TP.HCM: Tìm giải pháp xây dựng chống cháy cho nhà trong hẻm

MTXD - Những vụ cháy nhà tại TP.HCM tiếp tục đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn cho khu dân cư chật hẹp, đông đúc. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, báo cháy sớm, bảo vệ đường thoát nạn và khống chế lửa ngay trong công trình cần được triển khai đồng bộ với cải thiện khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy.

Với đặc thù những con hẻm dài, hẹp. nhiều khúc cua nên công tác PCCC trong các khu dân cư tại TP.HCM rất khó khăn

Chiều 9/9/2026, một vụ cháy xảy ra tại khu vực sân thượng căn nhà 5 tầng, diện tích khoảng 145 m², trong hẻm đường Thích Quảng Đức, phường Đức Nhuận, TP.HCM. Thời điểm phát hiện cháy, nhà khóa cửa, không có người bên trong; vị trí cháy ở tầng cao khiến lực lượng tại chỗ khó tiếp cận. Cảnh sát phải phá cửa tầng trệt, đưa đường ống lên cao để khống chế đám cháy. Vụ việc không gây thiệt hại về người, nhưng tiếp tục cho thấy khó khăn khi chữa cháy nhà nhiều tầng trong khu dân cư.

Trước đó, khuya 4/9, hỏa hoạn tại ki-ốt vừa ở vừa kinh doanh rau củ trên đường TTN12, phường Đông Hưng Thuận khiến người chồng tử vong, người vợ bỏng nặng và con gái bị bỏng. Theo thông tin VietNamNet đăng ngày 5/9, gia đình đã thuê địa điểm này để sinh sống, buôn bán hơn 7 năm. Khi lửa bùng lên, người con gái hỗ trợ đưa mẹ ra ngoài, còn người cha mắc kẹt bên trong.

Ngày 2/9, tại căn nhà 6 tầng trên đường Cách Mạng Tháng Tám, phường Nhiêu Lộc, cảnh sát giải cứu hai vợ chồng cùng hai con nhỏ khi khói xuất hiện ở tầng 3 và tầng 4. Căn nhà có tầng trệt kinh doanh quán ăn, các tầng trên phục vụ sinh hoạt. Xa hơn, vụ cháy sáng 6/8 tại nhà 2 tầng trên đường Nguyễn Văn Đậu, phường Bình Lợi Trung khiến người cha 40 tuổi và con trai 12 tuổi tử vong do ngạt khói nặng.

Các vụ việc có điều kiện phát sinh và diễn biến khác nhau, không thể quy về một nguyên nhân khi chưa có kết luận điều tra. Tuy nhiên, từ góc độ an toàn công trình, những tình huống người ở tầng trên mắc kẹt, nhà khóa cửa hoặc lực lượng tại chỗ khó tiếp cận đặt ra yêu cầu rà soát đồng thời khả năng phát hiện cháy, đường thoát nạn và phương án cứu chữa.

Với nhà trong hẻm, an toàn cần được chuẩn bị từ bên trong từng công trình. Khi người dân chỉ phát hiện cháy lúc khói đã bao trùm cầu thang, việc thoát ra ngoài có thể trở nên khó khăn dù khoảng cách từ phòng ngủ đến cửa nhà không lớn. Vì vậy, giải pháp đầu tiên cần xem xét là đưa cảnh báo đến người ở trong nhà ngay khi xuất hiện dấu hiệu cháy.

Tại Scotland, Vương quốc Anh, hệ thống báo cháy liên động được áp dụng trong nhà ở theo nguyên tắc một thiết bị kích hoạt thì các thiết bị liên kết cùng phát âm thanh. Hướng dẫn của Chính phủ Scotland bố trí đầu báo khói tại phòng sinh hoạt chính, hành lang và chiếu nghỉ; đầu báo nhiệt trong bếp. Cách tổ chức này giúp cảnh báo được truyền đến các khu vực khác trong nhà, thay vì chỉ phát ra ở nơi có cháy. Đây là kinh nghiệm đáng nghiên cứu đối với nhà ống nhiều tầng tại TP.HCM. Đầu báo cần được lựa chọn và bố trí để người đang ngủ vẫn nhận được cảnh báo, kể cả khi cửa phòng đóng. Hệ thống phải có nguồn dự phòng, được kiểm tra và bảo trì. Với khu trọ nhiều phòng hoặc nhiều căn nhà liền kề, việc liên động cần có thiết kế phân vùng và xác định được nơi phát tín hiệu, tránh tình trạng chuông báo vang lên nhưng không rõ vị trí cần xử lý.

Hệ thống cảnh báo liên thông

Sau cảnh báo sớm là khả năng giữ được đường thoát nạn. Lực lượng Cứu hỏa London nhấn mạnh vai trò của cửa chống cháy tự đóng và các bộ phận ngăn khói trong việc hạn chế lửa, khói độc lan vào hành lang, cầu thang, căn hộ khác. Hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào cả cánh cửa, khung, bản lề, gioăng và chất lượng lắp đặt. Một bộ cửa bị chèn mở hoặc tháo cơ cấu tự đóng sẽ không phát huy đầy đủ chức năng khi xảy ra cháy.

Đối với nhà có tầng trệt kinh doanh, chứa hàng hoặc để xe, hướng cải tạo cần xem xét là ngăn cách khu vực có nguy cơ cháy với cầu thang dẫn lên nơi ngủ. Đường thoát phải được đánh giá trong tình huống khu vực phía trước nhà đã cháy, cửa cuốn không hoạt động hoặc điện bị mất. Việc bố trí thêm một cửa ra ban công chỉ có ý nghĩa khi từ đó có thể tiếp tục đến vị trí an toàn.London cũng có hướng dẫn riêng cho nhà ở phía trên cơ sở kinh doanh. Cách tiếp cận này phù hợp để tham khảo với loại hình nhà vừa ở vừa buôn bán: hoạt động ở tầng dưới và nơi sinh hoạt phía trên phải được xem xét trong cùng một phương án an toàn.

Tại TP.HCM, việc khảo sát dạng nhà này cần làm rõ người ở trên có phải đi xuyên qua khu vực kinh doanh để thoát hay không; hàng hóa, bếp và xe có cùng nằm trên lối ra duy nhất hay không. Từ hiện trạng cụ thể mới xác định phương án ngăn cách, điều chỉnh công năng hoặc bổ sung đường thoát. Không nên mặc định việc trèo qua mái hay ban công nhà bên cạnh là giải pháp cho mọi hộ dân.

Bên cạnh bảo vệ đường thoát, kinh nghiệm Hoa Kỳ cho thấy cần quan tâm đến chữa cháy tự động ngay trong nhà. Cơ quan Quản lý cứu hỏa Hoa Kỳ — USFA — khuyến khích “sprinkler” nhà ở, loại đầu phun phản ứng với nhiệt để phun nước tại khu vực cháy. Hệ thống giúp hạn chế sự phát triển của lửa và giảm thiệt hại do khói; việc lắp đặt thuận lợi hơn trong quá trình xây mới hoặc cải tạo công trình.

“Sprinkler” nhà ở

Với nhà nằm sâu trong hẻm, giá trị của hệ thống tự động là có thể bắt đầu kiểm soát cháy trước khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận. Tuy nhiên, sprinkler phải được thiết kế theo điều kiện sử dụng thực tế. Không thể chỉ lắp một số đầu phun vào đường nước sinh hoạt rồi coi công trình đã được bảo vệ. Áp lực, lưu lượng, thời gian cấp nước và phạm vi bảo vệ đều cần tính toán; khu vực chứa hàng hoặc tập trung nhiều xe cũng phải được đánh giá riêng.

Khó khăn về nguồn nước và diện tích lắp đặt đã được Hồng Kông, Trung Quốc tiếp cận bằng các phương án cải tiến cho nhà cũ. Trong thông tin công bố ngày 18/1/2023, chính quyền cho biết đã triển khai hệ thống cuộn vòi chữa cháy cấp trực tiếp từ mạng nước đô thị cho một số công trình từ ba tầng trở xuống. Các giải pháp điều chỉnh dung tích bể và mở rộng khả năng áp dụng cũng được xem xét theo điều kiện kết cấu, không gian của công trình.

Bài học ở đây là xây dựng giải pháp kỹ thuật phù hợp với nhà hiện hữu. Đối với những nhánh hẻm sâu, TP.HCM có thể nghiên cứu điểm lấy nước và đường ống chữa cháy cố định nhằm giảm quãng đường triển khai vòi. Phương án này phải được khảo sát cùng đơn vị cấp nước và lực lượng chữa cháy, đo kiểm tại vị trí bất lợi nhất, đồng thời xác định rõ người quản lý, bảo trì. Số lượng họng nước không thể thay thế cho việc kiểm chứng khả năng cấp nước thực tế.

Khả năng đưa phương tiện vào khu dân cư cũng cần được tổ chức theo địa hình. Singapore phát triển dòng xe chữa cháy nhẹ Red Rhino; phiên bản thế hệ thứ sáu được giới thiệu năm 2022 tích hợp robot chữa cháy nhỏ và hai bộ thiết bị bọt khí nén dạng xe đẩy. Theo Cơ quan Khoa học và Công nghệ Home Team, quá trình thiết kế có sự tham gia của lực lượng trực tiếp sử dụng, kết hợp thử nghiệm về thao tác và bố trí thiết bị.

Kinh nghiệm này gợi mở việc phối hợp xe lớn, phương tiện nhỏ và thiết bị đẩy tay, mang vác. Xe lớn có thể bảo đảm nguồn nước ở vị trí tiếp cận được, trong khi thiết bị cơ động tiếp tục vào đoạn hẹp. Trước khi lựa chọn phương tiện, cần khảo sát cả bề rộng, góc cua, bậc cấp, vật cản và khoảng trống phía trên hẻm. Thiết bị có kích thước nhỏ vẫn có thể không sử dụng được nếu tuyến tiếp cận không phù hợp.

Cùng với phương tiện chuyên nghiệp, Singapore sử dụng ứng dụng “myResponder” để thông báo tình huống khẩn cấp cho người ở gần. Người tham gia có thể cung cấp vị trí, hình ảnh và hỗ trợ xử lý những đám cháy nhỏ trong phạm vi an toàn. SCDF xác định việc tham gia là tự nguyện, phù hợp với khả năng của người ứng cứu.

Ứng dụng tích hợp báo cháy của Singapore

Đối với khu dân cư nhiều nhánh hẻm, mô hình này có thể được tham khảo để củng cố phối hợp tại chỗ. Mỗi khu vực cần có thông tin rõ về lối vào, nguồn nước, hộ có người cần hỗ trợ và người ra đầu hẻm đón lực lượng. Khi xảy ra cháy, các nhiệm vụ gọi 114, báo động, hướng dẫn thoát nạn và cung cấp thông tin phải được phân công, diễn tập. Người dân chỉ nên xử lý cháy ban đầu khi có điều kiện an toàn và đường rút lui.

Từ các kinh nghiệm trên, hướng ưu tiên cho TP.HCM là khảo sát từng nhóm nhà có điều kiện tương đồng, nhất là nhà nhiều tầng chỉ có một lối ra, nhà ở kết hợp kinh doanh và khu trọ nằm sâu trong hẻm. Trên cơ sở đó, lựa chọn đồng bộ báo cháy, bảo vệ đường thoát, nguồn nước và phương tiện tiếp cận.

Hiệu quả của mô hình cần được đo bằng khả năng vận hành: người trong phòng ngủ có nghe báo động hay không; mất điện có mở được cửa thoát không; mất bao lâu để đưa nước đến vị trí cháy; thiết bị còn hoạt động sau thời gian sử dụng hay không. Đây cũng là cơ sở để chính quyền, lực lượng chữa cháy và chủ công trình xác định hạng mục cần khắc phục, trách nhiệm bảo trì và nguồn lực đầu tư cho từng khu dân cư./.

Việt Hồng- Trần Lập