Cần sớm xây dựng “Atlas kỹ thuật” trong xác định ranh giới đất đường bộ

MTXD - Mặc dù hệ thống pháp luật về giao thông đường bộ đã từng bước hoàn thiện với nhiều quy định mới có hiệu lực, song thực tiễn quản lý vẫn đang gặp một “điểm nghẽn” đáng chú ý: thiếu một bộ Atlas kỹ thuật thống nhất để xác định ranh giới đất đường bộ. Khoảng trống này không chỉ gây khó khăn trong thực thi mà còn tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo giữa quản lý giao thông, đất đai và xây dựng.

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông, mở rộng mạng lưới kết cấu hạ tầng đồng bộ, việc xác định chính xác ranh giới đất đường bộ trở thành một nội dung cốt lõi để đảm bảo hiệu quả quản lý, khai thác và bảo vệ tài sản công. Tuy nhiên, theo ghi nhận từ thực tiễn chuyên ngành, hiện vẫn tồn tại một khoảng trống lớn về hướng dẫn kỹ thuật, khiến nhiều địa phương lúng túng trong quá trình áp dụng.

Cụ thể, Luật Đường bộ năm 2024 cùng Nghị định số 165/2024/NĐ-CP của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 241/2026/NĐ-CP) đã bước đầu thiết lập khung pháp lý quan trọng, quy định rõ các khái niệm liên quan đến đất đường bộ, phần đất bảo vệ, bảo trì đường bộ và hành lang an toàn đường bộ. Đây là cơ sở pháp lý nền tảng cho việc quản lý hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, vấn đề phát sinh nằm ở chỗ các quy định hiện hành mới dừng ở mức khái niệm pháp lý mà chưa có một phụ lục bản vẽ chuẩn hoặc bộ Atlas kỹ thuật thống nhất để xác định cụ thể ranh giới theo từng loại mặt cắt ngang đường. Việc thiếu công cụ kỹ thuật này khiến cùng một vị trí ngoài thực địa có thể bị hiểu và xác định khác nhau giữa các cơ quan chức năng.

Theo phân tích chuyên môn, đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự thiếu đồng bộ giữa các ngành như giao thông, tài nguyên môi trường, xây dựng và giải phóng mặt bằng. Trong nhiều trường hợp, cùng một diện tích đất nhưng cách xác định chỉ giới đất đường bộ, chỉ giới xây dựng hoặc hành lang an toàn giao thông lại không thống nhất, làm phát sinh tranh cãi trong cấp phép xây dựng, xác định hành vi lấn chiếm hoặc tính toán phương án bồi thường.

Không chỉ ảnh hưởng đến quản lý hành chính, hệ quả còn lan rộng tới công tác quản lý tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Việc xác định không thống nhất ranh giới có thể tác động trực tiếp đến cắm mốc hành lang an toàn, xử lý vi phạm trật tự xây dựng, giải quyết tranh chấp đất đai, hỗ trợ tái định cư và cả hoạt động thanh tra, kiểm toán các dự án hạ tầng. Đây là chuỗi tác động có tính hệ thống, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư công và quản lý nhà nước.

Trước thực trạng này, giới chuyên môn kiến nghị Chính phủ cần giao Bộ Xây dựng làm đầu mối chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan rà soát toàn bộ hệ thống văn bản hiện hành, đồng thời xây dựng một bộ Atlas kỹ thuật quốc gia về xác định ranh giới đất đường bộ. Bộ Atlas này cần quy chuẩn hóa từng loại mặt cắt ngang, từng cấp đường và từng phạm vi hành lang an toàn tương ứng.

Một đề xuất đáng chú ý khác là mỗi đường ranh giới trong Atlas cần được gắn trực tiếp với căn cứ pháp lý cụ thể, bao gồm điều, khoản và văn bản điều chỉnh tương ứng. Đây được xem là cơ sở để đảm bảo tính minh bạch, thống nhất và tránh tình trạng vận dụng tùy nghi ở từng địa phương.

Ở góc độ quản lý đô thị và phát triển hạ tầng bền vững, việc chuẩn hóa hệ thống xác định ranh giới đất đường bộ không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là điều kiện tiên quyết để giảm xung đột pháp lý, bảo vệ quỹ đất hạ tầng và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực phát triển giao thông ngày càng lớn, việc sớm lấp đầy khoảng trống này là yêu cầu cấp thiết để đồng bộ hóa công tác quản lý giữa các ngành, các địa phương và toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước./.

Hồng Việt