Phường Phượng Sơn, tỉnh Bắc Ninh: Kiến tạo kỷ cương trong quản lý trật tự xây dựng, tài nguyên và môi trường

MTXD - Trong tiến trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra đối với cấp cơ sở không chỉ là tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn phải nâng cao năng lực quản trị trên những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, trật tự xây dựng, tài nguyên khoáng sản và bảo vệ môi trường. Thực tiễn tại phường Phượng Sơn (tỉnh Bắc Ninh) cho thấy, khi kỷ cương pháp luật được đặt ở vị trí trung tâm, cơ chế phối hợp liên ngành được phát huy và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị được khơi thông, hiệu lực quản lý nhà nước từng bước được nâng lên, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng chính quyền cơ sở hiện đại, kiến tạo, phục vụ Nhân dân.

Đổi mới mô hình tổ chức, đổi mới tư duy quản trị

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở trong giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình mới không chỉ được đo bằng việc sắp xếp tổ chức hay tinh giản đầu mối, mà quan trọng hơn là năng lực vận hành bộ máy và khả năng giải quyết các bài toán quản trị đặt ra đối với từng địa phương.

Sự đoàn kết, nhất trí, quyết tâm cao trong các cuộc họp của cán bộ phường Phượng Sơn là tiền đề vững chắc để triển khai thành công các kế hoạch, nhiệm vụ. (Ảnh: CAO HUY)

Đối với những địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, hoạt động sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng phát triển, cùng với hệ thống giao thông đường bộ và đường thủy thuận lợi, áp lực đối với công tác quản lý đất đai, tài nguyên khoáng sản, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường luôn hiện hữu. Nếu không thiết lập được cơ chế quản lý đồng bộ, những khoảng trống trong thực thi pháp luật rất dễ trở thành nguyên nhân phát sinh vi phạm, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư cũng như mục tiêu phát triển bền vững.

Phường Phượng Sơn được thành lập trên cơ sở sắp xếp ba đơn vị hành chính gồm phường Phượng Sơn, xã Quý Sơn và xã Mỹ An. Sau sắp xếp, địa phương quản lý diện tích gần 79 km², quy mô dân số hơn 41 nghìn người với 49 tổ dân phố; đồng thời có hệ thống giao thông khá đặc thù khi vừa có Quốc lộ 31, tuyến đường kết nối cảng Mỹ An, vừa có khoảng 20 km sông Lục Nam chảy qua. Đây là điều kiện thuận lợi để thúc đẩy phát triển kinh tế, song cũng đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản, trật tự xây dựng và môi trường.

Trong bối cảnh đó, điều đáng chú ý ở Phượng Sơn không nằm ở việc xử lý bao nhiêu vụ việc hay ban hành bao nhiêu văn bản chỉ đạo, mà ở cách địa phương từng bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị địa phương. Theo đó, mọi hoạt động điều hành đều hướng đến mục tiêu thiết lập kỷ cương pháp luật, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và phát huy sự phối hợp trong toàn bộ hệ thống chính trị.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt được quán triệt ngay từ những hội nghị đầu tiên sau khi mô hình chính quyền mới đi vào hoạt động. Đảng ủy phường yêu cầu đội ngũ cán bộ xây dựng phong cách làm việc gần dân, sát dân, đồng thời tập trung quản lý chặt chẽ đất đai, tài nguyên, khoáng sản, trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường, xử lý ô nhiễm trong chăn nuôi, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Nhìn dưới góc độ quản trị công, đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng. Khi những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài nguyên hay môi trường được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị, trách nhiệm quản lý không còn dừng ở cơ quan chuyên môn mà trở thành yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo và giám sát của cấp ủy, chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội.

Thiết lập kỷ cương trong quản lý trật tự xây dựng, tài nguyên và môi trường

Một trong những thách thức lớn nhất đối với chính quyền cơ sở hiện nay là kiểm soát hoạt động khai thác, tập kết, trung chuyển vật liệu xây dựng và khoáng sản trong bối cảnh nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án hạ tầng ngày càng gia tăng. Nếu thiếu sự kiểm soát đồng bộ, những hoạt động này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về sử dụng đất, an toàn giao thông, đê điều, môi trường và trật tự xây dựng.

Thực tiễn tại Phượng Sơn cho thấy, thay vì lựa chọn cách xử lý theo từng vụ việc phát sinh, chính quyền địa phương đã bắt đầu từ khâu rà soát tổng thể hiện trạng quản lý. UBND phường tổ chức kiểm tra toàn bộ các bến thủy nội địa, bến bãi tập kết vật liệu xây dựng, cơ sở kinh doanh khoáng sản trên địa bàn; đồng thời đối chiếu việc chấp hành các quy định của pháp luật về đất đai, đầu tư, xây dựng, bảo vệ môi trường, giao thông đường thủy nội địa, đê điều và phòng cháy, chữa cháy.

Tổ công tác của phường Phượng Sơn tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự xây dựng tại TDP Trại 1. (Ảnh: CAO HUY)

Qua rà soát, địa phương không chỉ ghi nhận những doanh nghiệp đã chủ động hoàn thiện hồ sơ pháp lý mà còn thẳng thắn chỉ ra những trường hợp chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Trên cơ sở đó, UBND phường xác định quan điểm quản lý rõ ràng: kiên quyết yêu cầu dừng hoạt động đối với các bến bãi chưa đủ điều kiện pháp lý; chỉ xem xét cho phép hoạt động trở lại khi hoàn thiện đầy đủ các thủ tục theo quy định của pháp luật.

Điều đáng ghi nhận là quá trình này không được thực hiện theo hướng "đóng cửa" hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà kết hợp giữa yêu cầu chấp hành pháp luật với hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, tháo gỡ những khó khăn thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính nghiêm minh trong thực thi pháp luật, vừa tạo môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng, hạn chế tình trạng phát sinh vi phạm do thiếu thông tin hoặc chưa hoàn thiện thủ tục.

Thực tế, việc lập lại trật tự trong quản lý bến bãi và khoáng sản đã được địa phương triển khai từ trước khi mô hình chính quyền hai cấp chính thức vận hành. Các văn bản chỉ đạo yêu cầu chấm dứt hoạt động của các bến bãi, cơ sở khai thác khoáng sản trái quy định; tháo dỡ công trình vi phạm, di dời vật liệu và hoàn trả hiện trạng đã tạo nền tảng quan trọng để chính quyền mới tiếp tục kế thừa, hoàn thiện cơ chế quản lý.

Từ góc nhìn của quản lý nhà nước, giá trị của những giải pháp này không chỉ nằm ở số lượng cơ sở được kiểm tra hay số trường hợp bị xử lý. Quan trọng hơn, đó là quá trình từng bước thiết lập lại kỷ cương pháp luật trong một lĩnh vực vốn chịu tác động của nhiều yếu tố kinh tế và lợi ích khác nhau. Khi nguyên tắc "đúng quy định mới được hoạt động" trở thành chuẩn mực chung, hiệu lực quản lý của chính quyền cơ sở cũng được củng cố, đồng thời góp phần phòng ngừa vi phạm ngay từ gốc, thay vì chỉ xử lý hậu quả khi sự việc đã phát sinh.

Từ phối hợp liên ngành đến hoàn thiện cơ chế quản trị

Thực tiễn quản lý nhà nước đối với lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản, trật tự xây dựng và môi trường cho thấy, nhiều vấn đề phát sinh không còn bó hẹp trong phạm vi quản lý của một địa phương hay một cơ quan chuyên môn. Đặc biệt, đối với các hoạt động khai thác, vận chuyển và tập kết vật liệu xây dựng, chuỗi quản lý trải dài từ khu vực khai thác, tuyến vận chuyển đến điểm tập kết, liên quan đồng thời đến nhiều lĩnh vực như tài nguyên, giao thông đường thủy nội địa, đê điều, xây dựng, môi trường và an ninh trật tự. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức quản lý, từ cách làm mang tính đơn ngành sang mô hình quản trị dựa trên sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Đây cũng là một trong những điểm nổi bật trong cách tiếp cận của chính quyền phường Phượng Sơn.

Qua quá trình rà soát thực tế, địa phương không né tránh những hạn chế trong thẩm quyền của cấp cơ sở mà nhìn nhận thẳng thắn những "điểm nghẽn" đang ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý. Với địa bàn rộng, hệ thống giao thông đường thủy phát triển cùng hoạt động vận chuyển vật liệu diễn ra thường xuyên trên tuyến sông Lục Nam, lực lượng chức năng cấp phường gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát nguồn gốc khoáng sản cũng như xử lý các phương tiện vận chuyển trên đường thủy khi vượt quá thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Đồng chí Nguyễn Văn Mạnh, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Phượng Sơn quán triệt công tác quản lý đất đai, tài nguyên, môi trường tại kỳ họp của phường. (Ảnh: CAO HUY)

Thay vì dừng lại ở việc phản ánh khó khăn, UBND phường đã chủ động kiến nghị UBND tỉnh và các sở, ngành nghiên cứu cơ chế phối hợp cụ thể, đề xuất lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra trên tuyến sông Lục Nam, quản lý chặt chẽ các khu vực khai thác, đồng thời hướng dẫn các tổ chức, doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục đầu tư bến thủy nội địa theo đúng quy định của pháp luật.

Điều đáng chú ý là cách đặt vấn đề của địa phương không chỉ hướng đến mục tiêu xử lý vi phạm mà còn nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế thực thi. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, trong đó chính quyền cơ sở không chỉ là đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quản lý mà còn là "tai mắt" của hệ thống, chủ động phát hiện những khoảng trống chính sách, kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp và góp phần nâng cao hiệu quả điều hành ở quy mô rộng hơn.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, đây là kinh nghiệm có giá trị tham khảo. Bởi trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở phải luôn đi cùng với cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các ngành và giữa các cấp chính quyền. Nếu thiếu sự liên thông trong tổ chức thực hiện, nhiều quy định của pháp luật dù đầy đủ vẫn có thể gặp khó khăn khi triển khai trên thực tế.

Có thể thấy, Phượng Sơn không lựa chọn cách "đẩy" khó khăn lên cấp trên, mà chủ động xác định rõ trách nhiệm của địa phương, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ đối với những nội dung vượt thẩm quyền. Chính cách tiếp cận này đã góp phần tạo nên sự chủ động trong quản trị, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính quyền cơ sở với các cơ quan chuyên môn của tỉnh.

Phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị trong quản lý môi trường và trật tự xây dựng

Một trong những yêu cầu quan trọng của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là xây dựng bộ máy hoạt động thống nhất, thông suốt, trong đó trách nhiệm của từng cấp, từng ngành được xác định rõ ràng và gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đối với những lĩnh vực có tính phức tạp như quản lý đất đai, tài nguyên, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết bởi hiệu quả quản lý không chỉ phụ thuộc vào năng lực của cơ quan chuyên môn mà còn gắn chặt với vai trò lãnh đạo của cấp ủy, sự giám sát của HĐND, sự điều hành của UBND và sự đồng thuận của Nhân dân.

Nhận thức rõ điều đó, ngay từ những tháng đầu vận hành mô hình chính quyền mới, Đảng ủy phường Phượng Sơn đã xác định quản lý đất đai, tài nguyên, khoáng sản, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường là những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Cùng với yêu cầu củng cố tổ chức bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương đặt mục tiêu nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, coi đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, việc quản lý môi trường không được nhìn nhận như một nhiệm vụ riêng của lĩnh vực tài nguyên mà được lồng ghép trong tổng thể chương trình phát triển địa phương. Từ quản lý đất đai, tài sản công, giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm đến cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số và bảo đảm an sinh xã hội đều được triển khai theo hướng đồng bộ, tạo sự gắn kết giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Sự gần gũi, sẻ chia của lãnh đạo phường với bà con luôn là nền tảng trong quan hệ giữa chính quyền và nhân dân tại phường Phượng Sơn. (Ảnh: CAO HUY)

Bên cạnh đó, hoạt động của HĐND phường tiếp tục phát huy vai trò giám sát đối với những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân. Thông qua các phiên họp, chương trình giám sát và hoạt động tiếp xúc cử tri, nhiều vấn đề về quản lý đất đai, trật tự xây dựng, môi trường, tài sản công và cải cách hành chính được đưa ra thảo luận, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của chính quyền.

Có thể nói, giá trị nổi bật trong thực tiễn của Phượng Sơn không nằm ở những giải pháp mang tính đột phá hay những mô hình mới lạ, mà ở sự kiên trì xây dựng nền quản trị dựa trên nguyên tắc pháp quyền, phát huy trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ thống chính trị và bảo đảm sự phối hợp thống nhất trong tổ chức thực hiện. Đây cũng chính là nền tảng để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về môi trường và trật tự xây dựng trong điều kiện tổ chức bộ máy mới.

Hiệu lực quản lý bắt đầu từ năng lực quản trị

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang mở ra yêu cầu mới đối với công tác quản trị ở cấp cơ sở: Không chỉ quản lý tốt địa bàn, mà còn phải kiến tạo một phương thức điều hành hiện đại, hiệu lực và thích ứng với những vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển. Đối với các lĩnh vực như đất đai, tài nguyên, khoáng sản, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường, điều đó càng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường phối hợp liên ngành.

Từ thực tiễn của phường Phượng Sơn có thể thấy, khi chính quyền cơ sở chủ động rà soát, thiết lập lại kỷ cương quản lý, thẳng thắn nhận diện những khoảng trống trong thực thi pháp luật và tích cực kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp, hiệu lực quản lý nhà nước sẽ từng bước được nâng lên. Quan trọng hơn, việc đưa công tác quản lý tài nguyên, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị đã tạo nên sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, góp phần hình thành nền quản trị địa phương theo hướng minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cả nước đang tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, những kinh nghiệm từ thực tiễn như ở phường Phượng Sơn cho thấy một điều cốt lõi: Hiệu quả quản lý không chỉ bắt nguồn từ hệ thống quy định của pháp luật, mà còn được quyết định bởi năng lực tổ chức thực thi, sự chủ động của chính quyền cơ sở và sự đồng hành của cả hệ thống chính trị. Đó cũng là tiền đề để xây dựng môi trường quản lý hiện đại, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

NAM VĂN