Tháo gỡ điểm nghẽn trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Điều kiện tiên quyết để đẩy nhanh các dự án hạ tầng

MTXD -Trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tiếp tục là một trong những lĩnh vực phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc nhất. Thực tiễn cho thấy, nếu không được giải quyết kịp thời và đúng quy định, các tồn tại trong giải phóng mặt bằng không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn làm chậm tiến độ các dự án trọng điểm, gây lãng phí nguồn lực đầu tư.

Qua rà soát thực tế, có thể nhận diện 12 nhóm khó khăn, vướng mắc chủ yếu đang xuất hiện trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Trong đó, nổi bật là những bất cập liên quan đến giá đất bồi thường và hệ số điều chỉnh giá đất chưa sát thực tế; các khoản hỗ trợ khác khi Nhà nước thu hồi đất còn thiếu thống nhất; nhiều trường hợp nhà ở, công trình bị thu hồi một phần dẫn đến phần còn lại không bảo đảm điều kiện sử dụng an toàn. Bên cạnh đó, không ít hộ dân gặp khó khăn trong việc bố trí tái định cư do chưa đủ điều kiện bồi thường đất ở hoặc diện tích đất còn lại nhỏ hơn mức tối thiểu theo quy định.

Một số tồn tại kéo dài nhiều năm còn liên quan đến việc chi trả bồi thường chậm, hồ sơ pháp lý đất đai chưa đầy đủ, việc xác định nguồn gốc đất phức tạp, tranh chấp đất đai chưa được giải quyết dứt điểm hoặc việc thi hành các bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật còn chậm. Đặc biệt, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn với chính quyền cơ sở tại một số nơi vẫn chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến phát sinh những điểm nghẽn trong xử lý hồ sơ.

Theo các chuyên gia quản lý đất đai, nguyên nhân cốt lõi của những vướng mắc này xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết là sự chuyển tiếp chính sách và hệ thống văn bản hướng dẫn chưa thật sự rõ ràng trong một số giai đoạn. Tiếp đó là tình trạng chậm ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh hoặc các quy định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ. Nhiều hồ sơ đất đai tồn tại qua nhiều thời kỳ, thiếu tính đồng bộ giữa các cơ sở dữ liệu, khiến quá trình xác minh nguồn gốc và hiện trạng sử dụng đất mất nhiều thời gian. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương đôi khi chưa chặt chẽ, trong khi người dân thường có xu hướng so sánh quyền lợi giữa các dự án khác nhau, làm phát sinh kiến nghị, khiếu nại.

Để giải quyết hiệu quả các khó khăn nêu trên, các địa phương cần xây dựng quy trình xử lý hồ sơ theo hướng khoa học, thống nhất và minh bạch. Trước hết là rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý liên quan đến đất đai, tài sản gắn liền với đất để phân loại theo từng nhóm vấn đề cụ thể. Sau đó tổ chức đối thoại trực tiếp với người dân, xác minh thực địa, lập biên bản và xác định rõ căn cứ pháp lý cho từng trường hợp. Những nội dung vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng phải hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; đồng thời công khai đầy đủ thông tin để người dân theo dõi, giám sát. Việc theo dõi, kiểm tra và giải quyết khiếu nại, kiến nghị cần được thực hiện xuyên suốt nhằm hạn chế phát sinh điểm nóng về an ninh trật tự.

Đáng chú ý, nhiều giải pháp tháo gỡ đã được đề xuất nhằm xử lý tận gốc các tồn tại hiện nay. Trong đó có việc sớm ban hành các hệ số điều chỉnh giá đất và hướng dẫn chuyển tiếp; hướng dẫn cụ thể các trường hợp hỗ trợ đặc thù; đánh giá lại mức độ an toàn của nhà ở, công trình còn lại sau thu hồi đất một phần; rà soát từng trường hợp khó khăn về tái định cư để có phương án phù hợp. Song song với đó là ưu tiên thi hành các bản án hành chính đã có hiệu lực, xử lý dứt điểm các hồ sơ tồn đọng kéo dài và ban hành quy chế phối hợp liên ngành trong công tác giải phóng mặt bằng.

Để những giải pháp này phát huy hiệu quả, việc phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các cấp, các ngành là yếu tố then chốt. UBND cấp tỉnh giữ vai trò chỉ đạo chung và quyết định các nội dung thuộc thẩm quyền; cơ quan quản lý đất đai tham mưu chính sách, hướng dẫn chuyên môn; chính quyền cấp xã trực tiếp xác minh nguồn gốc đất, tổ chức đối thoại và vận động người dân; các sở, ngành liên quan phối hợp đánh giá hiện trạng công trình, hạ tầng kỹ thuật và các điều kiện tái định cư.

Mục tiêu cuối cùng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư không chỉ là bàn giao mặt bằng sạch để triển khai dự án mà còn phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Việc xử lý các vướng mắc cần được thực hiện trên nguyên tắc đúng pháp luật, khách quan, công bằng, rõ thẩm quyền, công khai minh bạch và bảo đảm an sinh xã hội. Khi những nguyên tắc này được thực hiện đồng bộ, công tác giải phóng mặt bằng sẽ trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tạo sự đồng thuận và niềm tin của người dân đối với các chủ trương phát triển của Nhà nước./.

Việt Hồng