Tăng tốc xanh hóa hạ tầng, nâng sức chống chịu trước biến đổi khí hậu

MTXD - Giai đoạn 2026-2030, xanh hóa công trình, giao thông và đô thị được đặt cùng với yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng trước biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay vật liệu mới, mà đang trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đô thị và hạ tầng.

Thực hiện chương trình của Chính phủ về bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, Bộ Xây dựng vừa ban hành kế hoạch hành động với nhiều nhóm nhiệm vụ nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các lĩnh vực xây dựng, giao thông và phát triển đô thị.

Một trong những trọng tâm được đặt ra là tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và định mức kinh tế - kỹ thuật theo hướng đồng bộ với yêu cầu bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó, ưu tiên hoàn thiện các quy định liên quan đến công trình xanh, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; hạ tầng kỹ thuật đô thị thích ứng với khí hậu; hệ thống thoát nước, xử lý và tái sử dụng nước.

Nhiều nhóm nhiệm được Bộ Xây dựng ban hành nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các lĩnh vực xây dựng, giao thông và phát triển đô thị

Đáng chú ý, định hướng xanh hóa được mở rộng từ từng công trình sang toàn bộ chuỗi hoạt động xây dựng. Việc sử dụng vật liệu xây dựng xanh, giảm phát thải trong xây dựng, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và đẩy mạnh chuyển đổi số được xác định là những giải pháp quan trọng để giảm tác động môi trường ngay từ quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành công trình.

Trong phát triển đô thị, yêu cầu tiết kiệm năng lượng, hình thành các mô hình đô thị xanh và từng bước xây dựng khu vực phát thải thấp cho thấy cách tiếp cận đang chuyển từ xử lý các vấn đề môi trường sau đầu tư sang chủ động kiểm soát ngay trong quá trình quy hoạch và phát triển.

Hạ tầng giao thông cũng được xác định là một trong những lĩnh vực cần chuyển đổi mạnh. Giai đoạn 2026-2030, nguồn lực được tập trung cho các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và các công trình có tính liên vùng, đa mục tiêu. Cùng với nguồn lực trong nước, việc khai thác ODA, vốn vay ưu đãi, viện trợ không hoàn lại, các quỹ khí hậu toàn cầu và cơ chế tài chính quốc tế được định hướng để phát triển hệ thống giao thông xanh, thông minh và có khả năng chống chịu cao hơn.

Một vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với chất lượng sống đô thị là đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt. Các đô thị đặc biệt, đô thị loại I và những khu vực thường xuyên ngập úng, ô nhiễm được ưu tiên. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc xây dựng nhà máy xử lý mà phải bảo đảm đồng bộ giữa nhà máy với mạng lưới thu gom, đấu nối, đồng thời hình thành cơ chế tài chính đủ bền vững cho quản lý, vận hành và bảo trì sau đầu tư.

Đây là điểm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của hạ tầng môi trường. Một công trình xử lý nước thải dù được đầu tư lớn nhưng thiếu mạng lưới thu gom hoặc vận hành không hiệu quả sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị. Vì vậy, xanh hóa hạ tầng cần được nhìn nhận như một quá trình đồng bộ từ quy hoạch, đầu tư, xây dựng đến vận hành và quản trị.

Bên cạnh đó, các phương án ứng phó thiên tai sẽ được rà soát theo từng cấp độ rủi ro; công tác giám sát hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu được tăng cường. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được thúc đẩy trong phát triển đô thị, công trình và giao thông xanh.

Điểm đáng chú ý của kế hoạch là yêu cầu chuyển đổi xanh đang được đặt trong mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa môi trường, hạ tầng và năng lực chống chịu. Trong bối cảnh thiên tai, ngập úng, thời tiết cực đoan và áp lực phát triển đô thị ngày càng gia tăng, một hệ thống hạ tầng hiện đại không chỉ cần đáp ứng nhu cầu phát triển mà còn phải giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và có khả năng thích ứng với những biến động khí hậu ngày càng khó dự báo.

Theo kế hoạch, Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng được giao làm đầu mối theo dõi, tổng hợp tình hình thực hiện. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc không chỉ vào việc hoàn thiện chính sách mà còn ở khả năng chuyển hóa các mục tiêu xanh thành tiêu chuẩn đầu tư, tiêu chí quản lý và các dự án cụ thể trong thực tế.

 Việt Dũng