MTXD - UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến đối với dự thảo quy định về trình tự, tiêu chí để người có nhà, đất bị thu hồi phục vụ các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Đề xuất hướng tới hỗ trợ người dân ổn định chỗ ở, đồng thời góp phần tháo gỡ vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Ưu tiên người dân gặp khó khăn về chỗ ở

Theo dự thảo do UBND TP Hà Nội xây dựng, chính sách được đề xuất áp dụng đối với chủ sở hữu nhà ở, người sử dụng đất bị thu hồi để thực hiện các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Điểm đáng chú ý là những trường hợp đáp ứng các tiêu chí cụ thể có thể được ưu tiên mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm. Các đối tượng đủ điều kiện theo dự thảo cũng không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở, đối tượng và thu nhập theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Chính sách dự kiến hướng đến hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là những người đủ điều kiện được bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt. Nhóm thứ hai là những người không đủ điều kiện bố trí tái định cư nhưng gặp khó khăn về nhà ở.

Việc xác định đối tượng được hưởng chính sách không chỉ căn cứ vào tình trạng bị thu hồi nhà, đất mà còn phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí theo dự thảo. Trong đó, người dân chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở đối với diện tích bị thu hồi; có tên trong quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; có nguyện vọng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội và chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội tại các dự án trên địa bàn thành phố.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý, dự thảo không áp dụng chính sách đối với trường hợp chỉ bị thu hồi đất nhưng không bị thu hồi nhà ở, công trình đang sử dụng để ở và không phải di chuyển chỗ ở.

Việc xác định rõ phạm vi, đối tượng và điều kiện thụ hưởng được kỳ vọng góp phần bảo đảm chính sách hỗ trợ đúng người, đúng hoàn cảnh, hạn chế tình trạng lợi dụng cơ chế ưu tiên để tiếp cận nhà ở xã hội không đúng quy định.

Quy trình xét duyệt được đề xuất theo từng bước

Để triển khai chính sách, dự thảo quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn trong việc rà soát nhu cầu, xác minh điều kiện và lập danh sách người dân đủ tiêu chí.

Theo đó, UBND cấp xã nơi có dự án thu hồi đất dự kiến chủ trì, phối hợp với công an cấp xã rà soát nhu cầu nhà ở xã hội, xác minh từng trường hợp và lập danh sách đề nghị Sở Xây dựng xem xét.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được đề nghị, Sở Xây dựng có trách nhiệm rà soát, loại trừ các trường hợp không đáp ứng tiêu chí và giới thiệu dự án có quỹ nhà phù hợp.

Việc giới thiệu dự án được ưu tiên theo hướng gần nơi có nhà, đất bị thu hồi nhằm tạo thuận lợi cho người dân trong sinh hoạt và ổn định cuộc sống. Trường hợp chưa có quỹ nhà đáp ứng nhu cầu, cơ quan chức năng sẽ thông báo bằng văn bản, đưa người dân vào danh sách chờ và giới thiệu khi có dự án phù hợp.

Sau khi nhận được văn bản của Sở Xây dựng, UBND cấp xã dự kiến có 7 ngày để phê duyệt danh sách đủ điều kiện, đồng thời phối hợp với chủ đầu tư xác định vị trí và cơ cấu diện tích căn hộ cho từng trường hợp.

Theo dự thảo, văn bản giới thiệu của Sở Xây dựng có giá trị giữ quỹ căn hộ trong thời hạn 30 ngày. Nếu hết thời hạn này mà UBND cấp xã chưa phê duyệt danh sách và gửi chủ đầu tư, các căn hộ được giới thiệu có thể được bán, cho thuê mua theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Trong vòng 5 ngày kể từ khi có biên bản thống nhất về việc bố trí căn hộ, chủ đầu tư phải thông báo bằng văn bản cho người dân để dự kiến ký hợp đồng khi đủ điều kiện. Khi dự án đủ điều kiện bán hoặc cho thuê mua, chủ đầu tư thông báo thời gian, địa điểm ký hợp đồng và thực hiện giao dịch mà không tổ chức bốc thăm.

Dự thảo cũng xác định trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc kiểm tra, xác minh, phê duyệt và công khai danh sách đối tượng. Công an cấp xã phối hợp rà soát điều kiện, phát hiện các trường hợp bán lại, cho thuê lại hoặc sử dụng nhà ở xã hội không đúng mục đích để ở.

Gắn chính sách nhà ở với công tác giải phóng mặt bằng

Trong quá trình triển khai các dự án đầu tư xây dựng và chỉnh trang đô thị, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ thực hiện dự án cũng như việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị thu hồi đất.

Thực tế, nhu cầu ổn định nơi ở sau thu hồi nhà, đất không phải lúc nào cũng được giải quyết trọn vẹn thông qua việc bố trí tái định cư. Một số trường hợp không đủ điều kiện tái định cư nhưng vẫn gặp khó khăn về chỗ ở, cần có phương án hỗ trợ phù hợp để sớm ổn định cuộc sống.

Việc Hà Nội đề xuất cơ chế ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm cho các trường hợp đủ tiêu chí là một hướng tiếp cận nhằm kết nối chính sách nhà ở với công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng. Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, cơ chế này có thể mở thêm cơ hội tiếp cận nhà ở cho người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án, đồng thời góp phần tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, việc tổ chức thực hiện cần bảo đảm công khai, minh bạch trong xác định đối tượng, xác minh hoàn cảnh và phân bổ quỹ căn hộ. Các tiêu chí ưu tiên cần được áp dụng thống nhất, có cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm hạn chế phát sinh khiếu nại hoặc tình trạng trục lợi chính sách.

Bên cạnh đó, quỹ nhà ở xã hội được giới thiệu cho người dân cần phù hợp với nhu cầu thực tế, có vị trí thuận lợi cho việc đi lại, làm việc và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Việc bố trí chỗ ở mới không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn cần hướng tới bảo đảm điều kiện sinh hoạt ổn định, lâu dài cho các hộ gia đình.

Hiện đề xuất của UBND TP Hà Nội đang trong quá trình lấy ý kiến. Việc tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí, quy trình xét duyệt và cơ chế phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn với chủ đầu tư sẽ là cơ sở quan trọng để chính sách, nếu được thông qua, triển khai đúng đối tượng, đúng mục đích và gắn với yêu cầu phát triển đô thị bền vững.

Đức Sơn (t/h)