Đắk Lắk lập lại kỷ cương khai thác khoáng sản, siết trách nhiệm người đứng đầu

MTXD - Hoạt động khai thác khoáng sản luôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, cung cấp nguồn vật liệu phục vụ xây dựng hạ tầng, phát triển đô thị và các dự án trọng điểm. Tuy nhiên, nếu không được quản lý chặt chẽ, lĩnh vực này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây thất thoát tài nguyên, thất thu ngân sách, tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống người dân. Trước thực tế đó, UBND tỉnh Đắk Lắk vừa ban hành Chỉ thị số 19/CT-UBND ngày 8/6/2026 về tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh, thể hiện quyết tâm thiết lập lại kỷ cương trong khai thác tài nguyên, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác quản lý khoáng sản.

Những năm qua, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Các sở, ngành, địa phương và lực lượng chức năng đã có sự phối hợp trong kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên và phát hiện, xử lý nhiều hành vi vi phạm. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn diễn biến phức tạp ở một số khu vực, đặc biệt là hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông và đất san lấp.

Theo đánh giá của UBND tỉnh, tại một số địa phương, công tác nắm bắt địa bàn và bảo vệ khoáng sản chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục. Một số doanh nghiệp được cấp phép khai thác vẫn còn tình trạng chậm triển khai dự án, chưa tuân thủ đầy đủ quy trình khai thác, chưa thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, chậm lập hồ sơ đóng cửa mỏ và cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác. Những tồn tại này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý tài nguyên mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái và đời sống người dân trong khu vực có hoạt động khai thác.

Nguyên nhân của những hạn chế được xác định đến từ nhiều yếu tố. Trong đó, đáng chú ý là sự thiếu quyết liệt trong công tác chỉ đạo, xử lý vi phạm tại một số địa phương; sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan chức năng; công tác tuyên truyền pháp luật về khoáng sản chưa thực sự sâu rộng; lực lượng quản lý còn mỏng trong khi hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, vai trò giám sát của cộng đồng dân cư đối với hoạt động khai thác khoáng sản chưa được phát huy đầy đủ.

Khai thác cát trái phép 

Trước thực trạng trên, Chỉ thị mới của UBND tỉnh Đắk Lắk đặt ra hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao vai trò đầu mối, chủ trì rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tham mưu hoàn thiện các cơ chế quản lý phù hợp với quy định mới của Luật Địa chất và Khoáng sản. Đồng thời, cơ quan này có trách nhiệm tăng cường kiểm tra hoạt động khai thác, đặc biệt là các trường hợp khai thác vượt phạm vi cho phép hoặc vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc gắn công tác quản lý khoáng sản với quy hoạch phát triển bền vững của địa phương. Tỉnh yêu cầu rà soát, cập nhật phương án quản lý địa chất và khoáng sản để tích hợp vào quy hoạch tỉnh, bảo đảm hài hòa giữa khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là định hướng quan trọng nhằm đưa hoạt động khai thác khoáng sản phát triển theo hướng bền vững, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực tới hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.

Trong lĩnh vực quản lý vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng được giao nhiệm vụ thống kê, dự báo nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia, dự án đầu tư công và các công trình hạ tầng lớn trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó, tham mưu các giải pháp cân đối nguồn cung, tránh tình trạng thiếu hụt vật liệu hoặc phát sinh các hoạt động khai thác trái phép để đáp ứng nhu cầu xây dựng.

Đáng chú ý, công tác phòng, chống khai thác khoáng sản trái phép tiếp tục được đặt ở vị trí trọng tâm. Công an tỉnh được giao nhiệm vụ tăng cường nắm tình hình địa bàn, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi khai thác, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản trái phép. Các loại khoáng sản có nguy cơ vi phạm cao như cát, sỏi lòng sông và vật liệu san lấp sẽ là đối tượng được kiểm soát đặc biệt nhằm ngăn chặn tình trạng thất thoát tài nguyên và gây mất an ninh trật tự tại địa phương.

Song song với đó, cơ quan thuế được yêu cầu tăng cường đối chiếu sản lượng khai thác thực tế với số liệu kê khai thuế, kiểm soát chặt chẽ hoạt động mua bán hóa đơn và xử lý nghiêm các hành vi hợp thức hóa nguồn gốc khoáng sản. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần ngăn chặn thất thu ngân sách nhà nước từ hoạt động khai thác khoáng sản, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định.

Một điểm mới mang tính đột phá trong Chỉ thị lần này là việc quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu. Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép kéo dài trên địa bàn mà không có biện pháp ngăn chặn hiệu quả. Tương tự, giám đốc các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu buông lỏng quản lý, để nhà thầu lợi dụng hoạt động thi công để khai thác khoáng sản trái phép hoặc gây ô nhiễm môi trường.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, Chỉ thị yêu cầu thực hiện nghiêm các nghĩa vụ về tài chính, bảo vệ môi trường, phục hồi môi trường sau khai thác và công khai thông tin hoạt động để người dân tham gia giám sát. Các doanh nghiệp phải áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến, sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả và chịu trách nhiệm bồi thường nếu hoạt động khai thác gây thiệt hại cho môi trường hoặc hạ tầng kỹ thuật của địa phương.

Có thể thấy, việc ban hành Chỉ thị tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản không chỉ nhằm xử lý những tồn tại hiện nay mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng cơ chế quản lý tài nguyên minh bạch, hiệu quả và bền vững hơn trong giai đoạn tới. Khi trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu được xác định rõ ràng, cùng với việc tăng cường giám sát, kiểm tra và ứng dụng công nghệ trong quản lý, Đắk Lắk kỳ vọng sẽ từng bước lập lại trật tự trong hoạt động khai thác khoáng sản, bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển lâu dài, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng dân cư./.

Việt Hồng