Lâm Đồng: Sở Nông nghiệp và Môi trường từ chối trả lời báo chí, lý lẽ đã thuyết phục?

MTXD - Mặc dù được UBND tỉnh Lâm Đồng giao chủ trì, phối hợp cung cấp thông tin phục vụ hoạt động báo chí, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh này cho rằng các nội dung Tạp chí Điện tử Môi trường Xây dựng đề nghị làm rõ phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh theo trình tự pháp luật và “không thuộc phạm vi cung cấp thông tin báo chí để trả lời riêng theo từng câu hỏi”. Cách lập luận này đang đặt ra vấn đề: Đâu là hoạt động xác minh để kết luận vi phạm và đâu là trách nhiệm cung cấp những thông tin, hồ sơ hiện có thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Sở?

Đề cao tuyên truyền " làm sạch dữ liệu đất đai", khi báo chí hỏi đến thì "từ chối trả lời" !?

Ngày 17/7/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng ban hành Văn bản số 10191/SNNMT-CCQLĐĐ, trả lời đề nghị cung cấp thông tin của Tạp chí Điện tử Môi trường Xây dựng liên quan vụ việc “nhà yến xây trên đất nông nghiệp”  tại xã Bảo Lâm 5.

Văn bản được ban hành để thực hiện chỉ đạo tại Văn bản số 10282/UBND-NNMT ngày 30/6/2026 của UBND tỉnh Lâm Đồng, sau khi Tạp chí gửi Văn bản số 15/TCĐTMTXD ngày 15/6/2026 đề nghị cung cấp thông tin phục vụ hoạt động báo chí.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các câu hỏi của Tạp chí chủ yếu liên quan đến việc kiểm tra, xác minh hồ sơ địa chính, trình tự thực hiện thủ tục đất đai, tính pháp lý của tài liệu, việc chấp hành pháp luật của người sử dụng đất, trách nhiệm quản lý nhà nước và trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân trong một vụ việc cụ thể.

Từ nhận định trên, Sở cho rằng những nội dung này phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh và kết luận theo trình tự, thủ tục pháp luật; “không thuộc phạm vi cung cấp thông tin báo chí để trả lời riêng theo từng câu hỏi”.

Sở cũng dẫn lại ý kiến của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại Văn bản số 3580/SVHTTDL-QLTTBCXB ngày 10/7/2026, cho rằng nội dung đề nghị cung cấp thông tin “có dấu hiệu chưa phù hợp” với tôn chỉ, mục đích hoạt động thông tin chuyên sâu, chuyên ngành và phản biện chính sách về lĩnh vực môi trường xây dựng của Tạp chí.

Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường kết luận không có cơ sở trả lời riêng từng nội dung theo đề nghị tại công văn của Tạp chí.

Cần phân biệt cung cấp thông tin với kết luận vi phạm

Không thể phủ nhận rằng việc xác định một cá nhân hoặc tổ chức có vi phạm pháp luật hay không phải được thực hiện bởi cơ quan có thẩm quyền, trên cơ sở kiểm tra, xác minh và tuân thủ đúng trình tự.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi câu hỏi liên quan đến một vụ việc cụ thể đều nằm ngoài phạm vi cung cấp thông tin cho báo chí.

Trong vụ việc tại Bảo Lâm 5, nhiều câu hỏi có thể được trả lời trực tiếp từ hồ sơ quản lý hiện có mà không cần Sở phải thay thế cơ quan thanh tra, cơ quan điều tra hoặc ban hành kết luận xử lý vi phạm. Chẳng hạn, cơ quan quản lý đất đai có thể cho biết theo hồ sơ địa chính, khu đất được xác định thuộc loại đất gì; đã có hồ sơ đăng ký biến động hay chưa; đã thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất hay chưa; đơn vị nào đang quản lý hồ sơ; tài liệu mang tên “trích lục bản đồ” có nằm trong hệ thống hồ sơ địa chính hợp pháp hay không.

Tương tự, nếu một nội dung chưa được kiểm tra hoặc đang trong quá trình xác minh, cơ quan chức năng hoàn toàn có thể trả lời rõ rằng chưa đủ cơ sở kết luận, vụ việc đang được đơn vị nào xem xét và dự kiến giải quyết theo trình tự nào.

Đó là cung cấp thông tin về tình trạng hồ sơ và hoạt động quản lý nhà nước, không phải kết luận một cá nhân có hành vi phạm tội hoặc vi phạm hành chính.

Nghị định về cung cấp thông tin không chỉ quy định quyền từ chối

Nghị định số 244/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, điều chỉnh việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước, trong đó đối tượng áp dụng bao gồm các sở trực thuộc UBND cấp tỉnh.

Điều 4 Nghị định này quy định người phát ngôn có quyền yêu cầu các đơn vị, cá nhân trực thuộc cung cấp và tập hợp thông tin để trả lời phản ánh, kiến nghị, phê bình, khiếu nại, tố cáo của tổ chức, công dân do cơ quan báo chí chuyển đến hoặc đăng, phát trên báo chí. Các đơn vị, cá nhân có trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác theo yêu cầu của người phát ngôn. Nghị định cho phép từ chối cung cấp thông tin trong những trường hợp pháp luật quy định, nhưng trường hợp từ chối phải nêu rõ lý do để cơ quan báo chí biết.

Điều 5 cũng xác định việc trả lời bằng văn bản hoặc thư điện tử là một trong những hình thức cung cấp thông tin chính thức cho báo chí.

Đáng chú ý, Điều 6 quy định các sở thuộc UBND cấp tỉnh tổ chức cung cấp thông tin cho báo chí về tình hình hoạt động, kết quả thực hiện nhiệm vụ và những vấn đề được dư luận quan tâm thuộc lĩnh vực, địa bàn quản lý. Việc cung cấp có thể thực hiện bằng văn bản hoặc các hình thức khác theo quy định.

Như vậy, lý do “vụ việc phải được kiểm tra, xác minh” chưa đủ để loại bỏ toàn bộ trách nhiệm cung cấp thông tin. Cơ quan được giao trả lời cần bóc tách từng nhóm câu hỏi: Nội dung nào đã có tài liệu thì cung cấp; nội dung nào chưa kết luận thì thông báo tình trạng xử lý; nội dung nào thuộc cơ quan khác thì chuyển hoặc hướng dẫn đúng thẩm quyền; nội dung nào bị hạn chế tiếp cận thì phải chỉ rõ căn cứ pháp luật.

Việc từ chối toàn bộ bằng nhận định chung rằng “không có cơ sở trả lời riêng từng nội dung” dễ tạo cảm giác cơ quan quản lý đang đồng nhất giữa cung cấp dữ liệu hiện có với tiến hành một cuộc điều tra hoặc thanh tra toàn diện.

Dẫn “tôn chỉ, mục đích” có phù hợp để từ chối thông tin?

Lý lẽ thứ hai được Sở Nông nghiệp và Môi trường sử dụng là nội dung yêu cầu “có dấu hiệu chưa phù hợp” với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí, theo ý kiến của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là nhận định “có dấu hiệu”, chưa phải một quyết định xử lý vi phạm báo chí hoặc kết luận có hiệu lực xác định Tạp chí đã hoạt động ngoài giấy phép.

Bên cạnh đó, theo nội dung giấy phép được chính cơ quan quản lý trích dẫn, Tạp chí có chức năng thông tin chuyên sâu, trao đổi kinh nghiệm, tham gia tư vấn, phản biện chính sách trong lĩnh vực môi trường xây dựng. Một vụ việc liên quan đến nhà yến xây dựng trên đất nông nghiệp, loại đất theo hồ sơ địa chính, thủ tục đất đai, trật tự xây dựng và trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương có mối liên hệ trực tiếp với lĩnh vực môi trường, đất đai và xây dựng.

Việc tìm hiểu nguồn gốc pháp lý của khu đất cũng không phải là mở rộng câu chuyện một cách tùy tiện. Nếu phần đất xây dựng công trình được quản lý hoặc xác lập trên cơ sở những tài liệu địa chính đang có ý kiến khác nhau về thẩm quyền ban hành, thì giá trị pháp lý của các tài liệu này là một mắt xích cần thiết để đánh giá tính hợp pháp của việc quản lý, sử dụng đất và xây dựng công trình.

Luật Báo chí năm 2025 xác định báo chí có nhiệm vụ phản ánh, hướng dẫn dư luận xã hội, phát hiện và đấu tranh với hành vi vi phạm pháp luật, hiện tượng tiêu cực; đồng thời công dân có quyền kiến nghị, phản ánh, phê bình, khiếu nại và tố cáo trên báo chí.

Tất nhiên, cơ quan báo chí phải hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, bảo đảm thông tin trung thực và không được quy kết tội danh khi chưa có bản án của Tòa án. Luật Báo chí cũng nghiêm cấm đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của tổ chức, cá nhân.

Nhưng việc một cơ quan báo chí gửi công văn để xác minh thông tin trước khi đăng tải chính là biện pháp nghiệp vụ nhằm hạn chế thông tin một chiều và tránh vi phạm. Công văn đề nghị cung cấp thông tin chưa phải là một tác phẩm báo chí đã được xuất bản. Vì vậy, lấy nội dung câu hỏi trong công văn làm căn cứ gần như duy nhất để nhận định “vượt tôn chỉ” rồi từ đó từ chối cung cấp thông tin là cách tiếp cận cần được xem xét thận trọng.

UBND tỉnh đã giao chủ trì, vì sao không phối hợp trả lời?

Một điểm khác cần được làm rõ là UBND tỉnh Lâm Đồng đã có Văn bản số 10282/UBND-NNMT giao Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện việc cung cấp thông tin phục vụ hoạt động báo chí.

Trong trường hợp một số câu hỏi vượt phạm vi quản lý trực tiếp của Sở, phương án phù hợp hơn có thể là phối hợp với UBND xã Bảo Lâm 5, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan quản lý xây dựng và các đơn vị liên quan để tổng hợp trả lời; hoặc báo cáo UBND tỉnh điều chỉnh cơ quan chủ trì đối với từng nhóm nội dung.

Việc chỉ dẫn lại quan điểm về tôn chỉ, mục đích và kết luận không có cơ sở trả lời từng câu hỏi chưa cho thấy đầy đủ quá trình phối hợp, rà soát tài liệu hoặc phân loại nội dung theo chức năng quản lý.

Tạp chí không yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường kết tội bất kỳ cá nhân nào. Điều báo chí cần là các dữ liệu và quan điểm chính thức: Đất thuộc loại nào, hồ sơ nào đang được lưu giữ, thủ tục nào đã được thực hiện, tài liệu nào có giá trị trong hệ thống địa chính, cơ quan nào đang giải quyết và căn cứ nào được áp dụng.

Đó cũng là cơ sở để thông tin đến bạn đọc một cách thận trọng, khách quan và đa chiều.

Trong tinh thần xây dựng, vụ việc cần được UBND tỉnh Lâm Đồng tiếp tục chỉ đạo rà soát, yêu cầu các cơ quan chuyên môn cung cấp những thông tin có thể công khai, giải thích rõ những nội dung chưa thể cung cấp và nêu căn cứ pháp luật đối với từng trường hợp. Một câu trả lời minh bạch, có tài liệu và phân định rõ thẩm quyền sẽ thuyết phục hơn nhiều so với việc khép lại toàn bộ đề nghị bằng nhận định chung rằng “không có cơ sở trả lời”./.