Tây Ninh: Ba doanh nghiệp khai thác khoáng sản vượt công suất năm 2024 nhưng chậm được phát hiện, xử lý

MTXD - Kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Tây Ninh xác định DNTN Khai thác khoáng sản Nguyễn Thông, DNTN Trần Nam và Công ty TNHH Khoáng sản Thảo Anh đã khai thác vượt công suất trong năm 2024 nhưng chưa được cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời.

Ngày 22/5/2026, Thanh tra tỉnh Tây Ninh ban hành kết luận thanh tra về công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Cuộc thanh tra được thực hiện theo Quyết định số 25/QĐ-TTr ngày 3/2/2026 của Chánh Thanh tra tỉnh Tây Ninh.

Từ ngày 6/2 đến ngày 17/4/2026, Đoàn thanh tra tiến hành thanh tra trực tiếp tại Sở Nông nghiệp và Môi trường, làm việc với Thuế tỉnh Tây Ninh, các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan và kiểm tra thực tế tại một số mỏ khoáng sản. Trên cơ sở Báo cáo kết quả thanh tra số 04/BC-ĐTTr ngày 4/5/2026, Thanh tra tỉnh đã chỉ ra nhiều hạn chế trong việc kiểm soát sản lượng và công suất khai thác của các chủ đầu tư.

Theo kết luận, trong giai đoạn 2020-2025, trên địa bàn tỉnh có 56 dự án với 58 giấy phép khai thác, gia hạn và chuyển nhượng được cấp. Thanh tra tỉnh tiến hành kiểm tra 40/56 dự án và ban hành kết luận đối với 39 dự án, tương ứng 39 giấy phép do UBND tỉnh cấp.

Qua kiểm tra việc thực hiện công suất khai thác theo giấy phép, Thanh tra tỉnh xác định có 6 chủ đầu tư khai thác vượt công suất hằng năm, gồm 3 dự án trong năm 2024 và 3 dự án trong năm 2025.

Đáng chú ý, ba chủ đầu tư khai thác vượt công suất trong năm 2024 nhưng chưa được kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời gồm DNTN Khai thác khoáng sản Nguyễn Thông, DNTN Trần Nam và Công ty TNHH Khoáng sản Thảo Anh.

Việc khai thác vượt công suất không chỉ thể hiện chủ đầu tư chưa tuân thủ đầy đủ nội dung giấy phép mà còn có thể ảnh hưởng đến việc xác định sản lượng thực tế, kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và tính toán trữ lượng còn lại của mỏ.

Tuy nhiên, trong phần nội dung kết luận thanh tra được công bố, mức công suất được cấp, sản lượng thực tế và khối lượng vượt công suất cụ thể của từng doanh nghiệp chưa được thể hiện chi tiết. Đây là những thông tin cần tiếp tục được cơ quan chuyên môn rà soát, công khai để làm rõ mức độ vi phạm và nghĩa vụ tài chính phát sinh của từng dự án.

Riêng đối với DNTN Trần Nam, ngoài việc được xác định thuộc nhóm khai thác vượt công suất năm 2024, kết quả kiểm tra thực tế còn ghi nhận doanh nghiệp này chừa taluy không đúng thiết kế đã được phê duyệt.

Taluy là bộ phận có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm ổn định tầng khai thác, hạn chế nguy cơ sạt lở và bảo đảm an toàn tại khu vực mỏ. Vì vậy, việc khai thác vượt công suất đồng thời không thực hiện đúng thiết kế taluy cho thấy công tác kiểm tra hiện trường cần được thực hiện thường xuyên, thực chất hơn, thay vì chủ yếu dựa trên báo cáo của doanh nghiệp.

Kết luận thanh tra cũng cho thấy việc quản lý sản lượng khai thác còn những khoảng trống đáng lưu ý. Có 11 giấy phép phát sinh chênh lệch tổng cộng 519.411m³ giữa báo cáo định kỳ với số liệu kê khai thuế, phí hoặc số liệu khai thác thực tế.

Trong đó, 9 dự án có chênh lệch 406.520m³ giữa báo cáo hoạt động khai thác khoáng sản định kỳ với số liệu kê khai thuế, phí; hai dự án có chênh lệch 112.891m³ giữa báo cáo định kỳ và sản lượng khai thác thực tế.

Thanh tra tỉnh nhận định công tác phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường với Thuế tỉnh Tây Ninh trong việc xác định sản lượng tính thuế của một số dự án chưa thống nhất. Tình trạng này dẫn đến việc kê khai, nộp thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường chưa đồng bộ, chưa bảo đảm quy định.

Trong phần kết luận về trách nhiệm của cơ quan tham mưu, Thanh tra tỉnh chỉ rõ việc chưa kịp thời kiểm tra, phát hiện và xử lý các đơn vị khai thác vượt công suất hằng năm so với giấy phép, đặc biệt là những trường hợp vi phạm trong năm 2024.

Theo yêu cầu của Thanh tra tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế, các sở, ngành và chính quyền địa phương để tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác. Sản lượng thực tế tại mỏ phải được đối chiếu với báo cáo định kỳ, hồ sơ đo đạc và số liệu kê khai thuế của doanh nghiệp.

Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng được yêu cầu tham mưu UBND tỉnh xử lý các trường hợp có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản theo thẩm quyền; đồng thời tổ chức kiểm điểm, chấn chỉnh các cá nhân liên quan đến những hạn chế được kết luận thanh tra chỉ ra.

Đối với các chủ đầu tư, việc khai thác phải tuân thủ công suất, ranh giới, tọa độ, thiết kế mỏ và các điều kiện ghi trong giấy phép. Doanh nghiệp phải thống kê, kiểm kê đầy đủ sản lượng thực tế, thực hiện nghĩa vụ thuế, phí và khắc phục các vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc ba doanh nghiệp khai thác vượt công suất trong năm 2024 nhưng chậm được phát hiện cho thấy cần chuyển từ quản lý dựa trên báo cáo sang giám sát bằng dữ liệu đo đạc và kiểm tra thực địa. Chỉ khi sản lượng khai thác, vận chuyển, tiêu thụ và kê khai thuế được đối chiếu thường xuyên, tài nguyên khoáng sản mới có thể được quản lý chặt chẽ, hạn chế thất thu ngân sách và giảm thiểu nguy cơ tác động đến môi trường./.