Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021-2030 không còn phù hợp

MTXD - Quyết định 241/QĐ-TTg về Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021-2030 chính thức chấm dứt hiệu lực khi hệ thống đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương và các quy định pháp luật về phát triển đô thị đã có nhiều thay đổi.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã ký Quyết định 1832/QĐ-TTg ngày 22/9 về việc chấm dứt hiệu lực thi hành Quyết định 241/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021-2030.

Cùng với việc dừng hiệu lực của Quyết định 241, nhiệm vụ rà soát, cập nhật, sửa đổi, bổ sung văn bản này cũng được bãi bỏ. Đây là nhiệm vụ trước đó được giao cho Bộ Xây dựng tại Quyết định 891/QĐ-TTg về Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Thay đổi từ nền tảng hành chính và pháp lý

Việc chấm dứt hiệu lực Quyết định 241 xuất phát trước hết từ những thay đổi lớn trong tổ chức đơn vị hành chính.

Theo Tờ trình 87/TTr-BXD ngày 18/8, sau khi được ban hành, nhiều căn cứ xây dựng Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc đã thay đổi. Một số nhiệm vụ đã hoàn thành, trong khi một số nội dung không còn tương thích với hệ thống pháp luật, quy hoạch và mô hình tổ chức chính quyền hiện nay.

Nghị quyết 202/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2025 đã đưa số đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34. Việc sắp xếp này kéo theo sự thay đổi về địa giới và cơ cấu quản lý, khiến danh mục đô thị được xác định theo từng địa phương trong Quyết định 241 không còn phù hợp.

Việc chấm dứt hiệu lực Quyết định 241 xuất phát trước hết từ những thay đổi lớn trong tổ chức đơn vị hành chính

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng tạo ra sự thay đổi căn bản về đối tượng quản lý. Khi không còn đơn vị hành chính cấp huyện và thị trấn, phạm vi cũng như lộ trình phân loại đô thị được xác lập trong kế hoạch trước đây không thể tiếp tục giữ nguyên.

Trong khi đó, chính sách về phân loại đô thị cũng đã được điều chỉnh. Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 chuyển hệ thống đô thị từ 6 loại sang 4 loại, đồng thời chủ yếu giao UBND cấp tỉnh thực hiện thẩm quyền công nhận loại đô thị, thay cho cơ chế trước đây trong đó Bộ Xây dựng công nhận đô thị loại I.

Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tiếp tục xác lập cách tiếp cận mới khi yêu cầu phân loại đô thị gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành và định hướng phát triển hệ thống đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Cùng với đó, Luật Quy hoạch năm 2025, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và các nghị quyết liên quan đã làm thay đổi đáng kể nguyên tắc, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm trong công tác phân loại đô thị.

Chuyển từ một kế hoạch chung sang quản lý theo quy hoạch

Việc dừng Quyết định 241 không đồng nghĩa với việc công tác phân loại đô thị bị đình lại.

Theo cơ chế hiện hành, việc phân loại đô thị tiếp tục được thực hiện trên cơ sở Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hệ thống quy hoạch và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Điểm đáng chú ý là định hướng phát triển và lộ trình phân loại đô thị hiện đã được tích hợp vào hệ thống quy hoạch mới. Các địa phương đã lập, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó xác định định hướng phát triển hệ thống đô thị phù hợp với Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn cũng như mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Như vậy, vai trò định hướng từng được đặt trong Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021-2030 nay được chuyển vào hệ thống quy hoạch và các quy định pháp luật đang có hiệu lực.

Thực tế triển khai thời gian qua cũng cho thấy công tác phân loại đô thị đã được cụ thể hóa tại địa phương. Trong giai đoạn thực hiện Quyết định 241, hơn 20 văn bản hướng dẫn đã được ban hành. Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng, phê duyệt Chương trình phát triển đô thị, đồng thời cụ thể hóa thành kế hoạch phân loại đô thị theo từng năm và giai đoạn 5 năm.

Đến tháng 7/2025, trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước có 900 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 24 đô thị loại I, 38 đô thị loại II, 44 đô thị loại III, 96 đô thị loại IV và 696 đô thị loại V. Tỷ lệ đô thị hóa khi đó đạt khoảng 44,9%.

Trong quá trình này, 35 đề án phân loại đô thị đã được tổ chức thẩm định. Có 4 đô thị loại I và 11 đô thị loại II được trình Thủ tướng Chính phủ công nhận; 7 đô thị loại III và 20 đô thị loại IV được công nhận theo thẩm quyền. Ở cấp tỉnh, hơn 96 đô thị loại V cũng đã được công nhận.

Tỷ lệ đô thị hóa từ mức khoảng 40% năm 2020 đã tăng lên trên 45% vào cuối năm 2025. Những kết quả này được xác định là một phần của quá trình hoàn thiện hệ thống đô thị trong giai đoạn 2021-2025.

Trong bối cảnh hệ thống hành chính và pháp luật đã chuyển sang một giai đoạn mới, việc chấm dứt hiệu lực Quyết định 241 nhằm bảo đảm các quy định về phân loại đô thị không bị chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành.

Đồng thời, đây cũng là bước chuyển phương thức quản lý từ một kế hoạch phân loại đô thị được xác lập trên phạm vi toàn quốc sang cơ chế gắn phân loại với quy hoạch, thẩm quyền địa phương và quá trình cập nhật thường xuyên. Định hướng mới được đặt trong yêu cầu xây dựng hệ thống đô thị, nông thôn đồng bộ với mô hình tổ chức hành chính và mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.

Việt Dũng