Quản lý giá vật liệu xây dựng: Chìa khóa kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng

MTXD - Trong bối cảnh giá nguyên vật liệu liên tục biến động, công tác quản lý giá vật liệu xây dựng (VLXD) đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành xây dựng nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư, hạn chế thất thoát ngân sách và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xây dựng. Thực tế cho thấy, giá VLXD không chỉ là cơ sở để lập dự toán, xác định giá gói thầu, ký kết hợp đồng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thanh toán, quyết toán và kiểm soát chi phí của các dự án đầu tư xây dựng.

Theo các quy định hiện hành như Nghị định số 10/2021/NĐ-CP, Thông tư số 11/2021/TT-BXD và Thông tư số 14/2023/TT-BXD, việc quản lý giá VLXD phải được thực hiện trên cơ sở thu thập, khảo sát và công bố giá định kỳ, bảo đảm phù hợp với diễn biến thực tế của thị trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu xây dựng lập dự toán sát thực tế, hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Thực tiễn cho thấy, nếu công tác quản lý giá vật liệu được thực hiện lỏng lẻo sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Trước hết là nguy cơ đội vốn dự án do dự toán không phản ánh đúng mặt bằng giá thị trường. Bên cạnh đó, việc thiếu dữ liệu giá chính xác còn làm kéo dài thời gian giải ngân, phát sinh tranh chấp hợp đồng giữa các bên và gia tăng nguy cơ bị thanh tra, kiểm toán kiến nghị xử lý do sai lệch chi phí đầu tư.

Để hạn chế các rủi ro này, cơ quan quản lý nhà nước cần triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ từ thu thập thông tin giá, khảo sát nguồn cung, kiểm tra tính hợp lệ của báo giá đến công bố giá VLXD định kỳ theo tháng hoặc quý. Quá trình này không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp báo giá từ các nhà sản xuất, nhà phân phối mà còn phải đánh giá các yếu tố ảnh hưởng như khoảng cách vận chuyển, điều kiện địa hình, khả năng cung ứng và đặc thù của từng khu vực. Mục tiêu cuối cùng là hình thành cơ sở dữ liệu giá đáng tin cậy phục vụ cho công tác lập dự toán, đấu thầu và thanh quyết toán.

Một quy trình quản lý giá hiệu quả thường bắt đầu bằng việc rà soát danh mục vật liệu chủ yếu của từng địa phương, thu thập báo giá từ nhiều nguồn khác nhau, kiểm tra tính xác thực của thông tin, xác định vùng giá theo địa bàn và công bố giá định kỳ. Đồng thời, cơ quan chức năng cần theo dõi sát diễn biến thị trường để kịp thời cảnh báo những biến động bất thường, nhất là đối với các nhóm vật liệu có ảnh hưởng lớn đến chi phí xây dựng như cát, đá, đất san lấp, thép, xi măng, nhựa đường, ống cấp thoát nước và các loại vật liệu hoàn thiện.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn tồn tại nhiều sai sót phổ biến trong công tác quản lý giá. Nhiều đơn vị vẫn sử dụng giá công bố nhưng không kiểm tra điều kiện vận chuyển cụ thể; lựa chọn mức giá thấp nhất một cách máy móc; không cập nhật biến động giá trong thời gian dài hoặc bỏ qua việc khảo sát nguồn cung thực tế. Một số trường hợp còn không lưu trữ đầy đủ hồ sơ khảo sát giá, gây khó khăn khi cơ quan thanh tra, kiểm toán tiến hành kiểm tra. Những hạn chế này không chỉ làm sai lệch dự toán mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng công trình và tiến độ thi công.

Trong bối cảnh thị trường vật liệu xây dựng ngày càng biến động phức tạp, việc xây dựng cơ sở dữ liệu giá đồng bộ, chuẩn hóa quy trình khảo sát và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý giá là yêu cầu cấp thiết. Các địa phương cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu giữa các sở, ngành, thường xuyên cập nhật nguồn cung và giá thị trường để phục vụ công tác quản lý nhà nước. Chỉ khi giá VLXD được quản lý một cách khoa học, minh bạch và sát thực tế, các dự án đầu tư xây dựng mới có thể kiểm soát tốt chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xây dựng./.

Việt Hồng