Quản lý xây dựng gắn bảo tồn di sản tại Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông

MTXD - Việc UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế trong công tác quản lý không gian di sản sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động bảo tồn các giá trị địa chất, văn hóa và đa dạng sinh học, quy chế mới còn mở ra định hướng rõ ràng cho phát triển hạ tầng, du lịch và kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.

Các tổ chức, doanh nghiệp được khuyến khích tham gia đầu tư phát triển du lịch địa chất, du lịch sinh thái, dịch vụ trải nghiệm và nghiên cứu khoa học dưới sự giám sát của cơ quan chức năng

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông hiện có diện tích khoảng 4.760 km², trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường thuộc tỉnh Lâm Đồng. Đây là một trong những công viên địa chất tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á, sở hữu hệ thống hang động núi lửa, cảnh quan tự nhiên độc đáo cùng nhiều giá trị văn hóa bản địa đặc sắc. Trong bối cảnh nhu cầu phát triển hạ tầng, du lịch và đô thị ngày càng gia tăng, việc xây dựng cơ chế quản lý đồng bộ được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.

Điểm nổi bật của quy chế là việc xác lập mô hình quản lý không gian theo ba phân vùng chức năng gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng phát triển bền vững. Đây là phương thức quản lý hiện đại được UNESCO khuyến nghị áp dụng tại các công viên địa chất toàn cầu nhằm kiểm soát hiệu quả các hoạt động đầu tư xây dựng và phát triển kinh tế trong khu vực di sản.

Theo đó, vùng lõi là khu vực chứa đựng các giá trị địa chất, địa mạo và cảnh quan có ý nghĩa nổi bật toàn cầu, được áp dụng chế độ bảo vệ nghiêm ngặt nhằm duy trì tính nguyên trạng của di sản. Các hoạt động xây dựng mới, khai thác tài nguyên hoặc tác động làm thay đổi cấu trúc cảnh quan đều phải được kiểm soát chặt chẽ. Đây được xem là “hạt nhân” bảo tồn của toàn bộ công viên địa chất.

Trong khi đó, vùng đệm đóng vai trò là lớp bảo vệ trung gian, giúp hạn chế các tác động tiêu cực từ bên ngoài đến vùng lõi. Quy chế cho phép triển khai các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội phù hợp nhưng phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu về đánh giá tác động môi trường, đánh giá tác động di sản và tuân thủ các tiêu chí bảo tồn của UNESCO. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương quy hoạch các khu dịch vụ, du lịch, giáo dục trải nghiệm và phục hồi sinh thái mà không làm ảnh hưởng đến giá trị cốt lõi của công viên địa chất.

Đối với vùng phát triển bền vững, quy chế xác định đây là không gian dành cho các hoạt động phát triển kinh tế, dân sinh, du lịch và dịch vụ. Tuy nhiên, các dự án đầu tư xây dựng trong khu vực này vẫn phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch được phê duyệt, không gây tác động tiêu cực đến cảnh quan, môi trường và các khu vực di sản liền kề. Đây là định hướng quan trọng nhằm hình thành mô hình phát triển hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên với nhu cầu phát triển hạ tầng địa phương.

Từ góc độ xây dựng, quy chế mới đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đầu tư kết cấu hạ tầng du lịch theo hướng thân thiện với môi trường. Các công trình trong phạm vi công viên địa chất phải tuân thủ quy hoạch xây dựng, bảo đảm kiến trúc phù hợp với cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa bản địa. Khuyến khích áp dụng các giải pháp xây dựng xanh, vật liệu thân thiện môi trường và hệ thống xử lý chất thải đồng bộ nhằm giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái. Đây là xu hướng đang được nhiều công viên địa chất trên thế giới áp dụng để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, quy chế cũng tạo cơ sở để thu hút nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các tổ chức, doanh nghiệp được khuyến khích tham gia đầu tư phát triển du lịch địa chất, du lịch sinh thái, dịch vụ trải nghiệm và nghiên cứu khoa học dưới sự giám sát của cơ quan chức năng. Điều này không chỉ góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước mà còn tạo động lực phát triển kinh tế địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân trong vùng công viên địa chất./.

Việt Hồng