Hà Nội tiếp tục điều chỉnh quy hoạch sông Hồng, đặt yêu cầu hài hòa phát triển đô thị và sinh kế người dân.

MTXD - UBND TP Hà Nội vừa quyết định bãi bỏ Quyết định số 6142/QĐ-UBND ngày 11/12/2025 về phê duyệt nhiệm vụ điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Việc lập quy hoạch tiếp tục được triển khai trên cơ sở kế thừa những nội dung đã nghiên cứu, đồng thời đặt ra yêu cầu kết hợp phát triển không gian đô thị với kiểm soát lũ, bảo vệ môi trường và bảo đảm sinh kế cho người dân ven sông.

Tiếp tục nghiên cứu quy hoạch trên cơ sở kế thừa

Theo Quyết định số 5405/QĐ-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành, thành phố bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 6142/QĐ-UBND ngày 11/12/2025 liên quan đến nhiệm vụ điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

Theo quyết định mới, Ban Quản lý đồ án Quy hoạch kiến trúc thuộc Sở Xây dựng tiếp tục tổ chức lập quy hoạch, phối hợp với Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội. Quá trình triển khai phải kế thừa các nội dung đã nghiên cứu, thực hiện theo Quyết định số 5554 ngày 11/11/2025, bảo đảm tiến độ và không làm gián đoạn công tác nghiên cứu.

Sở Xây dựng có trách nhiệm kiểm tra, hướng dẫn các đơn vị liên quan trong quá trình thực hiện. Các sở, ngành phối hợp triển khai nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền. Đối với hồ sơ, công việc, hợp đồng và kinh phí đã thực hiện theo Quyết định số 5554, thành phố yêu cầu xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Hà Nội tiếp tục nghiên cứu phương án tổ chức lại không gian hai bên sông Hồng, khu vực được đánh giá có vai trò quan trọng đối với cấu trúc đô thị, cảnh quan và định hướng phát triển lâu dài của Thủ đô.

Trước đó, đầu tháng 9, thành phố đã tổ chức lấy ý kiến người dân, cơ quan, tổ chức và chuyên gia về phương án điều chỉnh quy hoạch. Phạm vi nghiên cứu gồm 16 phường, xã nằm trong ranh giới quy hoạch và 8 phường, xã thuộc vùng ảnh hưởng.

Cụ thể, 16 phường, xã trong ranh giới nghiên cứu gồm: Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Lĩnh Nam, Ô Diên, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Thanh Trì, Nam Phù và Hồng Vân. Tám phường, xã thuộc vùng ảnh hưởng gồm: Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Hai Bà Trưng, Vĩnh Tuy, Vĩnh Hưng, Yên Sở và Yên Lãng.

Việc lấy ý kiến các nhóm đối tượng liên quan có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện phương án quy hoạch, nhất là đối với một khu vực có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều khu dân cư và các hoạt động kinh tế, xã hội.

Sông Hồng – từ không gian cảnh quan đến trục phát triển chiến lược

Cách tiếp cận đối với không gian hai bên sông Hồng đã có những thay đổi qua các giai đoạn quy hoạch của Hà Nội. Nếu trước đây khu vực này chủ yếu được xác định là không gian xanh, phục vụ cảnh quan, thì trong các định hướng phát triển sau đó, vai trò của dòng sông ngày càng được nhìn nhận rộng hơn.

Theo KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, từ Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2020 được phê duyệt năm 1998, khu vực hai bên sông Hồng đã được định hướng là không gian xanh, chủ yếu phục vụ cảnh quan.

Đến quy hoạch năm 2011, tư duy phát triển đối với khu vực này được nâng lên, khi sông Hồng không chỉ được nhìn nhận như một không gian xanh mà còn gắn với hình ảnh và biểu tượng phát triển của Thủ đô.

Ông Tô Anh Tuấn cho rằng sông Hồng có thể trở thành động lực mới, tạo thêm không gian cho quá trình phát triển. Theo ông, việc xác định dòng sông là trục chiến lược, trục huyết mạch của Hà Nội thể hiện sự thay đổi quan trọng trong tư duy tổ chức cấu trúc đô thị.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa định hướng này, bài toán kiểm soát lũ phải được đặt lên hàng đầu. Quy hoạch cần tổ chức không gian đô thị hai bên sông một cách hợp lý, đồng thời bảo đảm khả năng thoát lũ, an toàn cho khu dân cư và các công trình hạ tầng.

Đây cũng là yêu cầu có tính nền tảng đối với quá trình nghiên cứu quy hoạch khu vực sông Hồng. Việc khai thác tiềm năng phát triển đô thị cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện tự nhiên, hành lang thoát lũ, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và yêu cầu bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, tổ chức không gian ven sông cần hướng tới sự hài hòa giữa cảnh quan, không gian xanh, giao thông, các khu chức năng đô thị và những giá trị văn hóa đã hình thành qua nhiều thế hệ. Đây là cơ sở để hạn chế những xung đột giữa mục tiêu phát triển với yêu cầu bảo tồn và an toàn dân sinh.

Tái định cư không chỉ là câu chuyện nhà ở

Cùng với định hướng phát triển không gian đô thị, một trong những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình điều chỉnh quy hoạch sông Hồng là tác động đến cộng đồng dân cư hiện hữu.

Khu vực ven sông có những khu dân cư sinh sống lâu đời, gắn với đất ở, đất sản xuất, hoạt động nghề nghiệp và các giá trị văn hóa, tín ngưỡng. Vì vậy, nếu phát sinh yêu cầu di dời, thu hồi đất hoặc sắp xếp lại dân cư, phương án thực hiện cần tính toán đầy đủ những ảnh hưởng đối với đời sống người dân.

GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, cho rằng đối với các cộng đồng sinh sống lâu đời ven sông, nơi ở không đơn thuần là căn nhà mà còn gắn với quê hương, sinh kế, văn hóa, tín ngưỡng và các mối quan hệ cộng đồng.

Từ góc nhìn này, tái định cư cần được xem xét rộng hơn việc bố trí chỗ ở mới. Phương án thực hiện cần quan tâm đến khả năng duy trì sinh kế, bảo tồn các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và tạo điều kiện để người dân tiếp tục tham gia phát triển kinh tế. Trong điều kiện phù hợp, tái định cư tại chỗ hoặc bố trí nơi ở gần khu vực sinh sống cũ cần được nghiên cứu nhằm hạn chế những xáo trộn không cần thiết.

Đồng quan điểm về việc cần nhìn nhận đầy đủ các giá trị gắn với khu dân cư ven sông, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng tái định cư không thể chỉ dừng ở việc bồi thường nhà và đất.

Theo ông, với các hộ làm nghề truyền thống, nơi ở còn có thể đồng thời là địa điểm sản xuất, kinh doanh, trưng bày sản phẩm và duy trì mạng lưới khách hàng, nguồn nguyên liệu, quan hệ nghề nghiệp. Nếu việc di dời chỉ giải quyết chỗ ở mà chưa tính đến điều kiện sản xuất, kinh doanh, các hoạt động nghề nghiệp và mạng lưới cộng đồng có thể bị ảnh hưởng.

Thực tế này cho thấy công tác lập quy hoạch cần gắn với đánh giá tác động xã hội ngay từ đầu. Những nội dung như hiện trạng dân cư, đặc điểm sinh kế, nhu cầu tái định cư, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp và điều kiện tiếp cận hạ tầng thiết yếu cần được xem xét đồng bộ để phương án triển khai có tính khả thi.

Hướng tới quy hoạch đồng bộ, bền vững và lấy người dân làm trung tâm

Điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là nhiệm vụ có phạm vi ảnh hưởng rộng, liên quan đến tổ chức không gian đô thị, phát triển hạ tầng, cảnh quan, môi trường và đời sống dân cư. Vì vậy, chất lượng quy hoạch không chỉ được thể hiện ở định hướng phát triển hay hình thái kiến trúc, mà còn ở khả năng giải quyết hài hòa các yêu cầu về an toàn, môi trường và công bằng xã hội.

Trước hết, quy hoạch cần bảo đảm sự thống nhất giữa phát triển đô thị với yêu cầu phòng, chống lũ, thoát nước và thích ứng với những biến động của điều kiện tự nhiên. Các phương án sử dụng đất, bố trí công trình và tổ chức không gian phải được nghiên cứu trên cơ sở các yêu cầu an toàn, không tạo thêm rủi ro cho khu vực dân cư.

Cùng với đó, hệ thống không gian xanh, mặt nước và hành lang sinh thái cần được xem là thành phần quan trọng trong cấu trúc đô thị ven sông. Việc phát triển cần hạn chế nguy cơ làm suy giảm chức năng tự nhiên của dòng sông, đồng thời nâng cao chất lượng cảnh quan và môi trường sống.

Đối với người dân bị ảnh hưởng, cần bảo đảm quá trình lấy ý kiến được thực hiện thực chất, thông tin quy hoạch được cung cấp rõ ràng và những vấn đề liên quan đến quyền lợi hợp pháp, sinh kế, tái định cư được xem xét đầy đủ. Sự tham gia của cộng đồng không chỉ giúp nhận diện các vấn đề phát sinh từ thực tiễn mà còn góp phần nâng cao tính đồng thuận đối với phương án quy hoạch.

Việc Hà Nội tiếp tục tổ chức nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch sông Hồng trên cơ sở kế thừa những nội dung đã triển khai là bước tiếp nối trong quá trình hoàn thiện định hướng phát triển khu vực này. Vấn đề đặt ra là cần cụ thể hóa tầm nhìn phát triển thành các giải pháp đồng bộ, khả thi, bảo đảm hài hòa giữa khai thác tiềm năng đô thị, bảo vệ môi trường, an toàn phòng chống lũ và gìn giữ những giá trị văn hóa, sinh kế của cộng đồng ven sông.

Một quy hoạch có chất lượng không chỉ mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô, mà còn cần tạo dựng không gian sống an toàn, bền vững và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân trong quá trình chuyển đổi.

Minh Vỹ