Đà Nẵng trước những cơn mưa lớn: Đừng để quy hoạch đô thị chạy sau dòng nước

MTXD - Phát triển đô thị không chỉ là mở rộng những tuyến đường, dựng lên những công trình hiện đại hay gia tăng diện tích xây dựng. Một thành phố đáng sống còn phải chứng minh được năng lực chống chịu trước thiên tai. Khi mưa lớn trở thành phép thử thường trực, câu chuyện ngập lụt tại Đà Nẵng không thể chỉ được nhìn nhận như một vấn đề thời tiết, mà cần được đặt trong tổng thể quy hoạch, đầu tư hạ tầng và trách nhiệm quản lý đô thị.
Mưa lớn là phép thử, không phải lời giải thích cho mọi điểm nghẽn
Những ngày đầu tháng 11/2026, Đà Nẵng tiếp tục đứng trước nguy cơ xuất hiện một đợt mưa lớn diện rộng. Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ, tổng lượng mưa trong đợt từ ngày 9 đến 11/11 phổ biến từ 200–450mm, có nơi vượt 550mm; riêng vùng núi Tây Bắc phổ biến 100–300mm, có nơi trên 350mm. Đáng chú ý, cường suất mưa có thể đạt 150mm trong 3 giờ, tiềm ẩn nguy cơ ngập úng tại các khu vực trũng thấp, đô thị, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại miền núi.
Trước diễn biến này, UBND thành phố đã ban hành Công điện số 06/CĐ-UBND ngày 8/11/2026, yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động triển khai phương án ứng phó, theo dõi sát diễn biến thời tiết, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân. Các đơn vị quản lý hồ chứa thủy lợi, thủy điện được yêu cầu tổ chức trực ban 24/24 giờ, theo dõi lượng mưa, mực nước và phối hợp vận hành điều tiết theo quy trình.

Công điện số 06/CĐ-UBND của UBND thành phố Đà Nẵng ngày 8/11/2026 yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động triển khai phương án ứng phó, theo dõi sát diễn biến thời tiết, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân. 

Đó là những yêu cầu cần thiết, thể hiện tinh thần chủ động trước thiên tai. Tuy nhiên, nhìn rộng hơn, một câu hỏi đáng được đặt ra: Nếu mỗi đợt mưa lớn đều có thể đẩy nhiều khu vực đô thị vào tình trạng ngập úng, liệu năng lực chống chịu của hệ thống hạ tầng đã theo kịp tốc độ phát triển của thành phố?
Cần nhìn nhận công bằng rằng, không phải mọi trường hợp ngập lụt đều bắt nguồn từ quy hoạch bất hợp lý hay sai sót trong quản lý. Mưa cực đoan, lũ trên các lưu vực sông, triều cường và đặc điểm địa hình tự nhiên đều có thể tạo ra những rủi ro vượt quá năng lực thiết kế của công trình. Nhưng chính vì vậy, quy hoạch và đầu tư hạ tầng phải được xây dựng trên cơ sở tính đến các kịch bản rủi ro, thay vì chỉ đáp ứng những điều kiện thời tiết thông thường.
Mưa lớn là yếu tố khách quan nhưng khả năng giảm thiểu thiệt hại lại phụ thuộc rất lớn vào năng lực chuẩn bị của con người.

Đô thị hóa nhanh, bài toán thoát nước không thể giải quyết bằng những công trình riêng lẻ
Một trong những vấn đề đáng quan tâm là mối quan hệ giữa quá trình phát triển đô thị và khả năng tiêu thoát nước tự nhiên. Khi đất đai được chuyển đổi, diện tích bê tông, mặt đường và công trình xây dựng gia tăng, khả năng thấm nước tự nhiên có thể suy giảm. Nước mưa thay vì thẩm thấu xuống đất sẽ tập trung nhanh hơn trên bề mặt, tạo áp lực lớn lên hệ thống cống, mương và các công trình tiêu thoát nước. Nếu quá trình phát triển này không đi kèm với việc bảo vệ mặt nước, hành lang thoát lũ, hồ điều hòa và không gian xanh, nguy cơ ngập úng cục bộ sẽ gia tăng. Đây không đơn thuần là nhận định mang tính lý thuyết. Trong nội dung trả lời kiến nghị cử tri được công bố trên cổng thông tin HĐND thành phố, cơ quan chức năng đã thừa nhận tính phức tạp của tình trạng ngập úng đô thị và cho biết thành phố đang triển khai đồng thời các giải pháp trước mắt và lâu dài. Đáng chú ý, Sở Xây dựng đã tham mưu UBND thành phố ban hành Công văn số 1861/UBND-SXD ngày 19/3/2026 về triển khai các giải pháp phòng, chống ngập úng tại khu vực đô thị trung tâm Đà Nẵng (cũ) và trung tâm thành phố Tam Kỳ (cũ). Các giải pháp được đặt ra bao gồm nạo vét, khơi thông hệ thống mương cống, kiểm tra trạm bơm chống ngập, hạ mực nước tại các hồ điều tiết trước mưa, bổ sung cửa thu nước và sửa chữa các hạng mục hư hỏng.
Đặc biệt, thành phố đang triển khai 12 dự án thoát nước, chống ngập tại khu vực đô thị trung tâm Đà Nẵng (cũ). Theo thông tin trả lời cử tri, 4 dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026, các dự án còn lại được đặt mục tiêu hoàn thành trước mùa mưa năm 2027. Những con số này cho thấy chính quyền đã nhận diện vấn đề và đang dành nguồn lực để xử lý. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận: Việc phải triển khai nhiều dự án chống ngập cùng lúc phản ánh áp lực không nhỏ mà hệ thống hạ tầng đô thị hiện hữu đang phải đối mặt.

Nhiều tuyến đường tại các khu vực trung tâm của thành phố Đà Nẵng vẫn bị ngập sâu trước những trận mưa lớn.

Điều cần quan tâm không chỉ là có bao nhiêu dự án được phê duyệt, bao nhiêu công trình đã khởi công, mà quan trọng hơn là những khu vực thường xuyên ngập úng đã được xử lý đến đâu, năng lực tiêu thoát nước sau đầu tư tăng lên như thế nào và hiệu quả thực tế có được kiểm chứng qua các đợt mưa lớn hay không. Một dự án chống ngập không thể chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân hay khối lượng xây dựng hoàn thành. Thước đo cuối cùng phải là khả năng bảo vệ đời sống người dân và giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra.

Đừng để những khoảng trống quy hoạch trở thành đường dẫn của nước
Trong quy hoạch đô thị, thoát nước không phải là hạng mục phụ trợ có thể tính đến sau khi các khu dân cư, tuyến đường và dự án xây dựng đã hình thành. Đó phải là cấu phần nền tảng ngay từ giai đoạn tổ chức không gian phát triển. Một khu đô thị có thể sở hữu hệ thống đường sá rộng rãi, kiến trúc hiện đại và giá trị bất động sản cao, nhưng nếu thiếu không gian điều tiết nước, thiếu kết nối với hệ thống thoát nước chung hoặc làm gia tăng áp lực lên khu vực xung quanh thì tính bền vững của quá trình phát triển cần được xem xét lại.
Đáng lưu ý, trong định hướng giải pháp lâu dài, chính cơ quan chức năng thành phố đã đề cập đến việc ưu tiên quỹ đất dành cho hành lang thoát lũ, hình thành hồ điều hòa, tăng diện tích hành lang xanh và mảng xanh đô thị. Đây là những định hướng đúng và cần được thực hiện bằng các cơ chế kiểm soát cụ thể.
Không thể nói đến phát triển đô thị xanh nếu diện tích mặt nước tự nhiên liên tục chịu áp lực thu hẹp. Không thể nói đến thích ứng biến đổi khí hậu nếu quy hoạch xây dựng chỉ chú trọng diện tích khai thác mà chưa lượng hóa đầy đủ khả năng tiếp nhận và tiêu thoát nước của khu vực. Cũng cần đặt ra yêu cầu đánh giá tác động cộng dồn của các dự án. Một công trình riêng lẻ có thể đáp ứng yêu cầu thoát nước tại ranh giới dự án, nhưng khi nhiều dự án cùng phát triển trên một lưu vực, tổng lượng nước mặt và tốc độ dòng chảy có thể thay đổi đáng kể. Vì vậy, đánh giá năng lực thoát nước không thể chỉ giới hạn trong phạm vi từng dự án. Cần tiếp cận theo lưu vực, tính đến mối liên hệ giữa khu vực thượng lưu, hạ lưu, khu dân cư hiện hữu và các vùng trũng tự nhiên. Đặc biệt, với địa bàn Đà Nẵng mở rộng, sự khác biệt về địa hình, điều kiện thủy văn và hiện trạng hạ tầng giữa các khu vực càng đòi hỏi cách tiếp cận quy hoạch có tính liên kết, tránh áp dụng một giải pháp chung cho những khu vực có đặc điểm hoàn toàn khác nhau.

Đã có dự án, đã có kế hoạch, nhưng cần thêm cơ chế giám sát đến cùng
Một thông tin khác đáng chú ý là thành phố đang triển khai Dự án Phát triển đô thị và kiểm soát ngập lụt thích ứng biến đổi khí hậu phía Nam thành phố Đà Nẵng với tổng mức đầu tư khoảng 7.000 tỷ đồng. Mục tiêu của dự án là giảm ngập cho đô thị Tam Kỳ, Hội An và vùng phụ cận, đồng thời cải thiện hạ tầng, môi trường và phát triển không gian xanh, mặt nước. Đây là hướng đầu tư có ý nghĩa, bởi kiểm soát ngập lụt không thể chỉ tập trung vào một vài điểm ngập cục bộ mà cần giải quyết đồng bộ cả hệ thống đô thị.
Tuy nhiên, nguồn vốn lớn không mặc nhiên bảo đảm hiệu quả lớn. Điều quan trọng là phải xác định rõ từng hạng mục đầu tư giải quyết vấn đề gì, khu vực nào được hưởng lợi, năng lực tiêu thoát nước dự kiến tăng thêm bao nhiêu và thời điểm nào người dân có thể thực sự thụ hưởng kết quả. Đối với các dự án thoát nước, chống ngập, tiến độ thi công còn phải gắn với yêu cầu không làm gia tăng tình trạng ngập úng trong thời gian xây dựng. Việc thi công kéo dài, tổ chức rào chắn, thay đổi dòng chảy tạm thời hoặc thiếu phối hợp giữa các đơn vị hạ tầng có thể gây ra những bất tiện và rủi ro cần được kiểm soát. Bên cạnh đó, trách nhiệm quản lý không thể dừng ở chủ đầu tư hay nhà thầu. Cơ quan quản lý chuyên ngành cần kiểm tra chất lượng, nghiệm thu đúng quy định, đánh giá hiệu quả vận hành và xác định trách nhiệm bảo trì sau khi công trình đưa vào sử dụng.

Nếu mỗi đợt mưa lớn đều có thể đẩy nhiều khu vực đô thị vào tình trạng ngập úng, liệu năng lực chống chịu của hệ thống hạ tầng đã theo kịp tốc độ phát triển của thành phố?

Một hệ thống cống thoát nước dù được đầu tư hiện đại đến đâu cũng khó phát huy tác dụng nếu cửa thu nước bị rác che lấp, mương thoát nước không được nạo vét thường xuyên hoặc trạm bơm không vận hành đúng yêu cầu. Vì vậy, bên cạnh các công trình quy mô lớn, những công việc tưởng như nhỏ như khơi thông cửa thu, duy tu cống rãnh, kiểm tra trạm bơm và cập nhật bản đồ điểm ngập cũng cần được xem là nhiệm vụ quản lý thường xuyên.

Quy hoạch phải thích ứng với thiên nhiên, không phải tìm cách chống lại thiên nhiên
Về phương diện pháp lý, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác tổ chức và quản lý phát triển không gian đô thị, nông thôn. Cùng với đó, Luật Phòng, chống thiên tai năm 2013, được sửa đổi, bổ sung năm 2020 và được hợp nhất tại Văn bản số 85/VBHN-VPQH ngày 27/3/2026, đặt ra khuôn khổ trách nhiệm trong phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai. Những quy định này cho thấy phòng, chống ngập lụt không chỉ là nhiệm vụ ứng phó khi mưa bão xuất hiện mà phải được đặt trong công tác quản lý, quy hoạch và đầu tư phát triển.

Từ thực tiễn của Đà Nẵng, có thể đặt ra một số yêu cầu cần được ưu tiên.
Thứ nhất, cần rà soát tổng thể các điểm ngập, xác định nguyên nhân theo từng lưu vực và công khai bản đồ nguy cơ ngập úng. Không chỉ thống kê vị trí ngập mà cần làm rõ nguyên nhân do địa hình, năng lực cống, triều cường, mưa vượt thiết kế hay sự thay đổi dòng chảy từ hoạt động xây dựng.
Thứ hai, cần kiểm soát chặt việc san lấp ao hồ, kênh mương và chuyển đổi đất có chức năng điều tiết nước. Mọi quyết định phát triển dự án tại khu vực nhạy cảm về thủy văn cần được đánh giá trên cơ sở tác động tổng thể, không chỉ giới hạn trong ranh giới khu đất.
Thứ ba, đẩy nhanh các dự án thoát nước đang triển khai, nhưng phải bảo đảm chất lượng, tính kết nối và hiệu quả vận hành. Thành phố cần công khai tiến độ, tổng vốn, khối lượng thực hiện và kết quả xử lý tại từng điểm ngập để người dân có cơ sở giám sát.
Thứ tư, cần phát triển hệ thống dữ liệu mưa và ngập theo thời gian thực, tích hợp với nền tảng Danang SmartCity như định hướng đã được cơ quan chức năng đề cập. Dữ liệu này cần phục vụ cả cảnh báo người dân lẫn công tác điều hành, phân bổ nguồn lực ứng phó.
Thứ năm, cần tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở, đơn vị quản lý hạ tầng, chủ đầu tư và các tổ chức liên quan. Mỗi điểm ngập kéo dài cần được kiểm tra, xác định nguyên nhân, phân công đầu mối xử lý và có thời hạn khắc phục cụ thể.

Thành phố đáng sống phải được đo bằng khả năng bảo vệ người dân
Đà Nẵng có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, cảnh quan, sông ngòi và tiềm năng phát triển đô thị. Nhưng những lợi thế ấy cũng đi kèm yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro thiên tai. Không thể phủ nhận những nỗ lực mà thành phố đang triển khai trong công tác phòng, chống ngập úng. Từ công tác nạo vét, cải tạo hệ thống thoát nước đến các dự án đầu tư quy mô lớn, nhiều giải pháp đã được xác định và đưa vào thực hiện.
Nhưng điều người dân cần không chỉ là những kế hoạch được công bố trước mùa mưa. Họ cần những con đường không bị chia cắt kéo dài, những khu dân cư được bảo vệ trước nguy cơ ngập sâu, những hệ thống thoát nước hoạt động hiệu quả và những cảnh báo thiên tai đủ sớm để chủ động phòng tránh.
Mỗi đợt mưa lớn vì thế không chỉ là phép thử của thời tiết mà còn là dịp kiểm chứng chất lượng quy hoạch, hiệu quả đầu tư và năng lực quản trị đô thị. Một thành phố hiện đại không nhất thiết phải chiến thắng mọi cơn mưa. Nhưng thành phố ấy phải biết dành chỗ cho nước, tôn trọng quy luật tự nhiên, dự báo được rủi ro và giảm thiểu đến mức thấp nhất những thiệt hại có thể phòng tránh.
Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội để chuyển từ tư duy xử lý ngập úng sang quản trị ngập lụt một cách chủ động, đồng bộ và dài hạn. Điều quan trọng là những cam kết về quy hoạch thích ứng, bảo vệ không gian xanh và đầu tư hạ tầng phải được chuyển hóa thành kết quả có thể kiểm chứng.
Bởi sau cùng, giá trị của một đô thị đáng sống không nằm ở việc thành phố có bao nhiêu công trình hiện đại, mà còn nằm ở chỗ người dân có thể an tâm sống trong thành phố ấy ngay cả khi thiên nhiên không thuận chiều.

ĐÌNH HIỆP