Đắk Lắk: Từ phiên tòa giả định đến bài học phòng ngừa ma túy trong học đường

MTXD – Hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11), tại Trường THPT Ea H’Leo, Chi đoàn Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 9 phối hợp với Chi đoàn IV Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk và Đoàn Trường tổ chức chương trình tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua mô hình “Phiên tòa giả định”. Với cách tiếp cận trực quan, sinh động, chương trình giúp học sinh hiểu rõ hơn những quy định liên quan đến hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, đồng thời bồi đắp ý thức tự bảo vệ, trách nhiệm công dân và lối sống lành mạnh ngay từ ghế nhà trường.

Trong không khí hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, chương trình có sự tham dự của đại diện VKSND khu vực 9, Tòa án nhân dân khu vực 9, Ban Giám hiệu, thầy cô giáo cùng đông đảo học sinh Trường THPT Ea H’Leo. Hoạt động thể hiện sự chủ động của các cơ quan tư pháp và tổ chức Đoàn trong việc đổi mới phương thức tuyên truyền, đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Đại diện các cơ quan tư pháp, Ban Giám hiệu, giáo viên và học sinh Trường THPT Ea H’Leo tham dự chương trình.

Đưa pháp luật đến gần học sinh bằng những tình huống thực tiễn

Thay vì truyền đạt kiến thức theo hình thức phổ biến một chiều, chương trình lựa chọn mô hình “Phiên tòa giả định” để tái hiện vụ án hình sự về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”, theo quy định tại Điều 255 Bộ luật Hình sự. Kịch bản được xây dựng theo trình tự tố tụng, với sự tham gia của các vai diễn như Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, người bào chữa và bị cáo, thể hiện những bước cơ bản của một phiên tòa hình sự.

Từ phần xét hỏi, tranh tụng đến nghị án và tuyên án, từng diễn biến được thể hiện bằng hình thức sân khấu hóa, giúp học sinh quan sát hoạt động xét xử và hiểu hơn vai trò của các chủ thể tiến hành tố tụng. Những quy định pháp luật vốn được trình bày bằng ngôn ngữ chuyên môn nhờ đó trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận; đồng thời giúp các em nhận thức mối liên hệ giữa hành vi vi phạm, trách nhiệm pháp lý và hậu quả có thể xảy ra.

Quang cảnh “Phiên tòa giả định” xét xử vụ án “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” được tái hiện trực quan, đúng trình tự tố tụng

Việc lựa chọn tình huống liên quan đến ma túy mang thông điệp cảnh báo thiết thực đối với học sinh. Ở lứa tuổi đang hình thành nhân cách, mở rộng các mối quan hệ và chịu nhiều tác động từ môi trường xung quanh, sự tò mò, tâm lý cả nể hoặc thiếu bản lĩnh trước lời rủ rê có thể khiến các em đứng trước nguy cơ vi phạm. Ma túy không chỉ đe dọa sức khỏe, ảnh hưởng đến học tập và sự phát triển của người trẻ mà còn kéo theo hệ lụy lâu dài đối với gia đình, cộng đồng và trật tự xã hội.

Thông qua diễn biến xét xử, học sinh được tiếp cận một bài học trực quan: mỗi hành vi đều gắn với trách nhiệm và mọi lựa chọn đều có thể dẫn đến hệ quả nhất định. Việc tổ chức, lôi kéo hoặc tạo điều kiện cho người khác sử dụng trái phép chất ma túy không phải là chuyện có thể xem nhẹ; khi hành vi vi phạm được xác định, người thực hiện phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc tái hiện quy trình xét xử mà còn ở khả năng khơi gợi suy nghĩ, giúp người xem liên hệ với những tình huống trong đời sống. Qua đó, các em có thêm cơ sở để nhận diện nguy cơ, biết từ chối chất cấm và không để bản thân bị lôi kéo vào những hoạt động trái pháp luật.

Trang bị kiến thức pháp lý, tăng khả năng tự bảo vệ cho người chưa thành niên

Song song với phần xét xử giả định, chương trình tổ chức giao lưu, hỏi - đáp về Luật Tư pháp người chưa thành niên, tập trung vào những nội dung liên quan đến quyền được bảo vệ, trách nhiệm pháp lý và quy định về xử lý chuyển hướng. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực, giúp học sinh hiểu hơn các nguyên tắc pháp lý dành cho người chưa thành niên, đồng thời nhận thức đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong đời sống.

Cán bộ ngành Kiểm sát giao lưu, trao đổi và tuyên truyền kiến thức pháp luật với học sinh.

Không khí trao đổi cởi mở tạo điều kiện để học sinh chủ động tham gia trả lời câu hỏi, tìm hiểu những tình huống pháp lý gần với thực tế. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, các em được khuyến khích suy nghĩ, phân tích và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Qua đó, pháp luật trở thành nội dung gắn với những quyết định hằng ngày, từ việc lựa chọn mối quan hệ đến khả năng nhận diện, từ chối hành vi có nguy cơ vi phạm.

Đối với người chưa thành niên, hiểu biết pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các em cần được trang bị kiến thức để nhận thức quyền được bảo vệ, đồng thời hiểu rằng độ tuổi chưa thành niên không đồng nghĩa với việc được miễn trừ mọi trách nhiệm khi có hành vi vi phạm. Pháp luật quy định những nguyên tắc phù hợp nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chú trọng giáo dục, hỗ trợ và tạo điều kiện để người chưa thành niên sửa chữa sai lầm theo những điều kiện luật định.

Vì vậy, giáo dục pháp luật trong trường học cần vượt ra ngoài việc ghi nhớ điều khoản hay nhận biết hành vi bị nghiêm cấm. Điều quan trọng là giúp học sinh hình thành năng lực đánh giá tình huống, phân biệt đúng - sai, nhận diện lời mời gọi bất thường và đủ bản lĩnh từ chối những việc làm có nguy cơ gây tổn hại. Khi gặp vấn đề vượt quá khả năng xử lý, các em cần biết tìm đến gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ.

Chung tay xây dựng môi trường học đường an toàn, không có ma túy

Phòng ngừa vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên không thể chỉ trông chờ vào một buổi tuyên truyền hay riêng nỗ lực của nhà trường. Đây là trách nhiệm cần sự phối hợp bền bỉ giữa gia đình, cơ sở giáo dục, tổ chức Đoàn và các cơ quan chức năng. Nhà trường có vai trò định hướng, trang bị kiến thức và kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường; gia đình cần quan tâm, lắng nghe, đồng hành với con em; các cơ quan tư pháp và đoàn thể góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật và hỗ trợ phòng ngừa từ sớm.

Đại diện các đơn vị phối hợp và học sinh Trường THPT Ea H’Leo chụp ảnh lưu niệm sau chương trình.

Sự phối hợp giữa cơ quan tư pháp với nhà trường cho thấy hiệu quả của phương thức giáo dục pháp luật gắn với thực tiễn. Khi kiến thức chuyên môn được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi, kết hợp với hình thức tổ chức phù hợp, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận quy định pháp luật và hiểu rõ ý nghĩa của việc tuân thủ trong đời sống. Đây cũng là cầu nối giúp hoạt động giáo dục trong nhà trường gắn kết chặt chẽ hơn với yêu cầu phòng ngừa vi phạm từ cơ sở.

Để những giá trị của chương trình tiếp tục được lan tỏa, hoạt động tuyên truyền cần duy trì thường xuyên, có nội dung thiết thực và hình thức đa dạng. Bên cạnh phiên tòa giả định, các buổi sinh hoạt chuyên đề, tư vấn pháp luật, trao đổi tình huống và hướng dẫn kỹ năng phòng tránh ma túy cần được quan tâm tổ chức. Qua đó, học sinh không chỉ được cung cấp kiến thức mà còn có cơ hội rèn luyện bản lĩnh, hình thành thói quen ứng xử có trách nhiệm trước những tác động tiêu cực.

Theo định hướng của chương trình, thời gian tới, Chi đoàn VKSND khu vực 9 sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan tư pháp, tổ chức Đoàn và trường học trên địa bàn triển khai hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bằng những hình thức phù hợp. Đây là hướng đi cần thiết nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức pháp lý cho thanh thiếu niên, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm và xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.

Một phiên tòa giả định khép lại, nhưng giá trị của bài học pháp luật cần tiếp tục được nuôi dưỡng trong nhận thức và hành động của mỗi học sinh. Đó là sự tỉnh táo trước cám dỗ, bản lĩnh nói không với ma túy, ý thức tôn trọng pháp luật và trách nhiệm với tương lai của chính mình. Khi gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn và các cơ quan chức năng cùng chung tay, nguy cơ vi phạm sẽ có thêm điều kiện được ngăn chặn từ sớm, tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ.

Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ dừng lại ở một hoạt động mang tính kỷ niệm, mà cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày. Đưa pháp luật đến với học sinh chính là góp phần hình thành ý thức công dân từ sớm, xây dựng thế hệ trẻ sống có trách nhiệm, thượng tôn pháp luật và chung tay kiến tạo môi trường học đường văn minh, an toàn, không có ma túy và tệ nạn xã hội.

SƠN TRẦN