Dự án lớn chậm thủ tục: Gỡ điểm nghẽn từ khâu chuẩn bị đầu tư

MTXD - Sáu dự án lớn tại Hà Nội với tổng vốn dự kiến gần 2 triệu tỷ đồng đang được đề xuất gia hạn 6 tháng để hoàn thiện các thủ tục, điều kiện còn thiếu. Việc tháo gỡ điểm nghẽn từ khâu chuẩn bị đầu tư được kỳ vọng góp phần rút ngắn thời gian triển khai, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý.

6 dự án đã khởi công nhưng chưa hoàn tất một số thủ tục, điều kiện về quy hoạch, hồ sơ đầu tư hoặc giải phóng mặt bằng. Các dự án được triển khai theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội. Theo cơ chế này, đối với dự án thuộc diện được phép khởi công khi một số thủ tục, điều kiện đang tiếp tục hoàn thiện, các điều kiện khởi công còn lại phải được hoàn tất trong thời hạn tối đa 6 tháng kể từ ngày khởi công.

Dự thảo nghị quyết về việc gia hạn thời gian hoàn thiện thủ tục dự kiến được HĐND TP Hà Nội xem xét tại kỳ họp chuyên đề ngày 10/8. Việc đề xuất gia hạn xuất phát từ thực tế tiến độ hoàn thiện quy hoạch, chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng của một số dự án chưa đáp ứng yêu cầu.

Đáng chú ý, quy mô của các dự án cho thấy mức độ phức tạp của quá trình chuẩn bị đầu tư. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có diện tích hơn 11.400 ha, tổng vốn gần 737.000 tỷ đồng nhưng quy hoạch chi tiết toàn dự án chưa được phê duyệt. Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội rộng gần 9.000 ha, tổng vốn khoảng 925.000 tỷ đồng; đến nay mới giải phóng mặt bằng khoảng 2.000 ha, tương đương 22% diện tích.

Phối cảnh Khu đô thị đa mục tiêu tại khu vực xã Thư Lâm và Đông Anh (Nguồn: VnExpress).

Trong khi đó, Khu đô thị đa mục tiêu tại các xã Thư Lâm, Đông Anh rộng khoảng 736 ha, tổng vốn hơn 85.000 tỷ đồng chưa được phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi và hồ sơ đầu tư. Dự án Bắc Thăng Long Urban City rộng khoảng 474 ha, tổng vốn gần 99.900 tỷ đồng cũng đang hoàn thiện quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, trong khi báo cáo nghiên cứu khả thi và hồ sơ đầu tư chưa được phê duyệt.

Khu đô thị Công viên công nghệ số FPT có diện tích hơn 196 ha, tổng vốn khoảng 86.000 tỷ đồng chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng, giao đất trên toàn bộ diện tích và việc lập, thẩm định quy hoạch chi tiết 1/500 còn chậm. Tổ hợp y tế chăm sóc sức khỏe người cao tuổi - Đại học Y Hà Nội, tổng vốn dự kiến 14.200 tỷ đồng, còn vướng một số vấn đề về cơ chế phối hợp vốn công - tư, công trình BT, quỹ đất thanh toán, quy hoạch và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Phối cảnh một phần dự án Khu Công viên công nghệ số FPT (Nguồn: VnExpress).

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Từ những trường hợp trên có thể thấy, điểm nghẽn của các dự án lớn không chỉ nằm ở một thủ tục hành chính riêng lẻ mà liên quan đến cả quá trình chuẩn bị đầu tư. Quy hoạch chưa hoàn thiện có thể ảnh hưởng đến việc xác định phạm vi, không gian và các hạng mục của dự án. Giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng tiến độ cũng khiến việc triển khai các hạng mục trên thực địa gặp khó khăn. Trong khi đó, những dự án có mô hình đầu tư đặc thù lại cần được làm rõ về cơ chế vốn, đất đai và phương án thực hiện trước khi có thể triển khai đồng bộ.

Thực tế này cho thấy chất lượng chuẩn bị đầu tư có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ của dự án. Việc xác định rõ các điều kiện cần thiết, nhận diện sớm những vấn đề có thể phát sinh và xây dựng lộ trình xử lý cụ thể sẽ giúp hạn chế tình trạng dự án phải tiếp tục hoàn thiện nhiều nội dung sau khi đã khởi công.

Tại Hà Nội, yêu cầu này cũng đã được đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết số 258/2025/QH15. Kế hoạch số 144/KH-UBND ngày 10/4/2026 của UBND thành phố yêu cầu phân công rõ trách nhiệm, đầu mối và thời hạn; tăng cường phối hợp liên ngành; đồng thời đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị và triển khai các dự án trọng điểm.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, kế hoạch của Hà Nội cũng yêu cầu xác định rõ phạm vi, ranh giới thu hồi đất, hiện trạng sử dụng đất, đối tượng bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư, nguồn vốn và tiến độ; trong một số trường hợp, dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thể được chuẩn bị độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư.

Chuẩn bị kỹ để rút ngắn tiến độ

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thời gian chuẩn bị và triển khai dự án. Tuy nhiên, rút ngắn thủ tục không đồng nghĩa với việc bỏ qua các yêu cầu quản lý cần thiết.

Tháng 5/2026, Bộ Xây dựng đề xuất tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng theo nguyên tắc từ giai đoạn chuẩn bị dự án đến khi khởi công, mỗi công trình, dự án chỉ phải thực hiện một thủ tục hành chính. Theo đề xuất này, những công trình đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ thuộc diện được miễn giấy phép xây dựng; các công trình không thuộc diện phải thẩm định sẽ thực hiện thủ tục cấp phép xây dựng.

Đây là đề xuất cải cách của Bộ Xây dựng, không phải quy định có thể áp dụng chung như một quy định pháp luật đã có hiệu lực. Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ dự án vẫn phải được thực hiện trong phạm vi các quy định pháp luật hiện hành và cơ chế đặc thù được cấp có thẩm quyền cho phép.

Về lâu dài, để rút ngắn thời gian triển khai các công trình lớn, cần tiếp tục tăng tính liên thông giữa quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng và giải phóng mặt bằng; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý của từng cơ quan; đồng thời tăng cường theo dõi, kiểm tra tiến độ ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Đồng bộ các khâu, tránh dự án “chờ nhau”

Đặc biệt, đối với những dự án quy mô lớn, việc khởi công cần gắn với mức độ sẵn sàng thực tế của dự án. Khi quy hoạch, hồ sơ đầu tư, mặt bằng và các điều kiện pháp lý được chuẩn bị đồng bộ, tiến độ thi công sẽ có cơ sở được bảo đảm tốt hơn, hạn chế phát sinh việc phải điều chỉnh hoặc gia hạn trong quá trình triển khai. Một dự án lớn thường liên quan đến nhiều cơ quan quản lý nhà nước. Nếu từng nội dung được xử lý theo trình tự riêng, thiếu cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin, thời gian thực hiện có thể bị kéo dài bởi chính sự chồng chéo giữa các khâu.

Vì vậy, cần tăng cường cơ chế phối hợp liên thông ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Những nội dung liên quan đến quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường và giải phóng mặt bằng cần được rà soát đồng thời để phát hiện sớm những vấn đề có thể ảnh hưởng đến tiến độ.

Cùng với đó, trách nhiệm và thời hạn xử lý của từng cơ quan cần được xác định rõ. Đối với những dự án trọng điểm, có thể thiết lập cơ chế theo dõi tiến độ theo từng mốc, qua đó kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh thay vì để vướng mắc kéo dài rồi mới tháo gỡ.

Cải cách thủ tục gắn với hiệu quả đầu tư

Cải cách thủ tục gắn với hiệu quả đầu tư, đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng, đô thị của Thủ đô.

Việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng là yêu cầu cần thiết, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng, đô thị và công trình lớn đang được triển khai nhằm tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, tốc độ cần đi cùng chất lượng chuẩn bị. Một dự án chỉ thực sự được xem là triển khai nhanh khi có thể chuyển liên tục từ quy hoạch sang đầu tư, từ chuẩn bị mặt bằng sang thi công và từ thi công đến đưa công trình vào khai thác.

Từ thực tiễn 6 dự án lớn tại Hà Nội có thể thấy, bài toán hiện nay không chỉ là làm thế nào để “cắt” thêm một thủ tục, mà quan trọng hơn là làm thế nào để toàn bộ quy trình chuẩn bị đầu tư được tổ chức khoa học, minh bạch và liên thông.

Khi quy hoạch được chuẩn bị đầy đủ, đất đai và mặt bằng được xử lý từ sớm, hồ sơ đầu tư được hoàn thiện và trách nhiệm giữa các cơ quan được phân định rõ, tiến độ dự án sẽ có cơ sở được rút ngắn, hạn chế chi phí phát sinh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Rút ngắn thời gian triển khai công trình lớn, vì vậy, cần bắt đầu từ việc chuẩn bị tốt hơn ngay từ đầu. Đây không chỉ là giải pháp thúc đẩy tiến độ xây dựng, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng, đô thị của Thủ đô.

Phạm Thủy