Giải pháp nào cho sự phát triển đô thị và công nghiệp không gây ảnh hưởng tới môi trường và sức khỏe con người?

MTXD - Dưới sự tác động của công cuộc đổi mới đất nước, Việt Nam đã có những phát triển vượt bậc về mọi mặt. Nền kinh tế đất nước đang được xây dựng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Công nghiệp phát triển là cơ sở để quá trình đô thị hoá được đẩy nhanh. Tuy vậy nó cũng tồn tại nhiều hạn chế đó là gây áp lực đối với môi trường nhất là môi trường đô thị hiện nay.

Cùng với đà phát triển của đô thị và công nghiệp, ô nhiễm môi trường đô thị theo đó cũng tăng nhanh có nơi đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép gây ảnh hưởng không tốt  với sức khỏe con người. Các ô nhiễm thường gặp trong các đô thị là ô nhiễm không khí, ô nhiễm môi trường nước, tiếng ồn và ô nhiễm chất thải. Ô nhiễm môi trường đô thị ở Việt Nam đang ở mức báo động đỏ, yêu cầu cấp bách đặt ra là Việt Nam phải có những giải pháp thiết thực nhanh chóng nhằm giảm thiểu tình trạng trên.

Cần giải pháp đồng bộ phát triển của đô thị và công nghiệp nhằm giảm thiểu  ô nhiễm môi trường (ảnh internet)

Hiện nay ở Việt Nam, mặc dù các cấp, các ngành đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường, nhưng tình trạng ô nhiễm vẫn là vấn đề rất đáng lo ngại. Có nhiều nguyên nhân nhưng ta có thể kết luận thành hai nguyên nhân chính thuộc về khách quan và chủ quan như sau:

Nguyên nhân khách quan

- Dân số thành thị đã tăng mỗi năm. Sự gia tăng dân số đô thị làm cho môi trường khu vực đô thị có nguy cơ bị suy thoái nghiêm trọng. Nguồn cung cấp nước sạch, nhà ở, cây xanh không đáp ứng kịp cho sự phát triển dân cư. Ô nhiễm môi trường không khí, nước tăng lên. Các tệ nạn xã hội và vấn đề quản lý xã hội trong đô thị ngày càng khó khăn.

- Sự phát triển, mở rộng các khu đô thị mới, siêu đô thị… cũng là hệ quả khách quan dẫn đến sự ô nhiễm môi trường mà các nhà quy hoạch đô thị phải chấp nhận. Vì khi chúng ta mở rộng, phát triển đô thị đồng nghĩa với việc lấn đất (nhất là đất nông nghiệp) chuyển đổi mục đích sử dụng, di dời cụm, điểm dân cư và tăng cường khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, phá vỡ hệ sinh thái…

- Tiến trình công nghiệp hóa, đặc biệt là các khu công nghiệp, khu chế suất, hay sự phát triển của ngành viễn thông đã và đang mang lại nhiều thách thức về vấn đề ô nhiễm môi trường như đất, không khí, nước,…và xuất hiện những kiểu ô nhiễm môi trường mới như ô nhiễm sóng điện từ…

- Xu hướng toàn cầu, đây là vấn đề mà các quốc gia trên thế giới hiện rất quan tâm, ô nhiễm toàn cầu, thiếu nước sạch, sự nóng lên của trái đất, biến đổi khí hậu…

Nguyên nhân chủ quan

- Ý thức của người dân kém: Trong cuộc sống hiện đại như ngày nay, vấn đề rác thải đang xuất hiện rất nhiều trong xã hội gây ô nhiễm môi trường và làm biết bao sinh vật chết vì rác. Trong đó vấn đề bức bách nhất là xả rác ra đường hoặc nơi công cộng. Vấn đề xả rác nơi công cộng đã và đang xuất hiện nhan nhản trên đường phố, từ thành thị đến nông thôn, ở mọi lúc mọi nơi. Đặc biệt ta có thể thấy rất rõ hiện tượng này mỗi khi đi trên những con phố lớn, văn minh, người dân vô tư xả rác bừa bãi ngay trên chính vỉa hè, lề phố. Hay khi đi ăn nhà hàng, mặc dù chủ nhà hàng đã để sẵn một thùng rác nhỏ dưới bàn ăn của mỗi người nhưng khi dùng xong giấy ăn hoặc tăm tre thì họ lại thản nhiên vứt xuống nền nhà và tệ hại hơn là vứt qua cửa sổ dẫn đến việc rác thải mắc vào cành cây, dây điện gây mất mĩ quan thành phố hay rơi xuống lòng đường gây khó chịu cho người đi lại.

Vào một quán nước, những người hút thuốc hay ăn kẹo cao su đều có gạt tàn để bỏ vào nhưng hình như không ai nhìn thấy nên gạt tàn thì vẫn sạch sẽ còn sàn nhà thì lại đầy những điếu thuốc cùng với những bã kẹo cao su. Những việc làm này đều do một bộ phận người dân vô ý thức bảo vệ môi trường và thành phố, nơi mình sinh sống.

Sự chấp hành pháp luật về môi trường của các doanh nghiệp chưa nghiêm:

Các doanh nghiệp thường cho rằng, BVMT chỉ gây tốn kém cho doanh nghiệp, làm chi phí của doanh nghiệp tăng lên, nâng cao giá thành sản phẩm khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh. Trong khi đó, doanh nghiệp còn đang phải đối phó với quá nhiều các khó khăn khác để tìm kiếm lợi nhuận. Việc đầu tư vào các giải pháp BVMT không sinh lời trước mắt, chỉ thấy tăng thêm chi phí cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa có tầm nhìn dài hạn, yếu kém trong hoạch định chiến lược phát triển. Chính vì vậy, doanh nghiệp còn xem nhẹ việc BVMT, quan tâm đầu tư cho môi trường còn rất mờ nhạt, thậm chí rất nhiều doanh nghiệp đang là tác nhân chính gây ô nhiễm môi trường ở mức độ nghiêm trọng.

Một số doanh nghiệp mới chỉ bắt đầu có ý thức về trách nhiệm BVMT và việc phải chấp hành, triển khai BVMT, đầu tư xử lý ô nhiễm môi trường tại doanh nghiệp chỉ mang tính chất bắt buộc nhằm đối phó với các cơ quan chức năng chứ chưa xuất phát từ ý thức. Các doanh nghiệp có ý thức BVMT thì lại thiếu chiến lược quảng bá hình ảnh của doanh nghiệp về công tác BVMT đối với thị trường trong nước và quốc tế…

Một số giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường đô thị

Ô nhiễm là vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, hoạt động của đô thị: Xây dựng, sử dụng đất, giao thông, hoạt động dân sinh, công nghiệp, năng lượng… Do vậy, việc kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm không khí đô thị phải dựa trên một loạt các giải pháp đồng bộ, sử dụng đồng thời các công cụ về chính sách, kinh tế và khoa học, công nghệ với sự phối hợp chặt chẽ của các bộ/ngành và địa phương. Vai trò của chính quyền các địa phương là vô cùng quan trọng trong việc kiểm soát, hạn chế các nguồn gây ô nhiễm không khí. Các giải pháp sẽ không thể thành công nếu không có sự tham gia của chính quyền các địa phương, mà cụ thể là chính quyền các đô thị và cộng đồng. Sau đây là các giải pháp cụ thể:

Một là, hoàn thiện tổ chức cơ quan quản lý môi trường đô thị

Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của hệ thống các cơ quan quản lý môi trường không khí từ cấp trung ương đến địa phương theo hướng phân định rõ chức năng của các cơ quan, đơn vị và đầu mối về quản lý môi trường không khí trong hệ thống các cơ quan quản lý môi trường.

Nâng cao chất lượng công tác kế hoạch bảo vệ môi trường tại các đô thị. Cải tiến cơ chế tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn chi cho công tác bảo vệ môi trường.

Hai là, xác lập cơ chế quản lý về môi trường đô thị

Tăng cường hệ thống tổ chức bộ máy QLNN về bảo vệ môi trường nhất là ở các đô thị  nơi mà tập trung rất nhiều khu công nghiệp và khu chế xuất. Trong đó, cần xác rõ quyền hạn, trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan để công tác quản lý không chồng chéo, trùng lập, làm giảm hiệu quả hoạt động

Xây dựng cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin về môi trường không khí đô thị giữa các bộ/ngành và các thành phố phục vụ nghiên cứu, theo dõi, đánh giá, dự báo về tình hình chất lượng môi trường không khí đô thị trên cả nước. Hình thành Mạng lưới không khí sạch đô thị.

Bổ sung chính sách thuế, phí, quỹ môi trường. Tăng cường các biện pháp cưỡng chế tài chính đối với hành vi không tuân thủ quy định bảo vệ môi trường.

Xây dựng đội ngũ thanh, kiểm tra môi trường. Đội ngũ này phải hoạt động thường xuyên và có hiệu quả nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời những hoạt động nguy hại đến môi trường.

Ba là, hoàn thiện hệ thống chính sách, luật pháp

Tăng cường pháp chế về bảo vệ môi trường không khí, bao gồm nội dung hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường không khí theo hướng “người gây ô nhiễm phải trả tiền”  và các chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường không khí

Rà soát, hoàn thiện các quy chuẩn quốc gia về môi trường không khí.

Bốn là, lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường  vào các quy hoạch

Nghiên cứu, xây dựng cơ chế thực sự lồng ghép các yêu cầu bảo vệ môi trường không khí vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển của các ngành, địa phương, đặc biệt là các quy hoạch phát triển đô thị và khu công nghiệp.

Xây dựng Kế hoạch quản lý chất lượng không khí quốc gia và tại các đô thị lớn như  Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh. Xây dựng và duy trì bộ khung thiên nhiên ở mỗi đô thị.

Năm là, tăng cường kinh phí cho quản lý môi trường:

Tăng tỷ lệ chi cho bảo vệ môi trường không khí từ các nguồn ngân sách, nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức.

Huy động nguồn kinh phí từ các tổ chức quốc tế và các nước cho các hoạt động quản lý và bảo vệ chất lượng không khí đô thị.

Phan Tú