Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi): Đề xuất cụ thể hóa 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi

MTXD - Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), trong đó đề xuất cụ thể hóa 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc cụ thể hóa các trường hợp không được bồi thường về đất thay vì quy định theo các nhóm như hiện hành sẽ giúp cơ quan quản lý, cơ quan thực thi và người sử dụng đất dễ xác định quyền, nghĩa vụ của mình khi Nhà nước thu hồi đất. Dự thảo Luật hiện đang được lấy ý kiến rộng rãi và dự kiến tiếp nhận góp ý đến hết ngày 10/8/2026.

Đề xuất cụ thể hóa 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi.

Theo dự thảo, trường hợp đầu tiên không được bồi thường là đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân, bởi đây vẫn là trường hợp được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật khi đáp ứng đủ điều kiện.

Đối với đất được Nhà nước giao cho tổ chức có nghĩa vụ nộp tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất, dự thảo cũng đề xuất không bồi thường khi Nhà nước thu hồi.

Bên cạnh đó, đất được Nhà nước cho thuê theo hình thức trả tiền thuê đất hằng năm hoặc trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng thuộc trường hợp được miễn tiền thuê đất cũng không thuộc diện được bồi thường. Riêng hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất phi nông nghiệp không phải là đất ở vẫn được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật hiện hành.

Dự thảo đồng thời bổ sung quy định không bồi thường đối với đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích do UBND cấp xã cho thuê; đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản hoặc làm muối; cũng như phần diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước giao vượt hạn mức theo quy định.

Đối với đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý, dự thảo tiếp tục kế thừa quy định của Luật Đất đai năm 2024, theo đó đây vẫn là nhóm đất không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi.

Ngoài ra, các trường hợp đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai; do chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định của pháp luật; hoặc người sử dụng đất không còn nhu cầu sử dụng và tự nguyện trả lại đất cũng tiếp tục thuộc diện không được bồi thường như quy định hiện hành.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định giao Chính phủ căn cứ yêu cầu quản lý và tình hình thực tiễn để quy định thêm các trường hợp khác không được bồi thường về đất nếu phát sinh trong quá trình thực thi. Theo cơ quan soạn thảo, quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý linh hoạt nhằm xử lý những tình huống mới chưa được luật dự liệu.

Theo Luật Đất đai năm 2024 đang có hiệu lực, các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi hiện được quy định theo 4 nhóm chính.

Cụ thể, gồm: trường hợp không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại; đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý; đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai hoặc do chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định của pháp luật, người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất.

Bên cạnh đó, Luật Đất đai năm 2024 cũng quy định người sử dụng đất không đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất thì không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi.

Tuy nhiên, pháp luật hiện hành vẫn dành cơ chế bảo đảm quyền lợi đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đã sử dụng đất trước ngày 1/7/2004 nhưng chưa đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận, theo đó nhóm đối tượng này vẫn có thể được xem xét bồi thường theo quy định của Chính phủ.

So với Luật Đất đai năm 2024, điểm mới đáng chú ý của dự thảo không phải là thay đổi toàn bộ chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà là quy định cụ thể từng trường hợp không được bồi thường, thay vì quy định khái quát theo nhóm như hiện nay. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp quá trình áp dụng pháp luật minh bạch, thống nhất hơn, đồng thời hạn chế những vướng mắc trong thực tiễn thu hồi đất và giải phóng mặt bằng.

Việc cụ thể hóa các quy định được kỳ vọng sẽ bảo đảm thống nhất, minh bạch trong công tác bồi thường, thu hồi đất.

Việc làm rõ từng trường hợp cũng được đánh giá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xác định đối tượng được bồi thường khi thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và các công trình phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng.

Hiện nay, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mới đang trong quá trình lấy ý kiến và chưa có hiệu lực thi hành. Sau khi tổng hợp, tiếp thu ý kiến của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo để trình cấp có thẩm quyền xem xét theo quy định.

Phạm Thủy