Đà Nẵng - Những giải pháp cần triển khai để bảo đảm việc cung cấp khoáng sản đúng pháp luật

MTXD - Từ những vấn đề đã phân tích ở kỳ 2 về những yêu cầu có thể được đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước trong việc phê duyệt danh mục 10 khu vực khoáng sản không đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm cung cấp vật liệu cho Dự án đầu tư xây dựng tổng thể Bến cảng container Liên Chiểu, để cơ chế đặc thù thực sự phát huy hiệu quả và không trở thành kẽ hở trong quản lý tài nguyên, thiết nghĩ thành phố Đà Nẵng cần tập trung xây dựng và thực hiện một số giải pháp nhằm bảo vệ tài nguyên, bảo đảm lợi ích công và phát triển bền vững. 
Một là, công khai đầy đủ hồ sơ pháp lý của 10 khu vực khoáng sản. Cần công bố hoặc tạo điều kiện tiếp cận các tài liệu cơ bản như các quyết định liên quan và các hồ sơ làm căn cứ ban hành, bản đồ tọa độ, ranh giới từng khu vực, diện tích, độ sâu, trữ lượng và chất lượng khoáng sản, hồ sơ khảo sát, đánh giá địa chất, văn bản xác định nhu cầu vật liệu của chủ đầu tư, hồ sơ thẩm định và ý kiến của các cơ quan chuyên môn. Việc công khai không chỉ giúp người dân và các tổ chức liên quan giám sát mà còn góp phần hạn chế nguy cơ thiếu minh bạch trong quá trình triển khai.

Cần tăng cường kiểm tra môi trường và giám sát biến động lòng dẫn.

Hai là, kiểm soát chặt chẽ việc lựa chọn và cấp phép cho tổ chức khai thác. Trước khi cấp phép, cần đánh giá đầy đủ năng lực tài chính, kỹ thuật, nhân lực, kinh nghiệm và khả năng thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của tổ chức đề nghị khai thác. Cần làm rõ chủ đầu tư, nhà thầu có trực tiếp đề nghị cấp phép hay không, trường hợp không trực tiếp khai thác thì việc cấp phép cho tổ chức khác phải bảo đảm đúng khoản 1b Điều 55 Luật Địa chất và khoáng sản. Đồng thời, cần công khai danh sách các tổ chức được cấp phép, phạm vi, sản lượng, thời hạn và mục đích sử dụng khoáng sản để bảo đảm khả năng giám sát.
Ba là, xác định chính xác nhu cầu và giới hạn sản lượng khai thác. Thành phố cần yêu cầu chủ đầu tư xây dựng bảng cân đối nhu cầu vật liệu theo từng giai đoạn thi công, từng hạng mục và từng loại vật liệu. Trên cơ sở đó, cơ quan chuyên môn phải xác định khối lượng được phép khai thác tại từng khu vực, tránh tình trạng phê duyệt nguồn cung vượt quá nhu cầu thực tế hoặc không phù hợp với khả năng khai thác bền vững. Việc điều chỉnh sản lượng, công suất phải có căn cứ kỹ thuật và được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật.
Bốn là, thiết lập hệ thống giám sát nguồn gốc và hành trình vận chuyển khoáng sản. Đây là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp trong việc phòng ngừa thất thoát tài nguyên. Cần áp dụng hệ thống quản lý điện tử kết hợp camera giám sát, thiết bị định vị GPS, dữ liệu cân điện tử và chứng từ vận chuyển. Mỗi chuyến hàng cần xác định được mỏ khai thác và đơn vị khai thác, thời gian, khối lượng xuất mỏ, phương tiện và người vận chuyển, địa điểm giao nhận, khối lượng tiếp nhận tại công trường, hạng mục sử dụng và hồ sơ nghiệm thu. Dữ liệu phải được đối chiếu định kỳ giữa đơn vị khai thác, nhà thầu vận chuyển, chủ đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước.
Năm là, tăng cường kiểm tra môi trường và giám sát biến động lòng dẫn. Đối với các khu vực cát sông, cần có số liệu khảo sát hiện trạng trước khai thác, theo dõi định kỳ cao độ đáy sông, mặt cắt ngang, tốc độ dòng chảy và tình trạng xói lở bờ sông. Cần xây dựng cơ chế cảnh báo và tạm dừng hoạt động khai thác khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến công trình, dân cư và môi trường. Việc kiểm tra phải dựa trên số liệu quan trắc và khảo sát thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào báo cáo do doanh nghiệp tự lập.
Sáu là, quản lý chặt chẽ nghĩa vụ tài chính và quyết toán tài nguyên. Cơ quan quản lý cần đối chiếu sản lượng khai thác thực tế với sản lượng kê khai, số liệu cân, hóa đơn, chứng từ vận chuyển và khối lượng được nghiệm thu tại công trình. Đồng thời, phải kiểm tra việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và các khoản nghĩa vụ khác theo quy định. Đặc biệt, cần quyết toán tiền cấp quyền theo sản lượng thực tế theo quy định pháp luật, tránh thất thu ngân sách hoặc hợp thức hóa khối lượng khai thác không đúng thực tế.
Bảy là, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. UBND thành phố cần phân công rõ trách nhiệm của cơ quan tham mưu, cơ quan cấp phép, cơ quan quản lý môi trường, cơ quan thuế và chính quyền địa phương. Đồng thời, xây dựng kế hoạch kiểm tra liên ngành trong suốt quá trình khai thác và cung cấp vật liệu. Khi phát hiện vi phạm, phải xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp khai thác, chủ đầu tư, nhà thầu và cán bộ thực thi nhiệm vụ; xử lý nghiêm các trường hợp khai thác vượt phép, sử dụng khoáng sản sai mục đích, gian lận sản lượng hoặc buông lỏng quản lý.
Việc UBND thành phố Đà Nẵng phê duyệt danh mục 10 khu vực khoáng sản không đấu giá để phục vụ Dự án Bến cảng container Liên Chiểu là một quyết định có ý nghĩa trong việc chủ động nguồn cung vật liệu xây dựng, tháo gỡ khó khăn về thủ tục và tạo điều kiện triển khai công trình hạ tầng trọng điểm. Xét về chủ trương, đây là hướng tiếp cận có cơ sở pháp lý, phù hợp với yêu cầu huy động nguồn lực tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong những trường hợp được pháp luật cho phép.
Tuy nhiên, hiệu quả và tính hợp pháp của quyết định không chỉ được đánh giá ở việc thành phố có thể huy động được bao nhiêu mét khối cát, mà quan trọng hơn là toàn bộ quá trình khai thác, cung ứng và sử dụng tài nguyên có được kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và đúng mục đích hay không. Việc không tổ chức đấu giá có thể giúp rút ngắn một số khâu thủ tục, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về công khai thông tin, kiểm soát việc lựa chọn đơn vị khai thác, xác định giá trị tài nguyên, quản lý sản lượng và bảo đảm nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.
Đặc biệt, cần tránh để cơ chế đặc thù trở thành kẽ hở cho việc khai thác vượt phép, thất thoát tài nguyên, sử dụng khoáng sản sai mục đích hoặc gây tổn hại đến môi trường sinh thái và đời sống người dân.
Một quyết định đúng về chủ trương chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thực hiện bằng một quy trình đúng pháp luật, có sự giám sát độc lập, có dữ liệu kiểm chứng và có trách nhiệm giải trình rõ ràng.
Vì vậy, cùng với việc tạo điều kiện cho Dự án Bến cảng container Liên Chiểu triển khai đúng tiến độ, thành phố Đà Nẵng cần đặt yêu cầu bảo vệ tài nguyên, bảo đảm lợi ích công và phát triển bền vững lên hàng đầu. Đây không chỉ là trách nhiệm trong quản lý một dự án cụ thể mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị tài nguyên khoáng sản của địa phương trong giai đoạn phát triển mới.

ĐÌNH HIỆP