Mưa hàng trăm milimét, đất đã bão hòa - Miền Trung đứng trước nguy cơ lũ quét và sạt lở dây chuyền

MTXD - Mưa lớn kéo dài, nhiều điểm ghi nhận lượng mưa vượt 300-600mm chỉ trong 24 giờ, độ ẩm đất tại một số khu vực đã tiến sát trạng thái bão hòa. Từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và sụt lún tiếp tục hiện hữu, đặt nhiều địa phương miền Trung và khu vực giáp Tây Nguyên trước thách thức lớn trong công tác phòng, chống thiên tai. Khi đất đã ngậm no nước, những đợt mưa tiếp theo dù không quá lớn vẫn có thể trở thành tác nhân kích hoạt những sự cố khó lường.

Những con số mưa lớn và tín hiệu cảnh báo không thể xem nhẹ
Bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy trên khu vực các tỉnh, thành phố từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa do Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia phát lúc 21h20 ngày 10/11/2026 đã đưa ra những thông tin đáng chú ý về diễn biến mưa và nguy cơ thiên tai tại khu vực miền Trung.
Theo số liệu trong bản tin, chỉ trong 24 giờ, từ 21 giờ ngày 9/11 đến 21 giờ ngày 10/11, nhiều địa phương đã xuất hiện mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Đáng chú ý, lượng mưa tại một số điểm đo đã vượt ngưỡng 300mm, thậm chí có nơi trên 600mm.
Cụ thể, tại Hà Tĩnh, Hoành Sơn ghi nhận lượng mưa 354,4mm; tại Quảng Trị, khu vực đập thủy điện La Tó đạt 319,8mm. Đáng lo ngại hơn, tại thành phố Huế, điểm đo Hương Phú ghi nhận lượng mưa lên đến 607,6mm. Đây là mức mưa đặc biệt lớn, cho thấy áp lực đáng kể đối với hệ thống sông suối, địa hình và khu vực dân cư.
Tại Đà Nẵng, Trà Leng ghi nhận 472,8mm; Quảng Ngãi có điểm đo Ngọc Tem đạt 377,2mm. Ở khu vực phía Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, tại Gia Lai, điểm đo Cánh Liên ghi nhận lượng mưa 308,8mm, lượng mưa tại Sông Hinh (Đắk Lắk) đạt 461mm, trong khi Khánh Bình (Khánh Hòa) ghi nhận 251,1mm.

Bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy trên khu vực các tỉnh, thành phố từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa do Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia phát lúc 21h20 ngày 10/11/2026.

Những con số này không chỉ phản ánh cường độ mưa lớn mà còn cho thấy phạm vi ảnh hưởng rộng, trải dài qua nhiều địa phương có đặc điểm địa hình phức tạp. Từ vùng núi phía Tây đến khu vực trung du, đồng bằng và ven biển, lượng nước lớn liên tục đổ xuống đang tạo sức ép lên các lưu vực sông, suối, sườn dốc và hệ thống thoát nước.
Điểm đáng lo ngại hơn nằm ở trạng thái độ ẩm đất, một số khu vực đã gần bão hòa, với độ ẩm trên 85%, hoặc đạt trạng thái bão hòa hoàn toàn. Đây là điều kiện làm gia tăng nguy cơ mất ổn định địa chất tại những khu vực có địa hình dốc, đặc biệt khi mưa tiếp tục xuất hiện.
Nói cách khác, nguy cơ thiên tai lúc này không chỉ nằm ở lượng mưa đang rơi mà còn ở lượng nước đã tích tụ trong đất từ những ngày trước đó. Khi đất không còn khả năng tiếp nhận thêm nhiều nước, nguy cơ trượt đất, sạt lở và dòng bùn đá có thể xuất hiện bất ngờ, gây nguy hiểm cho người dân và các công trình nằm phía dưới sườn dốc.

Từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa: Nguy cơ thiên tai trải rộng nhiều địa phương
Từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa, mỗi khu vực có lượng mưa, đặc điểm địa hình và mức độ rủi ro khác nhau, nhưng đều cần được đặt trong trạng thái chủ động ứng phó. Tại Hà Tĩnh, lượng mưa 354,4mm ở Hoành Sơn cho thấy những khu vực có địa hình đồi núi, sườn dốc và hệ thống khe suối cần được đặc biệt quan tâm. Nguy cơ lũ quét, sạt lở tại nhiều địa bàn như Cẩm Lạc, Kỳ Anh, Kỳ Hoa, Kỳ Khang, Kỳ Xuân, phường Hoành Sơn, phường Vũng Áng, Hải Ninh, Sông Trí và Kỳ Thượng. Đây là những khu vực cần được rà soát về khả năng thoát nước, tình trạng sạt trượt và mức độ an toàn của các khu dân cư ven sườn dốc.
Tại Quảng Trị, lượng mưa 319,8mm tại đập thủy điện La Tó cùng diễn biến mưa trên diện rộng đặt ra yêu cầu cảnh giác đối với những địa bàn miền núi, nơi có địa hình chia cắt và nhiều sông suối. Các địa danh được cảnh báo gồm Ba Lòng, Bến Quan, Đakrông, Hướng Phùng, La Lay, Tà Rụt, Tân Lập và nhiều địa phương khác. Đặc biệt, những khu dân cư nằm gần suối, dưới chân taluy hoặc trên các tuyến giao thông miền núi cần được kiểm tra thường xuyên.

Khi đất đã bão hòa, khi dòng suối có thể biến thành dòng lũ dữ chỉ trong thời gian ngắn, khi một mái taluy có thể bất ngờ đổ sập, sự chủ quan không còn là một sai sót nhỏ mà có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến những mất mát lớn.

Đáng chú ý nhất về lượng mưa là thành phố Huế, với điểm đo Hương Phú ghi nhận 607,6mm trong 24 giờ. Không chỉ có lượng mưa rất lớn, Huế còn được Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia xác định là địa phương có cấp độ rủi ro thiên tai cấp 2, trong khi các địa phương khác thuộc phạm vi cảnh báo được xác định ở cấp 1. Danh sách khu vực có nguy cơ tại Huế bao gồm A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5, Bình Điền, Chân Mây - Lăng Cô, Hưng Lộc, Khe Tre, Lộc An, Long Quảng, Nam Đông, Phong Điền, Phú Lộc và Vinh Lộc. Đây là những địa bàn cần đặc biệt chú ý đến nguy cơ lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở tại những khu vực có địa hình dốc.
Tại Đà Nẵng, lượng mưa 472,8mm ghi nhận ở Trà Leng tiếp tục là con số đáng quan tâm. Danh sách cảnh báo bao gồm nhiều địa bàn miền núi và khu vực có địa hình phức tạp như Trà Leng, Trà My, Trà Giáp, Trà Đốc, Trà Tân, Nam Trà My, Tây Giang, Đông Giang, A Vương, Đắc Pring, Hòa Vang, Đại Lộc, Duy Xuyên, Hiệp Đức, Núi Thành và nhiều địa phương khác. Đáng chú ý, danh sách còn có các phường thuộc khu vực đô thị như An Khê, Hải Vân, Hòa Khánh, Liên Chiểu và Sơn Trà. Điều này cho thấy việc phòng ngừa rủi ro không thể chỉ tập trung vào các xã miền núi mà cần quan tâm cả những khu vực đô thị có địa hình dốc, taluy, nền đất yếu hoặc hệ thống thoát nước chịu áp lực lớn khi mưa kéo dài.
Tại Quảng Ngãi, điểm đo Ngọc Tem ghi nhận 377,2mm. Những địa bàn được cảnh báo gồm Ba Tơ, Ba Vì, Ba Vinh, Ba Xa, Kon Plông, Măng Đen, Minh Long, Nghĩa Giang, Ngọc Linh, Sơn Hà, Sơn Tây, Tây Trà, Tây Trà Bồng, Trà Giang và nhiều khu vực khác. Với đặc điểm địa hình miền núi, nhiều khu dân cư nằm ven sườn dốc và các tuyến giao thông đi qua khu vực đồi núi, nguy cơ sạt lở đất, đá rơi và lũ quét cần được đặc biệt lưu ý.
Tại Gia Lai, lượng mưa 308,8mm được ghi nhận tại Cánh Liên là con số đáng chú ý trong đợt mưa này. Các địa bàn như An Lão, Canh Liên, Canh Vinh, Đak Song, Kim Sơn, Vân Canh, Vạn Đức và Vĩnh Thạnh vào danh sách cảnh báo. Đặc biệt, những khu vực miền núi, địa hình chia cắt, có nhiều sườn dốc và khe suối cần được theo dõi chặt chẽ. Khi đất đã ngậm nước trong thời gian dài, nguy cơ sạt lở không chỉ xuất hiện tại những điểm từng xảy ra sự cố mà còn có thể phát sinh ở những vị trí chưa được nhận diện đầy đủ.
Về phía Nam, Đắk Lắk và Khánh Hòa cũng ghi nhận lượng mưa đáng kể. Sông Hinh (Đắk Lắk) đạt 461mm, Khánh Bình (Khánh Hòa) đạt 251,1mm. Đây là những số liệu cho thấy diễn biến mưa lớn không chỉ tập trung ở khu vực Bắc và Trung Trung Bộ mà còn mở rộng xuống các địa phương phía Nam của dải miền Trung.
Các số liệu trên cho thấy một đợt mưa có phạm vi ảnh hưởng rộng, cường độ lớn và tạo ra những điều kiện bất lợi đồng thời tại nhiều địa phương. Trong bối cảnh đó, việc theo dõi từng lưu vực, từng khu vực dân cư và từng điểm xung yếu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đất đã bão hòa, nguy cơ sạt lở có thể xuất hiện ngay cả khi mưa giảm
Một trong những yếu tố cần được quan tâm nhất trong đợt cảnh báo lần này là tình trạng độ ẩm đất đã tiến sát hoặc đạt trạng thái bão hòa tại một số khu vực.
Thông thường, khi nhắc đến sạt lở đất, nhiều người có xu hướng chỉ chú ý đến thời điểm mưa lớn nhất. Tuy nhiên, trên thực tế, nguy cơ sạt lở không nhất thiết xuất hiện đồng thời với thời điểm mưa đạt đỉnh. Khi nước mưa thấm sâu vào đất, làm gia tăng trọng lượng khối đất và thay đổi điều kiện ổn định của sườn dốc, nguy cơ trượt lở có thể tiếp tục tồn tại ngay cả khi lượng mưa đã giảm.
Đây cũng là lý do vì sao những khu vực đã trải qua nhiều ngày mưa lớn không thể chủ quan chỉ vì thời tiết tạm ngớt. Đất đá trên các sườn núi, taluy đường giao thông hoặc khu vực đã bị đào đắp, san gạt có thể tiếp tục dịch chuyển. Một lượng mưa bổ sung, một biến động dòng chảy hoặc sự thay đổi điều kiện địa chất cũng có thể trở thành tác nhân kích hoạt sự cố.
Đối với lũ quét, nguy cơ càng khó lường khi dòng chảy tập trung nhanh trên các lưu vực nhỏ, có độ dốc lớn. Nước từ thượng nguồn có thể đổ về hạ lưu trong thời gian ngắn, cuốn theo đất đá, cây cối và nhiều vật cản. Những khu dân cư nằm gần suối, khe núi hoặc các vùng trũng ven sông có thể bị ảnh hưởng trước khi người dân kịp nhận biết đầy đủ mức độ nguy hiểm.
Trong khi đó, sạt lở đất không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về người và tài sản mà còn có thể kéo theo những hệ lụy liên hoàn như chia cắt giao thông, phá hủy công trình, làm gián đoạn hoạt động sản xuất, gây tắc nghẽn dòng chảy và làm gia tăng nguy cơ ngập lụt tại những khu vực phía dưới.
Cơ quan khí tượng thủy văn tiếp tục dự báo lượng mưa trong 6 giờ tiếp theo. Hà Tĩnh và Quảng Trị có lượng mưa phổ biến từ 1-5mm, có nơi trên 10mm; Huế, Đắk Lắk và Khánh Hòa từ 1-10mm, có nơi trên 30mm. Trong khi đó, Đà Nẵng và Quảng Ngãi được dự báo có lượng mưa phổ biến 30-40mm, có nơi trên 80mm; Gia Lai từ 10-20mm, có nơi trên 40mm.
Dù lượng mưa dự báo không đồng đều giữa các địa phương, nhưng với những nơi đất đã bão hòa, nguy cơ thiên tai vẫn không thể đánh giá đơn giản chỉ bằng lượng mưa trong vài giờ tiếp theo.

Cảnh báo phải đi trước một bước, không để người dân trở tay không kịp
Thiên tai có thể diễn biến bất ngờ, nhưng những khu vực có nguy cơ cao không phải lúc nào cũng hoàn toàn không có dấu hiệu nhận biết. Vấn đề nằm ở khả năng phát hiện, truyền tải thông tin và tổ chức ứng phó trước khi sự cố xảy ra.
Trước hết, chính quyền các địa phương cần rà soát thực chất những khu vực được cơ quan khí tượng thủy văn đưa vào danh sách cảnh báo. Không nên chỉ dừng ở việc phổ biến văn bản hoặc thông báo chung trên hệ thống truyền thanh, mà cần xác định cụ thể những hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm, những tuyến đường có nguy cơ bị chia cắt và các điểm có khả năng phát sinh lũ quét, sạt lở.
Đối với các khu dân cư nằm dưới chân núi, ven suối, gần taluy hoặc những nơi từng xuất hiện vết nứt, sạt trượt, cần có phương án sơ tán chủ động. Việc di dời người dân phải được triển khai khi còn đủ thời gian và điều kiện an toàn, không đợi đến khi đất đá bắt đầu đổ xuống mới tổ chức ứng cứu.
Cùng với đó, cần kiểm tra các tuyến giao thông miền núi, cầu tràn, ngầm qua suối, hệ thống cống thoát nước và những điểm thường xuyên bị ngập hoặc sạt lở. Khi phát hiện nguy cơ, phải kịp thời cắm biển cảnh báo, bố trí lực lượng kiểm soát, kiên quyết ngăn phương tiện và người dân đi vào khu vực nguy hiểm.
Một vấn đề không thể xem nhẹ là sự phối hợp giữa các địa phương trong theo dõi dòng chảy và vận hành hồ chứa. Mưa lớn ở thượng nguồn có thể tạo ra biến động dòng chảy tại hạ lưu, trong khi người dân ở khu vực phía dưới có thể không nhận biết được nguy cơ nếu thiếu thông tin kịp thời. Vì vậy, dữ liệu mưa, mực nước, tình hình hồ chứa và các cảnh báo liên quan cần được cập nhật, chia sẻ liên tục giữa các cơ quan chức năng.
Về lâu dài, những đợt mưa lớn như hiện nay cũng đặt ra yêu cầu rà soát lại công tác quy hoạch dân cư, quản lý xây dựng tại khu vực miền núi và bảo vệ hành lang sông suối. Việc đào núi, san gạt mặt bằng, mở đường, xây dựng công trình trên địa hình dốc cần được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm đánh giá đầy đủ nguy cơ địa chất và khả năng thoát nước. Không thể vì yêu cầu phát triển trước mắt mà xem nhẹ những giới hạn an toàn của tự nhiên.

Đừng để sự chủ quan biến cảnh báo thành mất mát
Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý, người dân chính là chủ thể trực tiếp quyết định khả năng tự bảo vệ mình trước thiên tai. Một bản tin cảnh báo dù chính xác đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người dân không theo dõi, không nhận thức đầy đủ nguy hiểm hoặc vẫn cố tình đi vào những khu vực đã được khuyến cáo.
Đối với người dân miền núi, cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu như đất xuất hiện vết nứt mới, cây cối nghiêng bất thường, nước suối chuyển đục, mực nước dâng nhanh hoặc có tiếng động lạ từ sườn núi. Khi phát hiện những dấu hiệu này, cần nhanh chóng di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm và thông báo cho chính quyền địa phương.
Không nên dựng nhà, ngủ nghỉ hoặc tập trung đông người tại những khu vực sát chân taluy, ven suối, dưới sườn dốc có nguy cơ sạt trượt. Trong thời gian mưa lũ, tuyệt đối không đi qua ngầm tràn, cầu tạm hoặc đoạn đường có nước chảy xiết; không đánh bắt cá, vớt củi hay cố gắng quay phim, chụp ảnh tại những điểm lũ đang lên.
Đặc biệt, người dân không được chủ quan khi mưa tạm ngớt. Nguy cơ sạt lở vẫn có thể tiếp diễn do đất đã ngậm nước trong thời gian dài. Các gia đình cần chủ động chuẩn bị giấy tờ quan trọng, thuốc men, nước uống, đèn pin và những vật dụng thiết yếu để sẵn sàng di chuyển khi có yêu cầu sơ tán.
Một điều cần nhấn mạnh là không chỉ người dân ở khu vực có mưa lớn mới phải cảnh giác. Lũ quét có thể hình thành từ những khu vực thượng nguồn cách xa nơi sinh sống. Vì vậy, việc theo dõi cảnh báo theo lưu vực và địa bàn, thay vì chỉ quan sát tình hình thời tiết ngay trước nhà, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Mưa lớn hàng trăm milimét, đất tiến sát trạng thái bão hòa và hàng loạt địa bàn được cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở là những tín hiệu không thể xem nhẹ. Từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa, mỗi địa phương có đặc điểm địa hình và mức độ rủi ro riêng, nhưng điểm chung là đều cần chủ động phòng ngừa, không để sự chậm trễ trong ứng phó làm gia tăng thiệt hại.
Thiên tai không phải lúc nào cũng có thể dự báo chính xác thời điểm và vị trí xảy ra sự cố. Nhưng những nguy cơ đã được nhận diện thì hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh. Khi đất đã bão hòa, khi dòng suối có thể biến thành dòng lũ dữ chỉ trong thời gian ngắn, khi một mái taluy có thể bất ngờ đổ sập, sự chủ quan không còn là một sai sót nhỏ mà có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến những mất mát lớn.
Trong phòng chống thiên tai, cảnh báo sớm chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng hành động sớm. Đừng đợi đến khi đất đá tràn xuống, dòng nước cuốn đi tài sản và những con đường bị chia cắt mới nhận ra rằng lẽ ra chúng ta đã có thể chủ động phòng tránh từ trước.

ĐÌNH HIỆP