Vành đai 5 Vùng Thủ đô tăng tốc chuẩn bị, hướng tới khởi công năm 2027

MTXD - Khoảng 116km tuyến chính Vành đai 5 - Vùng Thủ đô dự kiến được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 với nguồn vốn gần 61.400 tỷ đồng. Các phần việc về thủ tục, vốn và giải phóng mặt bằng đang được đồng thời triển khai, hướng tới mục tiêu khởi công trong quý III-2027.

Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuẩn bị đầu tư sau khi Quốc hội thông qua chủ trương thực hiện. Theo Ban Quản lý dự án Thăng Long, việc hoàn thiện các thủ tục tiếp theo đang được phối hợp triển khai giữa cơ quan chuyên môn và các địa phương có tuyến đi qua.

Trọng tâm trước mắt là hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Chính phủ triển khai Nghị quyết số 38/2026/QH16. Dự kiến dự thảo được hoàn thiện trong tháng 9-2026, trình cấp có thẩm quyền trong tháng 10-2026.

Ưu tiên hình thành trục kết nối phía Đông

Trong giai đoạn 2026-2030, khoảng 116km tuyến chính cao tốc thuộc Vành đai 5 sẽ được ưu tiên đầu tư qua Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng và Bắc Ninh. Tổng nguồn lực dự kiến gần 61.400 tỷ đồng.

Đây là khu vực được đánh giá có vai trò quan trọng trong liên kết vùng, đồng thời tạo khả năng kết nối với các tuyến cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình và Hà Nội - Bắc Giang. Khi hình thành, tuyến sẽ bổ sung một trục giao thông quy mô lớn ở phía Đông, hỗ trợ phân tán dòng phương tiện, giảm áp lực lên hệ thống giao thông Hà Nội.

Khi hình thành, tuyến sẽ bổ sung một trục giao thông quy mô lớn ở phía Đông, hỗ trợ phân tán dòng phương tiện, giảm áp lực lên hệ thống giao thông Hà Nội

Vành đai 5 có tổng chiều dài khoảng 349km, đi qua Hà Nội cùng Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Các đoạn chưa được ưu tiên trong giai đoạn đầu sẽ tiếp tục được nghiên cứu và huy động nguồn lực để đầu tư, với mục tiêu hoàn thành các đoạn ưu tiên vào năm 2030 và toàn tuyến trước năm 2035.

Theo phương án thiết kế, tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn cao tốc với quy mô hoàn chỉnh 6 làn xe. Đường song hành cũng được triển khai đồng bộ nhằm bảo đảm khả năng kết nối với mạng lưới giao thông hiện hữu và khu vực phát triển đô thị, công nghiệp dọc tuyến.

Dự án dự kiến được tổ chức thành các dự án thành phần theo từng địa phương, gồm giải phóng mặt bằng, xây dựng tuyến chính và xây dựng đường song hành.

Nguồn vốn cũng được phân định theo từng hạng mục. Trung ương chịu trách nhiệm bố trí vốn cho tuyến chính và giải phóng mặt bằng phục vụ tuyến chính; địa phương bảo đảm vốn cho đường song hành và phần giải phóng mặt bằng tương ứng.

Cách phân bổ này đặt ra yêu cầu các địa phương phải chủ động chuẩn bị nguồn lực ngay từ đầu, tránh tình trạng tuyến chính đã sẵn sàng nhưng đường song hành hoặc mặt bằng chưa đáp ứng tiến độ.

Mặt bằng là điều kiện quyết định tiến độ

Sau khi Nghị quyết của Chính phủ được ban hành, cơ quan chủ quản dự kiến phối hợp với Bộ Tài chính để bố trí vốn chuẩn bị đầu tư và lựa chọn đơn vị tư vấn lập dự án. Thời gian chuẩn bị được tính toán khoảng 4-6 tháng.

Mục tiêu khởi công trong quý III-2027 được đặt ra trên cơ sở các thủ tục phải được thực hiện theo hướng song song, rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị.

Trong đó, giải phóng mặt bằng được xác định là công việc phải đi trước một bước. Dự kiến tại thời điểm khởi công, khoảng 50-70% mặt bằng phải được bàn giao. Đến trước quý II-2028, toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng phải hoàn tất.

Một số nội dung đang cần xử lý sớm gồm dự án BOT cầu Thái Hà nằm trong phạm vi đường song hành và phương án bố trí vốn giải phóng mặt bằng đường song hành tại các địa phương.

Đây không chỉ là vấn đề riêng của từng hạng mục mà liên quan trực tiếp đến khả năng triển khai đồng bộ toàn tuyến. Việc xử lý chậm các điểm giao cắt, công trình hiện hữu hoặc mặt bằng liên quan có thể làm phát sinh độ trễ trong quá trình thi công.

Cơ chế đặc thù mở thêm hướng huy động vốn

Một điểm mới trong tổ chức đầu tư Vành đai 5 là việc nghiên cứu áp dụng cơ chế đặc thù để mở rộng nguồn lực cho dự án. Trong đó có cơ chế chia sẻ nguồn thu từ phát triển các khu đô thị, khu chức năng quanh tuyến giữa Trung ương và địa phương.

Cách tiếp cận này hướng tới việc kết hợp đầu tư hạ tầng với khai thác giá trị gia tăng từ đất đai và không gian phát triển mới. Đối với những đoạn chưa được bố trí vốn Trung ương, dự án thành phần có thể được nghiên cứu chuyển đổi hình thức đầu tư mà không phải thực hiện lại thủ tục quyết định chủ trương đầu tư.

Do đó, bên cạnh đầu tư công, các dự án thành phần có thể xem xét áp dụng BT hoặc BOT tùy điều kiện cụ thể và khả năng huy động vốn. Đây được xem là dư địa để các địa phương lựa chọn phương án phù hợp, nhất là đối với những khu vực có tiềm năng phát triển đô thị, dịch vụ và công nghiệp dọc tuyến.

Cơ chế đặc thù cũng trao thêm quyền chủ động cho UBND cấp tỉnh trong việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với khu vực bãi đổ chất thải xây dựng. Nếu được triển khai thống nhất, quy định này có thể góp phần giảm thời gian xử lý thủ tục và bảo đảm nguồn mặt bằng phục vụ thi công.

Tuy nhiên, cơ chế chỉ phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành trách nhiệm cụ thể. Từ chuẩn bị hồ sơ, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn đến vật liệu xây dựng, bãi đổ thải và các nút giao, từng phần việc cần có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng.

Với quy mô khoảng 349km và đi qua 7 tỉnh, thành phố, Vành đai 5 không đơn thuần là một dự án giao thông mà còn là cấu phần quan trọng trong tổ chức lại không gian phát triển của toàn Vùng Thủ đô. Vì vậy, việc khởi công đúng kế hoạch năm 2027 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng phối hợp liên vùng và mức độ sẵn sàng của từng địa phương ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Việt Dũng