Bộ Nông nghiệp và Môi trường siết chặt thủ tục đất đai, ngăn chặn tình trạng “đi cửa sau”

MTXD - Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ ngày 7/9/2026, đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm soát việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính về đất đai. Động thái này xuất phát từ phản ánh về tình trạng người dân bị trả hồ sơ nhiều, chặn tình trạng “đi cửa sau”.

Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ siết chặt thủ tục đất đai, ngăn chặn tình trạng “đi cửa sau” - Ảnh: AI.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ ngày 7/9/2026, đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm soát việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính về đất đai. Động thái này xuất phát từ phản ánh về tình trạng người dân bị trả hồ sơ nhiều lần, thời gian xử lý kéo dài, trong khi một số hồ sơ thông qua người được ủy quyền lại được giải quyết nhanh hơn.

Điểm đáng chú ý nhất của công văn là yêu cầu thay đổi cách tiếp cận từ “quản lý hồ sơ” sang “hành chính phục vụ”.

Bộ yêu cầu các địa phương bố trí cán bộ có đủ năng lực chuyên môn, hiểu pháp luật và có phẩm chất đạo đức tại bộ phận tiếp nhận, trả kết quả; đồng thời chủ động hướng dẫn người dân, doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ.

Đặc biệt, cơ quan tiếp nhận phải chấm dứt tình trạng yêu cầu người dân bổ sung hồ sơ nhiều lần. Nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hợp lệ, cơ quan tiếp nhận phải có văn bản hướng dẫn một lần duy nhất, nêu rõ toàn bộ nội dung cần bổ sung. Trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, cơ quan có thẩm quyền cũng phải trả lời bằng văn bản, nêu rõ lý do và căn cứ pháp lý.

Quy định này nếu được thực hiện nghiêm sẽ tác động trực tiếp đến một trong những vấn đề gây bức xúc nhất hiện nay: người dân không biết chính xác hồ sơ còn thiếu gì, phải đi lại nhiều lần và không xác định được thời điểm hoàn tất thủ tục.

Bộ cũng yêu cầu đối với hồ sơ trễ hạn, cơ quan giải quyết phải có văn bản xin lỗi người thực hiện thủ tục, đồng thời xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Đây là điểm quan trọng bởi thời hạn giải quyết thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với trách nhiệm cụ thể của cơ quan và cán bộ xử lý.

Một yêu cầu khác là công khai đầy đủ trình tự, thủ tục, thành phần hồ sơ, nghĩa vụ tài chính, thời hạn và kết quả giải quyết tại nơi tiếp nhận hồ sơ, trụ sở cơ quan và trên Cổng thông tin điện tử của địa phương.

Về bản chất, công khai thông tin là công cụ hạn chế tình trạng “xin - cho” trong thủ tục hành chính. Khi người dân có thể biết trước cần chuẩn bị giấy tờ gì, phải thực hiện những bước nào, mất bao lâu và phải nộp các khoản nghĩa vụ tài chính nào, dư địa cho việc hướng dẫn tùy tiện hoặc yêu cầu bổ sung ngoài quy định sẽ giảm.

Bộ đồng thời yêu cầu đẩy mạnh tiếp nhận và trả kết quả qua Cổng dịch vụ công trực tuyến, tăng cường kết nối cơ sở dữ liệu đất đai với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để giảm giấy tờ không cần thiết.

Nếu triển khai đồng bộ, chuyển đổi số không chỉ giúp rút ngắn thời gian mà còn tạo ra dấu vết điện tử trong toàn bộ quá trình xử lý. Đây là cơ sở quan trọng để kiểm tra hồ sơ đang nằm ở khâu nào, cán bộ nào đang xử lý và nguyên nhân vì sao hồ sơ chậm.

Tuy nhiên, số hóa chỉ phát huy hiệu quả nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ và quy trình nội bộ được chuẩn hóa. Nếu chỉ chuyển hồ sơ giấy sang môi trường trực tuyến nhưng vẫn giữ cách xử lý cũ, người dân có thể giảm số lần đi lại nhưng chưa chắc giảm được thời gian giải quyết.

Một trong những nội dung có tính cảnh báo cao của công văn là yêu cầu kiểm soát chặt việc ủy quyền thực hiện thủ tục đất đai.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương bảo đảm hồ sơ do người được ủy quyền thực hiện phải được tiếp nhận, xử lý theo đúng quy định của pháp luật dân sự và pháp luật đất đai. Quan trọng hơn, quy trình phải bảo đảm công bằng, bình đẳng, công khai và minh bạch giữa người dân trực tiếp làm thủ tục và người được ủy quyền.

Như vậy, việc ủy quyền về nguyên tắc vẫn được pháp luật thừa nhận, nhưng không thể trở thành một “con đường nhanh” để hồ sơ được ưu tiên. Bộ yêu cầu loại bỏ hoàn toàn tình trạng tạo “đặc quyền, đặc lợi” hoặc ưu ái về thời gian, quy trình đối với hồ sơ do người được ủy quyền thực hiện.

Yêu cầu này phản ánh một vấn đề lớn hơn: nếu người dân trực tiếp làm thủ tục thường xuyên gặp khó khăn, trong khi thông qua “cò” hoặc trung gian lại được giải quyết nhanh hơn, niềm tin vào tính minh bạch của bộ máy hành chính sẽ bị ảnh hưởng.

Do đó, Bộ yêu cầu địa phương theo dõi các trường hợp lợi dụng việc ủy quyền để kinh doanh dịch vụ bất hợp pháp, trốn thuế hoặc có dấu hiệu can thiệp tiêu cực vào quá trình giải quyết hồ sơ. Đây không chỉ là vấn đề cải cách thủ tục mà còn liên quan đến kiểm soát tiêu cực và trách nhiệm công vụ.

Để các yêu cầu trên không dừng ở văn bản chỉ đạo, Bộ đề nghị các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra công vụ cả theo kế hoạch và đột xuất, nhất là tại những địa bàn, đơn vị có nhiều phản ánh, kiến nghị.

Đối tượng kiểm tra không chỉ là quy trình trên giấy mà phải đánh giá thực chất việc thực hiện nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Những cán bộ có hành vi nhũng nhiễu, chậm trễ hoặc can thiệp vào hồ sơ ủy quyền phải bị xử lý nghiêm.

Đáng chú ý, Bộ yêu cầu điều chuyển ngay khỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ đối với cán bộ vi phạm hoặc có uy tín thấp. Điều này cho thấy quan điểm quản lý là bộ phận “một cửa” phải được xem như vị trí đặc biệt quan trọng, bởi đây là nơi người dân trực tiếp tiếp xúc với cơ quan hành chính.

Bên cạnh thanh tra, các địa phương phải công khai đường dây nóng, hộp thư điện tử và địa chỉ tiếp nhận phản ánh tại tất cả điểm tiếp nhận hồ sơ. Khi người dân có kênh phản ánh rõ ràng và cơ quan quản lý có cơ chế xử lý phản ánh, nguy cơ tiêu cực sẽ được kiểm soát tốt hơn.

Nhìn tổng thể, Công văn 10108/BNNMT-QLĐĐ tập trung vào ba mục tiêu: minh bạch hóa quy trình, hạn chế nhũng nhiễu và gắn trách nhiệm cá nhân với tiến độ giải quyết hồ sơ.

Trong đó, yêu cầu chỉ hướng dẫn bổ sung hồ sơ một lần có thể tạo thay đổi rõ rệt đối với người dân. Việc công khai quy trình và đẩy mạnh số hóa giúp giảm sự phụ thuộc vào cán bộ hoặc trung gian. Còn việc kiểm soát hồ sơ ủy quyền nhằm bảo đảm rằng người có điều kiện thuê dịch vụ không được hưởng lợi thế bất hợp lý so với người tự thực hiện thủ tục.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào cách các địa phương tổ chức thực hiện. Nếu thiếu kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm, những yêu cầu về công khai, minh bạch có thể chỉ dừng ở quy định. Ngược lại, nếu được triển khai nghiêm túc, đây có thể là bước quan trọng để chuẩn hóa thủ tục đất đai, giảm chi phí tuân thủ và củng cố niềm tin của người dân vào cơ quan hành chính.

Đáng chú ý, công văn không chỉ yêu cầu “làm nhanh” mà đặt trọng tâm vào làm đúng, làm rõ và làm công bằng. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với đặc thù của lĩnh vực đất đai, nơi mỗi hồ sơ thường gắn với tài sản có giá trị lớn và quyền lợi lâu dài của người dân.

Về dài hạn, việc kết hợp cải cách thủ tục, số hóa dữ liệu, kiểm soát ủy quyền, thanh tra công vụ và thiết lập cơ chế phản ánh sẽ giúp giảm khoảng trống cho tiêu cực. Khi người dân có thể tự mình tiếp cận thủ tục rõ ràng, biết hồ sơ đang được xử lý ở đâu và có quyền phản ánh khi bị chậm trễ, vai trò của các khâu trung gian không cần thiết cũng sẽ giảm.

Có thể thấy, thông điệp quan trọng nhất từ Công văn 10108 là không để “cò” trở thành lợi thế trong thủ tục đất đai. Mọi hồ sơ, dù người dân tự thực hiện hay ủy quyền, đều phải được xử lý theo cùng một quy trình, cùng thời hạn và cùng tiêu chuẩn minh bạch. Đây là nền tảng để xây dựng nền hành chính đất đai phục vụ người dân, thay vì khiến người dân phải tìm cách thích nghi với thủ tục hành chính.

Phan Hải