Bộ Xây dựng đề xuất 5 nhóm tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của đô thị

MTXD - Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quản lý quan trọng, giúp các địa phương nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu của hệ thống đô thị, từ đó chủ động xây dựng các giải pháp thích ứng, giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực phục hồi trước thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Ngày 2/7, Bộ Xây dựng tổ chức hội thảo tham vấn dự thảo Thông tư hướng dẫn đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của các đô thị, thu hút sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế, chuyên gia và nhà khoa học. Hội thảo được tổ chức nhằm lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo trước khi ban hành, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn phát triển đô thị tại Việt Nam.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý để phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Cao Viên, Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh biến đổi khí hậu đang tạo ra nhiều thách thức đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và hệ thống đô thị nói riêng. Những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh, mưa lớn, ngập lụt, nắng nóng kéo dài, xâm nhập mặn… xuất hiện với tần suất ngày càng cao, đòi hỏi các đô thị phải nâng cao năng lực chống chịu và thích ứng.

Ông Nguyễn Cao Viên, Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) phát biểu tại hội thảo.

Theo ông Nguyễn Cao Viên, phát triển đô thị bền vững, xanh, thông minh, có khả năng chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu là định hướng chiến lược đã được Đảng và Nhà nước xác định rõ trong nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam.

Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao, Bộ Xây dựng đã xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của các đô thị nhằm cụ thể hóa các định hướng nêu trên.

Ông Nguyễn Cao Viên cho biết, đây là văn bản có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý nhà nước, vừa tạo cơ sở pháp lý, vừa hình thành công cụ kỹ thuật để các địa phương đánh giá thực trạng chống chịu của đô thị trước tác động của biến đổi khí hậu.

"Dự thảo thông tư sẽ giúp các địa phương nhận diện rõ những rủi ro, xác định các điểm mạnh, điểm yếu của từng đô thị, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch và các giải pháp nâng cao năng lực chống chịu", ông Viên nhấn mạnh.

Toàn cảnh hội thảo.

Theo lãnh đạo Cục Phát triển đô thị, việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc xác định hiện trạng mà còn hướng đến xây dựng các kế hoạch hành động phù hợp trong toàn bộ chu trình quản lý rủi ro thiên tai, từ phòng ngừa, chuẩn bị, ứng phó đến duy trì hoạt động của đô thị trong điều kiện thiên tai và phục hồi, phát triển sau thiên tai.

Ông Nguyễn Cao Viên cũng khẳng định Bộ Xây dựng mong muốn lắng nghe đầy đủ các ý kiến góp ý, phản biện từ các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và nhà khoa học để tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư với tinh thần cầu thị, trách nhiệm và khẩn trương.

Đề xuất 5 nhóm tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu

Theo Ban soạn thảo, dự thảo Thông tư gồm 11 điều và 3 phụ lục, quy định cụ thể đối tượng, phương pháp và quy trình đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của các đô thị.

Đối tượng áp dụng bao gồm các đô thị loại đặc biệt, loại I, các tỉnh dự kiến trở thành đô thị loại I, cùng các đô thị loại II và loại III.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá theo hướng toàn diện, phản ánh đầy đủ các yếu tố quyết định năng lực chống chịu của đô thị.

Cụ thể, dự thảo Thông tư đề xuất hệ thống đánh giá dựa trên 5 nhóm tiêu chí cốt lõi, phản ánh toàn diện năng lực chống chịu của đô thị trước tác động của biến đổi khí hậu. Các nhóm tiêu chí bao gồm: xây dựng chính sách nhằm đánh giá mức độ hoàn thiện của cơ chế, chính sách và công tác quản lý; cơ sở hạ tầng thiết yếu, tập trung vào khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông, cấp thoát nước, điện và các công trình hạ tầng quan trọng; môi trường sinh thái, xem xét khả năng bảo vệ, duy trì và phục hồi các hệ sinh thái đô thị; năng lực xã hội, đánh giá mức độ sẵn sàng của cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và công tác ứng phó với thiên tai; cùng với nguồn lực kinh tế, tài chính, phản ánh khả năng huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực phục vụ hoạt động thích ứng, phòng ngừa và khắc phục hậu quả do biến đổi khí hậu gây ra.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Trên cơ sở năm nhóm tiêu chí này, hệ thống chỉ số được thiết kế phù hợp với từng cấp độ đô thị. Trong đó, đô thị loại I được đánh giá thông qua 25 chỉ số thành phần; đô thị loại II có 27 chỉ số; đô thị loại III gồm 20 chỉ số.

Việc đánh giá được thực hiện theo phương pháp tính điểm, từ đó phân loại mức độ chống chịu với biến đổi khí hậu thành bốn cấp gồm: tốt, khá, trung bình và hạn chế.

Theo Bộ Xây dựng, cách tiếp cận này không chỉ tạo ra một "bức tranh sức khỏe" của từng đô thị trước các nguy cơ khí hậu mà còn là căn cứ khoa học để các địa phương ưu tiên đầu tư, bố trí nguồn lực và triển khai các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu trong từng giai đoạn.

Bên cạnh việc quy định bộ tiêu chí, dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc tổ chức thực hiện đánh giá, phê duyệt kết quả và công khai trên cổng thông tin điện tử của địa phương.

Các địa phương cũng có trách nhiệm phân công cơ quan chuyên môn thực hiện việc đánh giá; bố trí kinh phí từ ngân sách địa phương hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác để triển khai hoạt động đánh giá khả năng chống chịu đối với các đô thị trên địa bàn.

Theo Ban soạn thảo, việc công khai kết quả đánh giá sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch trong công tác quản lý đô thị, đồng thời tạo động lực để các địa phương tiếp tục cải thiện chất lượng hạ tầng và năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Cần hoàn thiện tiêu chí gắn với thực tiễn

Tại hội thảo, nhiều đại biểu đánh giá cao việc Bộ Xây dựng chủ động xây dựng bộ tiêu chí đánh giá trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang đặt ra ngày càng nhiều sức ép đối với quá trình phát triển đô thị.

Các chuyên gia cho rằng việc có một bộ tiêu chí thống nhất trên phạm vi cả nước sẽ giúp các địa phương có chung phương pháp đánh giá, tạo cơ sở thuận lợi cho việc theo dõi, so sánh và xây dựng chính sách phát triển đô thị theo hướng bền vững.

Hội thảo được kết nối với các điểm cầu trên cả nước.

Bên cạnh sự đồng tình, nhiều ý kiến cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo để bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Trong đó, các đại biểu kiến nghị cần tiếp tục rà soát, bổ sung và điều chỉnh các chỉ số đánh giá phù hợp hơn với điều kiện của từng loại đô thị; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ nhằm bảo đảm việc chấm điểm chính xác, khách quan và thống nhất.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng cần làm rõ hơn cơ chế sử dụng kết quả đánh giá trong công tác quy hoạch, đầu tư và phát triển đô thị tại địa phương, tránh tình trạng đánh giá chỉ mang tính hình thức.

Bên cạnh đó, việc bố trí nguồn lực tài chính cũng cần được nghiên cứu theo lộ trình phù hợp để các địa phương có đủ điều kiện triển khai hoạt động đánh giá định kỳ, cập nhật dữ liệu và xây dựng các kế hoạch thích ứng lâu dài.

Theo các đại biểu, nếu được triển khai hiệu quả, bộ tiêu chí sẽ trở thành công cụ quản lý hữu ích, giúp chính quyền địa phương đưa ra các quyết định đầu tư đúng trọng tâm, tăng cường khả năng phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng phát triển đô thị.

Hướng tới hệ thống đô thị phát triển bền vững và an toàn hơn

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, cho biết quá trình xây dựng dự thảo thông tư luôn nhận được sự quan tâm, tham gia tích cực của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và các nhà khoa học.

Ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị phát biểu tại hội thảo.

Theo ông Trần Quốc Thái, mục tiêu của bộ tiêu chí là vừa phản ánh được bức tranh tổng thể về khả năng chống chịu của các đô thị, vừa đi sâu đánh giá từng lĩnh vực cụ thể để phục vụ hiệu quả công tác quản lý.

"Bộ tiêu chí được xây dựng theo hướng vừa đánh giá được tổng thể, vừa đi sâu vào từng nhóm nội dung cụ thể, bảo đảm phù hợp với từng nhóm đối tượng và đáp ứng yêu cầu quản lý", ông Thái nhấn mạnh.

Ông cho biết trong quá trình xây dựng dự thảo, Ban soạn thảo đã tập trung khảo sát thực tế, thu thập dữ liệu và nghiên cứu kinh nghiệm nhằm bảo đảm các tiêu chí có cơ sở khoa học, sát với điều kiện của Việt Nam và có tính khả thi khi áp dụng.

Đánh giá cao những ý kiến đóng góp tại hội thảo, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị khẳng định Ban soạn thảo sẽ nghiêm túc rà soát, nghiên cứu và tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng để tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện dự thảo thông tư trước khi trình ban hành.

Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng mong muốn tiếp tục nhận được thêm các góp ý bằng văn bản từ các bộ, ngành, địa phương và các chuyên gia trong thời gian tới nhằm hoàn thiện hơn nữa hệ thống tiêu chí.

Ông Trần Quốc Thái bày tỏ kỳ vọng, sau khi được ban hành và triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, thông tư sẽ trở thành công cụ quản lý hiệu quả, giúp các địa phương chủ động đánh giá năng lực chống chịu của hệ thống đô thị, xác định rõ những vấn đề cần ưu tiên đầu tư và từng bước xây dựng các đô thị phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

"Thông qua công cụ quản lý này, chúng tôi kỳ vọng các đô thị trên cả nước sẽ nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu một cách bài bản, có hệ thống, đồng thời góp phần bảo vệ đời sống người dân và hỗ trợ cộng đồng nhanh chóng phục hồi sau thiên tai", ông Trần Quốc Thái nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu của các đô thị không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý hiện nay mà còn tạo nền tảng quan trọng để hướng tới hệ thống đô thị xanh, thông minh, an toàn và phát triển bền vững trong tương lai.

Thanh Tùng