Đất đai bước vào giai đoạn quản lý bằng dữ liệu và minh bạch thông tin

MTXD - Từ đầu tháng 9, hàng loạt quy định mới trong lĩnh vực đất đai chính thức được áp dụng, từ định danh thửa đất bằng mã 12 chữ số, mở rộng phạm vi thông tin phải công khai đến tăng thẩm quyền xử phạt vi phạm cho Chủ tịch UBND cấp xã.

Các quy định mới đang tạo thêm cơ sở pháp lý để quản lý đất đai theo hướng số hóa dữ liệu, minh bạch thông tin và tăng trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Đáng chú ý, từ ngày 1/9, Nghị định 326/2026/NĐ-CP của Chính phủ về định danh địa điểm có hiệu lực. Theo đó, thửa đất cùng các công trình kiến trúc, công trình xây dựng, kết cấu xây dựng, địa danh và những đối tượng thuộc danh mục quy định sẽ được xác lập mã định danh.

Các quy định mới đang tạo thêm cơ sở pháp lý để quản lý đất đai theo hướng số hóa dữ liệu, minh bạch thông tin và tăng trách nhiệm của chính quyền cơ sở

Mỗi địa điểm có một mã riêng gồm 12 chữ số, không trùng lặp, được thiết kế để bảo đảm khả năng kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu. Người dân, tổ chức có thể khai thác dữ liệu công khai về định danh địa điểm trên VNeID và tiếp cận thông tin của mình trong cơ sở dữ liệu.

Một điểm đáng chú ý khác là khi thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu định danh địa điểm, cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không yêu cầu người dân cung cấp lại thành phần hồ sơ tương ứng. Đây là bước tiến trong việc giảm giấy tờ và hạn chế tình trạng cùng một thông tin phải kê khai nhiều lần.

Song hành với số hóa dữ liệu là yêu cầu tăng tính công khai trong quản lý đất đai.

Luật Tiếp cận thông tin 2026 (01/2026/QH16), có hiệu lực từ ngày 1/9, quy định nhiều nhóm thông tin phải được công khai, trong đó có những nội dung tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất.

Các thông tin về kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn phải được công khai. Cùng với đó là kết quả điều tra, đánh giá đất đai; mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn và một số quyết định cưỡng chế liên quan đến đất đai.

Trong lĩnh vực nhà ở, chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở; danh mục dự án đang triển khai; kết luận kiểm định chất lượng nhà chung cư và kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũng thuộc nhóm thông tin phải công khai.

Đáng chú ý, luật quy định thời hạn 6 tháng kể từ ngày có hiệu lực để công khai những thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra hoặc nắm giữ trước đó nhưng chưa thuộc diện phải công khai theo quy định cũ.

Ở khâu xử lý vi phạm, từ ngày 31/8, Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai cũng bắt đầu có hiệu lực.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo thẩm quyền.

Việc tăng thẩm quyền cho cấp xã giúp đưa hoạt động xử lý vi phạm sát hơn với địa bàn, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, kiểm tra, cập nhật dữ liệu và tổ chức thực thi pháp luật tại cơ sở.

Nhìn tổng thể, các quy định có hiệu lực từ đầu tháng 9 cho thấy quản lý đất đai đang chuyển mạnh theo hướng dữ liệu hóa, minh bạch hóa và phân cấp trách nhiệm. Khi mỗi thửa đất có mã định danh, thông tin đất đai được mở rộng công khai và chính quyền cơ sở được trao thêm công cụ xử lý vi phạm, hiệu quả quản lý sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng kết nối dữ liệu và tổ chức thực thi pháp luật ngay từ địa bàn cơ sở.

Việt Dũng