí  là Trung đoàn trưởng. Sau khi miền Bắc được giải phóng, đồng chí Hoàng Cầm xung phong vào chiến trường miền Nam.Ông  trở thành  Sư đoàn trưởng đầu tiên của Sư đoàn 9, một trong những sư đoàn thành lập đầu tiên ở Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ. Khi Quân đoàn 4 mang tên Binh đoàn Cửu Long được thành lập ngày 20-7-1974, Thiếu tướng Hoàng Cầm là Tư lệnh đầu tiên.

Từ tháng 2-1981 đến tháng 3-1982, đồng chí Hoàng Cầm là Phó Tư lệnh Bộ đội Việt Nam tại Campuchia, cùng với quân đội cách mạng Cam-pu-chia giải phóng đất nước Chùa Tháp khỏi họa diệt chủng, Từ tháng 4-1982 đến tháng 8-1987  đồng chí là Tư lệnh Quân khu 4.  

Tháng 9-1987, đồng chí Hoàng Cầm được điều động về Tổng Thanh tra Quân đội và được Chính phủ bổ nhiệm Tổng Thanh tra Quân đội (nay là Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng). Tháng 11-1992, Thượng tướng Hoàng Cầm được Nhà nước cho nghỉ hưu.  Năm 2013, ông qua đời  trong niềm tiếc thương của đòng chí, đồng đội./.

Đại tá ĐỖ PHÚ THỌ

(Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam)