Công khai kết luận sai phạm Công ty Cà phê Gia Lai: Thất thoát hơn 26,7 tỷ đồng, hồ sơ chuyển cơ quan điều tra

MTXD - Sau nhiều năm phát sinh khiếu kiện kéo dài liên quan đến quyền lợi người lao động, hộ nhận khoán và quá trình quản lý đất đai sau cổ phần hóa, Thanh tra tỉnh Gia Lai đã chính thức công khai kết luận thanh tra về Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai và Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai. Nội dung kết luận cho thấy hàng loạt sai phạm nghiêm trọng, từ xác định giá trị doanh nghiệp, quản lý tài sản công đến sử dụng đất sau cổ phần hóa; trong đó có nội dung đã được kiến nghị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra vì có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Theo Thông báo số 35/TB-TTT của Thanh tra tỉnh Gia Lai ban hành tháng 5/2026, việc công khai kết luận này được thực hiện theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai tại Văn bản số 5312/UBND-NC ngày 29/4/2026, trên cơ sở Kết luận thanh tra số 11/KL-TTT ngày 08/12/2025. Đây là một phần trong kế hoạch xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài theo chỉ đạo tại Thông báo số 142-TB/VPTW ngày 20/3/2025 của Văn phòng Trung ương, cùng Quyết định số 44/QĐ-TTg ngày 28/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch số 96/KH-TTCP ngày 28/3/2025 của Thanh tra Chính phủ.

Công ty Cà phê Gia Lai có tiền thân là doanh nghiệp nhà nước, được thành lập từ năm 1985 theo Quyết định số 40/QĐ-UB ngày 24/10/1985 của UBND tỉnh Gia Lai – Kon Tum; sau đó được thành lập lại theo Quyết định số 75/QĐ-UB-TLL ngày 22/12/1992 của UBND tỉnh Gia Lai. Đến ngày 13/8/2010, doanh nghiệp này được chuyển đổi thành Công ty TNHH MTV theo Quyết định số 548/QĐ-UBND. Đến năm 2018, thực hiện chủ trương cổ phần hóa theo Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 12/3/2014 và Nghị định số 118/2014/NĐ-CP ngày 17/12/2014, doanh nghiệp chính thức trở thành Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai.

Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa, Thanh tra tỉnh xác định đã có sai phạm nghiêm trọng. Cụ thể, giá trị vườn cây cà phê kinh doanh chỉ được xác định ở mức từ 68,86% đến 79,83%, trong khi theo quy định phải là 100%, dẫn đến thất thoát vốn Nhà nước với số tiền lên tới 26.732.349.060 đồng. Đây là con số đặc biệt đáng chú ý bởi nó phản ánh trực tiếp mức độ thiệt hại ngân sách trong quá trình chuyển đổi doanh nghiệp. Không chỉ vậy, 7.153 cây muồng đen có tuổi đời từ 20 đến 35 năm, vốn là tài sản công dùng làm cây chắn gió, cũng không được đưa vào xác định giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa.

Thanh tra tỉnh nhận định, hành vi xác định sai giá trị vườn cây đã có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự. Trên cơ sở Điều 38 Luật Thanh tra, Chánh Thanh tra tỉnh đã kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo chuyển toàn bộ hồ sơ vụ việc sang Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai để điều tra, xử lý theo quy định. Riêng vụ việc liên quan đến 7.153 cây muồng đen, Công an tỉnh Gia Lai trước đó đã phân công xử lý theo Quyết định số 4949/QĐ-CSKT ngày 12/6/2025.

Không chỉ sai phạm trong định giá tài sản, công tác đất đai cũng bộc lộ nhiều lỗ hổng. Thanh tra xác định đến nay vẫn chưa hoàn tất việc bàn giao giữa Công ty TNHH MTV và Công ty cổ phần, chậm gần 5 năm 6 tháng so với quy định tại Nghị định số 126/2017/NĐ-CP ngày 16/11/2017. Đáng chú ý, doanh nghiệp cũng chưa xác định mốc ranh giới đất được giao, cho thuê; không có biên bản bàn giao thực địa, gây hệ lụy kéo dài trong công tác quản lý sử dụng đất.

Sau khi cổ phần hóa, Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai tiếp tục bị xác định có vi phạm trong sử dụng đất. Dù việc thuê đất được đánh giá là đúng quy định theo Khoản 1 Điều 43 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP và Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT, nhưng việc tự ý chuyển đổi cơ cấu cây trồng ngay sau cổ phần hóa bị xác định là trái cam kết của nhà đầu tư chiến lược. Nghiêm trọng hơn, doanh nghiệp còn cho Công ty Cổ phần Gia súc Lơ Pang thuê lại 140 ha đất tại Chi nhánh Văn phòng 2, Chư Sê, hành vi bị Thanh tra kết luận là trái phương án cổ phần hóa, phương án sử dụng đất và vi phạm Điều 175 Luật Đất đai.

Việc sử dụng đất kém hiệu quả, cho thuê trái quy định đã kéo theo hệ quả là khiếu kiện kéo dài, đời sống người lao động bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Thanh tra xác định phần lớn diện tích đất tại Chi nhánh Văn phòng 2, Chư Sê đã bị người dân và hộ nhận khoán lấn chiếm, sử dụng trong thời gian dài. Đáng chú ý, trách nhiệm quản lý nhà nước không chỉ dừng ở doanh nghiệp mà còn lan sang chính quyền địa phương. Thanh tra chỉ rõ Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND huyện Chư Sê, UBND thị trấn Chư Sê và các xã Dun, Ia Pal đã thiếu biện pháp tuyên truyền, phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời.

Một nội dung khác gây tranh cãi là quyền lợi của các hộ nhận khoán. Thanh tra xác định các hộ không có cơ sở để yêu cầu bồi thường đối với vườn cà phê gốc do Nhà nước đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, với những tài sản do chính hộ nhận khoán tự đầu tư như vườn tiêu, cây trồng xen, giếng nước, lán trại, hệ thống ống tưới, doanh nghiệp có trách nhiệm tính toán bồi thường theo quy định. Đối với các cây bơ và sầu riêng, dù cây giống ban đầu do công ty cấp, nhưng chi phí trồng và chăm sóc do người dân bỏ ra nên vẫn thuộc diện phải xem xét bồi thường.

Từ kết luận này, Thanh tra tỉnh Gia Lai đã kiến nghị hàng loạt biện pháp xử lý: Kiểm điểm trách nhiệm Ban chỉ đạo cổ phần hóa; xử lý trách nhiệm tại Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Thuế tỉnh Gia Lai, UBND xã Chư Sê; buộc Công ty cổ phần rà soát chế độ người lao động, bồi thường tài sản hợp pháp cho hộ nhận khoán và xây dựng lại phương án tái canh để ổn định sản xuất. Đồng thời, Công an tỉnh được giao tiếp tục chỉ đạo xử lý nghiêm các hành vi lấn chiếm đất, phá hoại tài sản và cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh./.

Việt Hồng - Đức Quỳnh